II GSK 2057/17

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia del. WSA Stefan Kowalczyk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [A.] w L. i D. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 1427/16 w sprawie ze skargi [A.] w L. i D. D. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...]; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz [A.] w L. i D. D. solidarnie 840 (osiemset czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. UZASADNIENIE II GSK 2057/17 U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2017 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji) oddalił skargę D. D. i [A.] w Lublinie (dalej: Skarżący), na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ), z dnia [...] maja 2016r., wydaną w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynikało, że: Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie w kwietniu 2011 r. wystąpił do Dyrektora NFZ z wnioskiem o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego D. D. z tytułu pobierania stypendium sportowego. Dyrektor NFZ, decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. stwierdził, iż D. D. podlegał w okresie od [...] lipca 2009 r. do [...] grudnia 2009 r. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tytułu pobierania stypendium sportowego, po ukończeniu 15 roku życia. W wyniku rozpatrzenia odwołania wniesionego przez D. D., Prezes NFZ decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora NFZ. Od ww. decyzji D. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 1985/11, Sąd ten uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa NFZ oraz decyzję Dyrektora NFZ, stwierdzając, że płatnik ([A.]) pozbawiony został możliwości udziału w postępowaniu, na skutek decyzji organu, który bezpodstawnie odmówił mu przymiotu strony. Jednocześnie od decyzji Dyrektora NFZ z dnia [...] lipca 2011 r. wniósł odwołanie również [A.], wraz z wnioskiem o dopuszczenie do udziału w sprawie. Rozpatrując odwołanie Prezes NFZ, wydał decyzję z dnia [...] sierpnia 2011 r. umarzającą postępowanie odwoławcze. W wyniku rozpoznania skargi, wniesionej przez [A.], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 1984/11 uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd stwierdzi bowiem, że [A.] powinien przysługiwać status strony w postępowaniu, w sprawie dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym D. D., pobierającego stypendium sportowe. Następnie, Prezes NFZ decyzją z dnia [...] maja 2012 r. uchylił decyzję Dyrektora NFZ, z dnia [...] lipca 2011 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Dyrektor NFZ decyzją, z dnia [...] lutego 2014 r. stwierdził, iż D. D. w okresie od [...] lipca 2009 r. do [...] grudnia 2009 r. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tytułu pobierania stypendium sportowego po ukończeniu 15 roku życia, u płatnika składek [A.]. Ustalając stan faktyczny wskazał, że D. D. w okresie od [...] lipca 2009 r. do [...] grudnia 2009 r. miał przyznane i pobierał stypendium sportowe z [A.] jednocześnie był studentem Akademii Wychowania Fizycznego we W. oraz był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny. Od powyższej decyzji [A.] oraz D. D. wnieśli odwołanie. Po rozpatrzeniu odwołania, Prezes NFZ decyzją z dnia [...] maja 2016 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję, stwierdzającą, iż D. D. podlegał w okresie od [...] lipca 2009r. do [...] grudnia 2009r. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tytułu pobierania stypendium sportowego, po ukończeniu 15 roku życia. Prezes NFZ powołał się na przepisy art. 66 ust. 1 pkt 23, art. 66 ust. 1 pkt 20 i art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2008r. nr 164 poz. 1027 ze zm., dalej: ustawa o świadczeniach), wskazujące na obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego. Wskazał również, że w okresie od [...] sierpnia 2010 r. do [...] listopada 2010 r. przeprowadzono u płatnika składek, w [A.] kontrolę okresową, między innymi w zakresie prawidłowości i rzetelności obliczania, potrącania i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oraz innych składek i wpłat, do których pobierania zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. W trakcie postępowania ustalono, że D. D. w okresie od [...] lipca 2009 r. do [...] grudnia 2009 r. miał przyznane stypendium sportowe, jednocześnie był studentem Akademii Wychowania Fizycznego we W.. Wskazał także, iż wyłączenie o którym, mowa w art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach nie dotyczy osób pobierających stypendium sportowe po ukończeniu 15 roku życia, niepodlegających obowiązkowi ubezpieczenia z innego tytułu, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 23 ww. ustawy. Na powyższą decyzję, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli D. D. oraz [A.]. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 20, pkt 23 oraz art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach, przez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że D. D. w okresie od [...] lipca 2009 r. do [...] grudnia 2009 r. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tytułu pobierania stypendium sportowego po ukończeniu 15 roku życia, u płatnika składek [A.]