I OZ 866/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 145/11 odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia (...) listopada 2010 r. nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 145/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił wniosek S. R. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z dnia 30 marca 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 145/11 w sprawie ze skargi S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia (...) listopada 2010 r. nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż wyrokiem z dnia 30 marca 2011 r. oddalił skargę S. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia (...) listopada 2010 r. nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego. Postanowieniem z dnia 17 maja 2011 r. przyznano Skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, w związku z czym Okręgowa Rada Adwokacka w Poznaniu do prowadzenia niniejszej sprawy wyznaczyła adw. M. H. Wyznaczony w sprawie pełnomocnik wraz ze skargą kasacyjną złożoną w dniu 26 sierpnia 2011 r. (data stempla pocztowego k.101) zwrócił się z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Poznaniu z dnia 30 marca 2011 r. Według oświadczenia, zawartego w uzasadnieniu wniosku, adw. M. H. o wyznaczeniu Jej pełnomocnikiem w sprawie S. R. dowiedziała się z pisma Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 08 lipca 2011 r. , doręczonego w dniu 27 lipca 2011 r. (k.88). Pełnomocnik ustanowiony z urzędu nawiązał ze Skarżącym kontakt listowny i telefoniczny, zapoznał się z aktami sprawy oraz odbył ze Skarżącym spotkanie w siedzibie Kancelarii. Czynności te umożliwiły sporządzenie skargi kasacyjnej w najbliższym możliwym terminie, przy uwzględnieniu okresu urlopowego oraz konieczności zapewnienia terminowej pomocy prawnej klientom z wyboru w jednoosobowej Kancelarii. Przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ustała w dniu 26 sierpnia 2011 r. w związku z tym, zdaniem pełnomocnika, należy stwierdzić, iż określony w art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., daje P.p.s.a. ) siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu został zachowany. Zarządzeniem Sądu z dnia 13 września 2011 r. wezwano pełnomocnika Skarżącego adw. M. H. o uzupełnienie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez wskazanie w jakiej dacie nawiązała kontakt telefoniczny i listowny ze Skarżącym (bilingi rozmów telefonicznych oraz potwierdzenia nadania i odbioru korespondencji prowadzonej ze Skarżącym), kiedy odbyła spotkanie w siedzibie Kancelarii ze Skarżącym, w jakiej dacie zapoznała się z aktami sprawy w tutejszym Sądzie (kontrolka udostępniania akt do wglądu), a także wskazanie w jakim okresie przebywała na urlopie i czy urlop uniemożliwił Jej podjęcie czynności w niniejszej sprawie pod rygorem odrzucenia wniosku (art. 88 P.p.s.a. ) W odpowiedzi na zarządzenie pełnomocnik Skarżącego podała, iż akta sprawy o sygn. akt IV SA/Po 145/11 przeglądała w WSA w Poznaniu w dniu 1 sierpnia 2011 r., co potwierdza kontrolka akt udostępnionych do wglądu w wydziale informacji sądowej WSA w Poznaniu i sporządziła fotokopię całości akt sprawy w celu zapewnienia sobie swobodnego wglądu do akt i możliwości szczegółowego zapoznania się ze sprawą w późniejszym terminie. W tym dniu pełnomocnik Skarżącego wystosowała także do S. R. pismo z prośbą o kontakt, które nadano pocztą zwykłą (nie rejestrowaną). Po otrzymaniu ww. pisma S. R. około 5 sierpnia 2011 r. skontaktował się telefonicznie z pełnomocnikiem. Skarżący korzystał z cudzego telefonu na zasadzie użyczenia i aktualnie nie potrafił sobie przypomnieć czyj to był telefon oraz o jakim numerze. W tej sytuacji pełnomocnik nie miała możliwości ustalenia w oparciu o bilingi dokładnej daty nawiązania kontaktu telefonicznego ze Skarżącym. Skarżący cierpi na zaniki pamięci, która to okoliczność wynika z dokumentacji medycznej znajdującej się w aktach sprawy. Podczas ww. rozmowy telefonicznej ustalono termin wizyty w Kancelarii na dzień 8 sierpnia 2011 r. W celu odbycia spotkania z pełnomocnikiem, Skarżący z uwagi na niezdolność do samodzielnej egzystencji musiał korzystać z pomocy swojego opiekuna J. R., który przywiózł go do Kancelarii. W dniu 16 sierpnia 2011 r. pełnomocnik ponownie kontaktowała się ze Skarżącym w celu wyjaśnienia wątpliwości dotyczących stanu faktycznego sprawy. Pełnomocnik dzwoniła na domowy telefon Skarżącego, co wynika z bilingu. Po wyjaśnieniu wątpliwości dotyczących stanu faktycznego pełnomocnik sporządziła kasację, której opracowanie zostało zakończone w dniu 26 sierpnia 2011 r. Przerwa urlopowa w miesiącu sierpniu nie uniemożliwiła pełnomocnikowi podjęcia czynności w przedmiotowej sprawie, ponieważ pomimo jej trwania pełnomocnik podejmowała czynności zmierzające do terminowego wywiązania się z nałożonych obowiązków. