I FZ 460/13

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D. sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 909/13 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu w sprawie ze skargi D. sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 31 stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 września 2013 r., sygn. akt: III SA/Gl 909/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił D. sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej: "spółka", "skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. w przedmiocie podatku od towarów i usług. W pisemnych motywach orzeczenia Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił, że pomimo deklarowanego przez skarżącą za 2011 r. ujemnego kapitału (funduszu) własnego wynoszącego (-) 177.313,85 zł, który jak ustalono z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych był konsekwencją poniesionych w latach 2010/2011 strat, skarżąca wypracowała w 2012 r. zysk rzędu 102.004,61 zł, który rzutował na zmniejszenie kapitału (funduszu) własnego do kwoty (-) 75.309,24 zł w następnym roku obrotowym, podczas gdy kapitał (fundusz) podstawowy pozostał na niezmienionym poziomie 50.000,00 zł. Jednocześnie Sąd ten porównując bilans spółki za lata 2011 i 2012 zauważył, że zmianie uległa także wartość posiadanych przez spółkę środków trwałych, która wzrosła z kwoty 1.930.443,11 zł do kwoty 4.754.938,38 zł. W tej sytuacji Sąd uznał, że spółka jest jednak w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania sądowego. Sąd podniósł także, że strona w ubiegłym roku obrotowym, mimo prowadzonego postępowania egzekucyjnego zmierzającego do wyegzekwowania spornej kwoty rzędu 199.198,45 zł podpisała kolejną umowę leasingu. Dodatkowo z zeznania podatkowego CIT-8 wynikało, że wypracowała przychód rzędu 2.901.183,63 zł, który po pomniejszeniu o koszty jego uzyskania w kwocie 2.774.921,17 zł przyniósł dochód wielkości 126.262,46 zł. Wprawdzie ten został przeznaczony na pokrycie strat z lat ubiegłych, niemniej jednak zadeklarowana dla celów podatku VAT podstawa opodatkowania wynosiła w ostatnim kwartale: 70.652,00 zł (kwiecień), 824.841,00 zł (maj) i 75.972,00 zł (czerwiec). W świetle powyższego nie można było - zdaniem WSA - uznać jakoby płynność finansowa przedsiębiorstwa bądź jego dalsze funkcjonowanie na rynku było zagrożone, skoro w miesiącu składania wniosku zgromadzone w kasie środki zamykały się w kwocie 36.002,83 zł, podczas gdy stan kont w czerwcu kształtował się następująco: 15.150,70 zł (M.) i 1.651,98 zł (P.). Zdaniem Sądu okoliczność ta pozwalała nie tylko na uiszczenie wpisu sądowego od skargi, który w rozpoznawanej sprawie wynosi 3.374,00 zł, ale również na poniesienie innych występujących w sprawie kosztów, które mogą pojawić się w przyszłości. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca podniosła, że posiadany przez nią majątek jest jedynym źródłem dochodu spółki a jego spieniężenie doprowadziłoby do niewypłacalności spółki, uniemożliwiając dalsze jej istnienie w obrocie gospodarczym oraz przynajmniej częściowe regulowanie innych zobowiązań publicznoprawnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie wskazać należy, że zasadą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynikającą jednoznacznie z treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.") jest to, że strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jedynie na zasadzie wyjątku, który ustanawiają przepisy dotyczące prawa pomocy, strona może zostać zwolniona z ponoszenia kosztów postępowania. Zatem celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W niniejszej sprawie spółka wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia jej z kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego. W myśl art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści powyższego przepisu wprost wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. post. NSA: z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny, w świetle przedstawionych przez spółkę (zarówno we wniosku, jak i nadesłanych dokumentach) okoliczności doszedł do przekonania, że ocena sytuacji materialnej skarżącej dokonana przez Sąd pierwszej instancji z punktu widzenia przesłanek opisanych w art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. jest prawidłowa a zatem nie kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nadto z analizy akt sprawy nie wynika, by spółka wykazała brak możliwości wygospodarowania środków finansowych na należności sądowe powstałe na obecnym etapie postępowania. W tej sytuacji należy w pełni podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, który odwołując się do wielkości kapitału własnego skarżącej, wartości majątku trwałego oraz wysokości dochodów i przychodów spółki oraz wielkości ponoszonych przez nią strat a w rezultacie porównując te wartości z wysokością należnego w niniejszej spawie wpisu sądowego doszedł do słusznego przekonania, że nie istnieją przesłanki przemawiające za przyznaniem skarżącej prawa pomocy zarówno w zakresie zwolnienia jej od kosztów sądowych jak i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji dokonując analizy sytuacji materialnej spółki nie dopatrzył się, by jej płynność finansowa bądź dalsze jej funkcjonowanie na rynku były zagrożone. Także Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że przedstawiona przez skarżącą sytuacja nie wskazuje, by zakończyła albo zawiesiła ona działalność gospodarczą, a o możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). Podkreślić w tym miejscu należy, że wnioski zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia są tym bardziej zasadne, że spółka, pomimo twierdzeń, iż nie może dysponować środkami pieniężnymi zgromadzonymi na jej rachunkach bankowych na skutek ich zajęcia przez organ egzekucyjny w dalszym ciągu stara się przynajmniej na "częściowe regulowanie zobowiązań publicznoprawnych" (3 strona zażalenia). Zatem już tylko ta informacja - w ocenie NSA - pozwala na stwierdzenie, że skoro spółka dysponuje środkami umożliwiającymi nawet częściowe regulowanie zobowiązań publicznoprawnych w związku z tym jest także w stanie wygospodarować niezbędne środki na poniesienie kosztów powstałych na obecnych etapie postępowania zarówno poprzez uiszczenie należnego wpisu sądowego jak i pokrycie kosztów wynagrodzenia ustanowionego pełnomocnika. Także okoliczność obciążenia przez organ egzekucyjny rachunków bankowych nie skutkuje - wbrew stanowisku spółki - uznaniem, że spełnia ona przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 9 kwietnia 2009 r., sygn. akt: I FZ 66/09). Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i tym samym obciążenia Skarbu Państwa kosztami zainicjowanego przez nią postępowania sądowoadministracyjnego. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.