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 stycznia 2017r. oddalił powyższą skargę. W uzasadnieniu podkreślił, iż z nie kwestionowanych przez Skarżących ustaleń faktycznych wynika, że D. D. w okresie od [...] lipca 2009 r. do [...] grudnia 2009 r. miał przyznane i pobierał stypendium sportowe z [A.], a jednocześnie był studentem Akademii Wychowania Fizycznego we W. oraz był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny. Przytoczył przepis art. 66 ust. 1 pkt 20) i pkt 23 oraz art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach wskazując, iż okresie pobierania stypendium sportowego nie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 20) ustawy o świadczeniach, bowiem z obowiązku tego był zwolniony na mocy art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach. Uznał więc, że organy zasadnie stwierdziły, że w stosunku do D. D. pozostał aktualny obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania stypendium sportowego, bowiem w objętym decyzją okresie, nie podlegał on obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, w tym przypadku z tytułu określonego w art. 66 ust.1 pkt 20) ustawy o świadczeniach. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wnieśli Skarżący, zarzucając zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. 2016 poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania to jest, art. 145 § 1 pkt 1) lit a) oraz art. 151 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi, na decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] maja 2016 roku, wydanej w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tytułu pobierania stypendium sportowego w okresie od [...] lipca 2009 r. do [...] grudnia 2009 roku, wobec D. D., podczas gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego to jest art. 66 ust. 1 pkt 20, pkt 23 oraz art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 2004 r. o świadczeniach. Naruszenie tych przepisów polegało na ich błędnej wykładni i przyjęciu, że status członka rodziny przysługujący osobie będącej studentem powoduje, że staje się ona osobą niepodlegającą obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy o świadczeniach, podczas gdy, zgodnie z treścią art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach status członka rodziny zwalnia z obowiązku ubezpieczenia osoby będące studentami, ale nie powoduje, że osoby te nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Wskazał, iż doprowadziło to, do niewłaściwego zastosowania ww. przepisów i przyjęcia, że D. D. będąc studentem i posiadając status członka rodziny osoby ubezpieczonej, w okresie od dnia [...] lipca 2009 r. do dnia [...] grudnia 2009 r. podlegał objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym jako stypendysta sportowy. Skarżący w związku z powyższym wnieśli w oparciu o art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podzielając argumentację zawartą w wyroku Sądu I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do brzmienia art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw do stwierdzenia nieważności w niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Oceniając skargę kasacyjną przy zastosowaniu powyższych kryteriów oceny, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna okazała się uzasadniona. Skarga kasacyjna została oparta faktycznie tylko na podstawie naruszenia prawa materialnego - art. 174 pkt 1 p.p.s.a., to jest naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit a), poprzez błędną wykładnię art. 66 ust. 1 pkt 20 i 23 ustawy o świadczeniach, a także art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach. Nie został natomiast zakwestionowany stan faktyczny sprawy, ustalony przez organ, a zaakceptowany przez Sąd I instancji. Z ustaleń tych wynika, że D. D. w okresie od [...] lipca 2009 r. do [...] grudnia 2009 r. miał przyznane i pobierał stypendium sportowe z [A.]. Jednocześnie był studentem Akademii Wychowania Fizycznego we W. oraz był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny. Istota sprawy sprowadza się więc do oceny, czy D. D.. powinien być w okresie od [...] lipca 2009r. do dnia [...] grudnia 2009 r. objęty ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu pobierania stypendium sportowego, zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy o świadczeniach. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 20) ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają studenci i uczestnicy studiów doktoranckich niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, z wyłączeniem osób, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 1. Z kolei art. 66 ust.1 pkt 23) ustawy o świadczeniach stanowi, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby pobierające stypendium sportowe po ukończeniu 15. roku życia, niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. Natomiast zgodnie z art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach status członka rodziny osoby ubezpieczonej oraz status członka rodziny będącego osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji zwalnia z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułów, o których mowa w ust. 1 pkt 17-20, 26-28b, 30 i 33. Zauważyć należy, że