V SA/Wa 2663/08

SENTENCJA Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. N. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej oraz odmowy przyznania renty strukturalnej postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. UZASADNIENIE Występując ze skargą na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z [...] sierpnia 2008 r. H. N. złożyła wniosek (sporządzony na formularzu PPF z 2 września 2008 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z [...] synami, posiada działkę z budynkami o pow. [...] ha, dom o pow. [...] m2 oraz samochód osobowy marki S. z 2004 r. (współwłasność z mężem), natomiast nie posiada nieruchomości rolnych ani oszczędności pieniężnych. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż nie uzyskuje dochodów, zaś jej małżonek otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 489 zł 44 gr. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z 27 października 2008 r. wezwano ją do złożenia określonych dokumentów oraz udzielenia odpowiedzi na dodatkowe pytania. W odpowiedzi z 5 listopada 2008 r. wnioskodawczyni wskazała, iż zostało jej przyznane prawo do renty [...], jednakże zawiesiła jej pobieranie wobec uzyskania prawa do renty strukturalnej. Skarżąca uzupełniła oświadczenie w zakresie osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym poprzez dodanie męża K. będącego współwłaścicielem wszystkich wskazanych we wniosku nieruchomości i samochodu. Wskazała ponadto, iż od chwili przekazania gospodarstwa rolnego następcy – tj. od 2006 roku – nie pobiera żadnych dopłat do gruntów rolnych ani nie otrzymuje pomocy finansowej z Agencji. Zaznaczyła, iż wraz z mężem utrzymują się z uzyskiwanej przez niego renty. Uzyskują również pomoc od syna, który przejął gospodarstwo rolne, jednakże jest to pomoc o charakterze niematerialnym. Wnioskodawczyni podniosła, iż nie ewidencjonuje kosztów utrzymania i trudno jest jej je zliczyć, natomiast wydatki związane z leczeniem to kwota 100 zł miesięcznie. Do pisma załączyła kserokopie: zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w [...] z 11 lipca 2008 r. o zawieszeniu świadczenia rentowego od dnia 6 lutego 2006 r. oraz odcinka renty małżonka z miesiąca października 2008 r. Zarządzeniem z 13 listopada 2008 r. wnioskodawczyni została wezwana do wskazania czy ona sama bądź osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym – małżonek, synowie – posiadają rachunki bankowe oraz do złożenia wyciągów i wykazów z ewentualnie posiadanych rachunków, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Pismem z 27 listopada 2008 r. skarżąca wyjaśniła, iż pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie domowym syn, któremu przekazane zostało gospodarstwo rolne, jest zadłużony z tytułu kredytów, zaś mąż prowadzi niewielki sklep. Do pisma załączyła kserokopie wyciągów z dwóch rachunków bankowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższej regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. W tym kontekście uznano, iż złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżąca nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły w stosunku do jej osoby. Podkreślić na wstępie należy, iż zasadność wniosku rozpatrzono w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie wnioskodawczyni będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu (na obecnym etapie wpis od skargi w wysokości 200 zł), z drugiej zaś strony jej możliwości majątkowe i finansowe. Za przyjęciem podjętego rozstrzygnięcia przemawiają niżej wyłuszczone okoliczności, jakie zauważyć należało rozpoznając wniosek strony. Przede wszystkim wskazać należy, iż na rachunku bankowym K. N. zgromadzone zostały środki pieniężne w wysokości 1.997 zł 12 gr, zatem w wysokości znacznie przekraczającej ciążącą na skarżącej opłatę z tytułu wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł. Wnioskodawczyni winna zatem, jeżeli dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi, partycypować w kosztach sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Niezależnie od powyższego podnieść należy, iż złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia nie są rzetelne i wyczerpujące. W szczególności zauważyć trzeba, iż zarówno we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z 2 września 2008 r., jak i w dodatkowym oświadczeniu złożonym na zarządzenie z 27 października 2008 r. wskazuje, iż jedynym źródłem utrzymania jej i męża jest uzyskiwane przez niego świadczenie rentowe. Dopiero w piśmie z 27 listopada 2008 r. – złożonym w odpowiedzi na zarządzenie z 13 listopada 2008 r. – oświadcza, iż mąż prowadzi również niewielki sklep. Jednocześnie nie wskazuje jaka jest wysokość uzyskiwanego z tego tytułu dochodu. Wnioskodawczyni nie wykazała ponadto jaka jest sytuacja majątkowa pozostającego z nią we wspólnym gospodarstwie domowym syna, na którego przepisane zostało gospodarstwo rolne. Podnieść należy – niezależnie od wynikającego z przepisów prawa rodzinnego i opiekuńczego obowiązku alimentacyjnego miedzy dziećmi a rodzicami – iż kolejne wezwania do zobrazowania stanu majątkowego (w tym posiadanych zasobów i oszczędności pieniężnych) dotyczyły również osób pozostających z wnioskodawczynią w gospodarstwie domowym, a więc jej pełnoletniego syna P. Konkludując przypomnieć wypada, iż prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie kosztów postępowania przed sądem nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu. Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem, strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.