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż z aktami sprawy pełnomocnik Skarżącego zapoznała się w dniu 1 sierpnia 2011 r. przeglądając je i sporządzając ich fotokopie, co wynika z pisma pełnomocnika Skarżącego z dnia 26 września 2011 r. oraz z załączonej do akt kserokopii "Kontroli akt udostępnianych do wglądu w Wydziale Informacji Sadowej WSA w Poznaniu". Od tej daty, więc, zdaniem Sądu pierwszej instancji pełnomocnik miała możliwość podjęcia działań zmierzających do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, bez konieczności kontaktu ze Skarżącym. Zatem w ciągu 7 dni od zapoznania się z aktami sprawy, a więc najpóźniej w dniu 8 sierpnia 2011 r. pełnomocnik z urzędu mogła złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd pierwszej instancji wskazał również, iż po zapoznaniu się z aktami sprawy w WSA w Poznaniu w dniu 1 sierpnia 2011 r., pełnomocnik kontaktowała się ze Skarżącym około 5 sierpnia 2011 r. – telefonicznie, 8 sierpnia 2011 r. – osobiście w kancelarii i 16 sierpnia 2011 r. ponownie telefonicznie. W związku z tym nawet gdyby przyjąć najkorzystniejszą dla pełnomocnika Skarżącego datę, od której należałoby liczyć termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej to i tak wniosek ten należałoby uznać za spóźniony, bowiem ostatni kontakt ze Skarżącym w celu wyjaśnienia wątpliwości związanych ze stanem faktycznym sprawy miał miejsce w dniu 16 sierpnia 2011 r., na co wskazuje załączony do pisma z dnia 26 września 2011 r. wyciąg z bilingu, w związku z tym wniosek o przywrócenie terminu należało złożyć najpóźniej w dniu 23 sierpnia 2011r., a nie jak uczyniła to pełnomocnik w dniu 26 sierpnia 2011 r. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł S. R. zarzucając mu 1. naruszenie art. 87 P.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię 2. naruszenie art. 32 ust. 1 i 45 Konstytucji RP poprzez ich pominięcie przy dokonywaniu interpretacji przepisu art. 87 P.p.s.a. 3. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na dowolnym ustaleniu daty ustania przyczyny uchybienia terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej Powołując się na powyższe wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia oraz przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 marca 2011 r. W motywach zażalenia podniesiono, iż zaskarżone postanowienia opiera się na błędnej wykładni przepisu art. 87 P.p.s.a. Cytowany w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia pogląd, iż, "co do zasady już w dacie ustanowienia przez Sąd określonego podmiotu pełnomocnikiem rozpoczyna bieg termin, w którym miał on możliwość wniesienia skargi kasacyjnej i równoczesnego złożenia wniosku o przywrócenie terminu do jej złożenia", nie znajduje już aprobaty w nowszych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zdaniem skarżącego, jeżeli wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu strona musi dokonać czynności, której nie dokonała w terminie, a czynnością tą jest wniesienie kasacji, to przyczyna uchybienia terminowi ustaje w momencie gdy kasacja została już opracowana i istnieje możliwość jej wniesienia do Sądu. Siedmiodniowy termin z art. 87 §1 P.p.s.a. jest terminem dla sformułowania stosownego wniosku o przywrócenie terminu i jego wniesienie do Sądu wraz z załączoną kasacją. W orzecznictwie sądów nie tylko zaczyna dominować pogląd, iż w interpretacji zarówno art. 87 P.p.s.a. jak i 169 kpc należy brać pod uwagę rzeczywistą możliwość dokonania czynności procesowej, a nie termin zawiadomienia pełnomocnika o wyznaczeniu go do danej sprawy, ale także, coraz bardziej wyraźnie formułowany jest postulat przyznania stronie, niezależnie od jej sytuacji procesowej, terminu do dokonania czynności procesowej określonego przepisami danej procedury. Na gruncie przedmiotowej sprawy jest to termin 30 dni wynikający z przepis u art. 177 P.p.s.a. . Z art. 177 P.p.s.a. wynika także, iż w ocenie ustawodawcy, sporządzenie skargi kasacyjnej zabiera w normalnym toku czynności 30 dni. A zatem przeznaczenie takiego właśnie czasu na sporządzenie skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowo-administracyjnym nie powinno wymagać odrębnego dowodzenia zasadności wykorzystania tegoż czasu przy korzystaniu z instytucji przywrócenia terminu, któremu strona uchybiła bez swej winy. Okoliczność uchybienia terminowi do dokonania czynności bez swej winy wynika natomiast z samego faktu zawiadomienia Pełnomocnika o wyznaczeniu go do reprezentowania strony już po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Uwzględnianie przez NSA oraz SN faktu istnienia ustawowych terminów dla dokonania poszczególnych czynności wynika z nie ignorowania przez te Sądy zarówno istnienia jak i obowiązku bezpośredniego stosowania przepisów ustawy zasadniczej, która stoi ponad przepisami procedury sądowo-administracyjnej oraz procedury cywilnej (art. 8 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.). W piśmie z dnia 26 września 2011 r. pełnomocnik skarżącego powoływała przepisy Konstytucji, które jednakże zostały w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 października 2011 r. całkowicie pominięte. Zdaniem skarżącego nieprawidłowe jest dokonywanie interpretacji treści art. 87 P.p.s.a. w sprzeczności z art. 32 ust. 1 i art. 45 Konstytucji RP. Pierwszy z wymienionych przepisów mówi o równości wobec prawa, drugi ustanawia zasadę prawa do sądu. Przyznawanie stronom różnych terminów do dokonania tych samych czynności stanowi nieuzasadnione zróżnicowanie sytuacji strony, która ma pełnomocnika z wyboru i sytuacji strony, która przy wnoszeniu skargi kasacyjnej wyręcza się pełnomocnikiem wyznaczonym przez sąd. Skarżący podniósł, iż przyznawanie stronom różnych terminów dla wniesienia takich samych środków odwoławczych stanowi jaskrawy przejaw nierówności obywateli wobec prawa, który może być wyeliminowany przez odpowiednią interpretację przepisu art. 87 P.p.s.a. Interpretacja taka powinna opierać się na założeniu, że przyczyna uchybienia terminowi do dokonania czynności ustaje gdy pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość dokonania tej czynności, tj. po pierwsze powziął wiadomość o wyznaczeniu go przez Sąd do reprezentowania danej strony i po drugie upłynął czas potrzebny dla dokonania danej czynności. W przypadku wnoszenia kasacji w procedurze sądowo-administracyjnej czas ten wynosi 30 dni. Możliwość uniknięcia niekorzystnych skutków procesowych przez stronę, która z przyczyn przez siebie niezawinionych nie mogła dochować ustawowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, należy rozumieć jako możliwość dopełnienia opóźnionej czynności ze skutecznością potencjalnie nie mniejszą niż wtedy, gdy dokonuje jej bez opóźnienia. Skrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w istotny sposób ogranicza, a w sytuacjach skrajnych uniemożliwia osiągnięcie takiego skutku. Zdaniem skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu dokonał dowolnych ustaleń odnośnie czasu ustania przyczyny uchybienia terminowi do dokonania czynności procesowej. Pełnomocnik we wniosku z dnia 26 sierpnia 2011 r. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz w kolejnym piśmie, w tej samej sprawie, z dnia 26 września 2011 r. wskazał, iż przyczyna uchybienia terminu do dokonania czynności ustała w dniu 26 sierpnia 2011 r. Dzień ten był jednocześnie początkiem siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Opracowanie skargi kasacyjnej, włączając w to analizę akt sprawy, wysłuchanie i rozważenie argumentów skarżącego, zapoznanie się z przepisami prawa, orzeczeniami, rozważenie zasadności sporządzenia kasacji lub opinii o braku podstaw do jej sporządzenia, opracowanie i fizyczne napisanie kasacji zajęło 30 dni. Skarżący wskazał też, iż nie mógł sporządzić skargi w krótszym terminie ponieważ nadmierny pośpiech w opracowywaniu tego środka odwoławczego skutkowałby brakiem możliwości dochowania należytej staranności przy jego sporządzaniu. Skarżący zarzucił, iż ustalenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odnośnie daty ustania przyczyny uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej w dniu 8 sierpnia lub w dniu 16 sierpnia 2011 r. są dowolne. Choć nie jest to wskazane wprost, to ustalenia te opierają się na płożeniu, że skarga kasacyjna winna być sporządzona w terminie 7 lub 14 dni. Żaden z tych terminów nie znajduje umocowania w przepisach prawa. Jedynym ustawowym terminem związanym ze sporządzeniem i wniesieniem skargi kasacyjnej jest termin trzydziestu dni, określony art. 177 §1 P.p.s.a.. Przyjęcie założenia, że pełnomocnikowi w danej sprawie opracowanie skargi kasacyjnej powinno zająć np. 7 dni, nie znajduje podstawy w przepisach obowiązującego prawa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 177 § 1 P.p.s.a. "skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem". Przepis ten jest jednoznaczny i nie pozostawia wątpliwości, co do początku biegu trzydziestodniowego terminu, czy też możliwości jego przesunięcia z uwagi na toczące się w sprawie postępowanie o przyznanie prawa pomocy obejmujące ustanowienie pełnomocnika. Jeżeli zatem stronie skarżącej został doręczony odpis orzeczenia, to od tego momentu, zgodnie z treścią wskazanego wyżej przepisu, liczony jest bieg terminu do złożenia skargi kasacyjnej niezależnie od tego, czy strona ustanowiła pełnomocnika z wyboru, czy też wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W związku ze złożeniem przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika skarżącego w dniu 26 sierpnia 2011 r. wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (wraz ze sporządzoną skargą kasacyjną) w pierwszej kolejności podlegała zbadaniu okoliczność, czy wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi. W tym miejscu należy podkreślić – na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, że termin, o którym mowa w art. 177 § 1 P.p.s.a. jest terminem ustawowym i w przypadku jego uchybienia dopuszczalne jest jego przywrócenie na wniosek strony. Zatem skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej i nadanie sprawie dalszego biegu byłoby w rozpoznawanej sprawie możliwe jedynie w przypadku złożenia przez pełnomocnika, w terminie przewidzianym w art. 87 § P.p.s.a. wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i uwzględnieniu tego wniosku przez Sąd. Zaznaczyć przy tym należy, że zgodnie z art. 87 § 1 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W przedstawionym stanie faktycznym sprawy, wyznaczona w sprawie pełnomocnik z urzędu od dnia skontaktowania się ze swoim mocodawcą miała realną możliwość sporządzenia skargi kasacyjnej, zatem od tego dnia należy liczyć siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Jak wynika z akt sprawy pełnomocnik odebrała pismo informujące, iż została wyznaczona pełnomocnikiem skarżącego w dniu 27 lipca 2011 r., natomiast po raz pierwszy skontaktowała się ze skarżącym około 5 sierpnia 2011 r. telefonicznie, a następnie 8 sierpnia 2011 r. osobiście i ponownie 16 sierpnia 2011 r. telefonicznie. Należy więc podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej złożony w dniu 26 sierpnia 2011 r. należało uznać za złożony z uchybieniem siedmiodniowego terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a., w związku z czym podlegał on odrzuceniu na podstawie art. 88 P.p.s.a. Nawet gdyby przyjąć, najkorzystniejszą dla skarżącego datę, w której rozpoczął bieg siedmiodniowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (tj. 16 sierpnia 2011 r.) to wniosek ten należało złożyć najpóźniej w dniu 23 sierpnia 2011 r. Odnosząc się zaś do argumentu podniesionego w zażaleniu, iż pełnomocnik ustanowiony z urzędu po jego wyznaczeniu powinien mieć 30 dniowy termin na wniesienie skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, to należy stwierdzić, że stanowisko takie miałoby normotwórczy charakter, gdyż wprowadzałoby do rozstrzygania w przedmiocie przywrócenia terminu pozaustawowy miesięczny termin. Tak daleko idącą ingerencję sądu w treść ustawy P.p.s.a. nie uzasadnia nawet fakt, że w określonej sytuacji pełnomocnik ustanowiony z urzędu ma de facto krótszy termin na sporządzenie skargi kasacyjnej, której terminowi złożenia uchybił nie ze swojej winy. Jakkolwiek art. 175 § 1 P.p.s.a. przewiduje przymus adwokacko-radcowski, jednakże nie oznacza to, że ubieganie się o przyznanie pełnomocnika z urzędu ma wpływ na interpretację art. 177 § 1 P.p.s.a. Tym samym, skuteczne wniesienie skargi kasacyjnej po upływie trzydziestodniowego terminu jest możliwe wyłącznie, jeżeli zostanie przywrócony termin do dokonania tej czynności, zaś przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej ustaje w dniu, w którym pełnomocnik miał rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 20 lipca 2011 r., II OZ 625/11 oraz z dnia 28 października 2011 r., II OZ 1039/11). Mając powyższe na uwadze Sąd pierwszej instancji zasadnie postanowił o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ustawy P.p.s.a. oddalił zażalenie.