art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach wskazuje katalog podmiotów które podlegają z mocy prawa ubezpieczeniu zdrowotnemu. Dotyczy to zarówno studentów jak i osób otrzymujących stypendium sportowe. Natomiast przepis art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach wskazuje, iż status członka rodziny osoby ubezpieczonej, zwalnia z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułów, o których mowa w ust. 1 pkt 17-20, 26-28b, 30 i 33, a więc zwalnia również z obowiązku ubezpieczenia z tytułu podlegania obowiązkowi ubezpieczenia studenta. Zwrócić należy uwagę, iż przepis art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach posługuje się pojęciem "podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu", natomiast przepis art. 66 ust. 2 tej ustawy terminem, " zwalnia z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego". Pojęcia te mają różne znaczenie, bowiem podlegać, oznacza podlegać amnestii, karze, prawu, ustawie, być tym którego dotyczy ustawa. Natomiast pojęcie zwalniać, zwolnić oznacza uczynienie kogoś wolnym od jakiegoś obowiązku, ciężaru, od odpowiedzialności za coś ( Słownik języka polskiego T.II s. 734 i T.III s. 1074, pod redakcją M. Szymczaka, PWN W-wa 1989). Tak więc z powyższych względów powyższe pojęcia, nie mogą być ze sobą utożsamiane. Jak już wskazano, przepis art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach, określa podmioty które z mocy prawa podlegają ubezpieczeniu zdrowotnemu. Natomiast moment powstania obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego reguluje art. 73 ustawy o świadczeniach. Wskazać bowiem należy, iż zgodnie z art. 73 pkt. 4 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 20 (studentów), powstaje z dniem immatrykulacji lub przyjęcia na studia doktoranckie i złożenia oświadczenia o niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, a wygasa z dniem ukończenia studiów lub studiów doktoranckich albo skreślenia z listy studentów lub skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich. Natomiast, zgodnie z art. 73 pkt. 6 ustawy o świadczeniach obowiązek ubezpieczenia osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 23 (pobierających stypendium sportowe), powstaje z dniem przyznania stypendium, a wygasa z dniem utraty prawa do jego pobierania. Uwzględniając powyższe uregulowania podkreślić należy, że zwolnienie z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego może nastąpić wówczas, gdy obowiązek ten powstanie m.in. w sytuacji określonej w art. 73 pkt. 4 ustawy o świadczeniach, bowiem zwolnienie w jego znaczeniu językowym, oznacza "uczynienie kogoś wolnym od jakiegoś istniejącego obowiązku". Tym samym zastosowanie art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach, a więc "zwolnienie z obowiązku z ubezpieczenia zdrowotnego" może nastąpić w przypadku, gdy powstanie obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego wobec studenta, (art. 66 ust. 20 ustawy o świadczeniach). Tym samym zwolnienie z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, w związku z posiadaniem statusu członka rodziny studenta, może mieć miejsce wówczas gdy nastąpi konkretyzacja obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. Nie będzie jednak skutkowała uznaniem, iż dany podmiot nie podlega temu ubezpieczeniu jako student. Wynika to również z brzmienia art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach, bowiem stanowi on że "..zwalnia również z obowiązku ubezpieczenia z tytułu podlegania obowiązkowi ubezpieczenia studenta..." Przepis ten bowiem różnicuje fakt podlegania obowiązkowi ubezpieczenia od faktu obowiązku ubezpieczenia z tego tytułu. Zauważyć nadto należy, iż zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt. 20 i 23 ustawy o świadczeniach, osoby pobierające stypendium sportowe, czy studenci, podlegają obowiązkowi ubezpieczeń zdrowotnych, o ile nie podlegają temu obowiązkowi z innych tytułów. Natomiast, systematyka przepisów ustawy o świadczeniach (art.66 ust. 1) wskazuje na kolejność tytułów stanowiących podstawę podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Tym samym ustalenie, że dana osoba podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu wskazanemu we wcześniejszych punktach przepisu art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach, wyklucza ustalenie tego obowiązku na kolejnej podstawie (wyrok NSA z dnia 25 października 20164.,II GSK 837/15) W świetle powyższego uzasadniony więc okazał się zarzut błędnej wykładni art. 66 ust. 1 pkt 20 i 23 i art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach, a w konsekwencji również błędnego zastosowania tych przepisów. Zastosowanie bowiem przepisu art. 66 ust. 2 tej ustawy może skutkować zwolnieniem D. D. od obowiązku ubezpieczenia, nie skutkuje natomiast tym, iż D.D. nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu jako student. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny uwzględnić wskazania co do wykładni przepisów wskazanych w uzasadnieniu, a także w świetle tych wskazań dokonać oceny, czy D. D. podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pobierania stypendium sportowego. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 p.p.s.a.