II SA/Gl 812/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...]r. nr [...]. UZASADNIENIE Decyzją nr[...] , wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S. na podstawie art. 1, art. 3, art. 17, art. 20, art. 24, art. 25 i art. 32 ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej też dalej ustawą lub u.ś.r.) oraz art. 140 Kpa, orzeczono o odmowie przyznania B. M. (dalej jako skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z faktu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką M. M.. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał na przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyjaśnił, że na podstawie złożonego wniosku z dnia 5 marca 2020 r. ustalił, iż skarżąca jest uprawniona do pobierania zasiłku dla opiekuna z uwagi na sprawowaną opiekę nad matką, który został jej przyznany od dnia 1 lipca 2013 r. ma stałe na mocy decyzji z dnia [...] nr [...] Nadto, zarzucił, że niepełnosprawność matki strony nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia. Od powyższej decyzji, w ustawowym terminie skarżąca wniosła odwołanie wyjaśniając, że nie zgadza się z jej treścią i domaga się przekazania sprawy organowi odwoławczemu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej jako SKO lub Kolegium) odwołania nie uwzględniło i zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa decyzję organu pierwszej instancji utrzymało w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia przytoczyło treść przepisów u.ś.r., regulujących przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie wyjaśniło, że przepis art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje negatywne przesłanki, spełnienie których skutkować musi odmową przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wśród tych przesłanek w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawodawca wymienił ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r., o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Z akt sprawy, a w szczególności z uzasadnienia zakwestionowanej decyzji organu pierwszej instancji wynika, że na mocy decyzji tego organu z dnia [...] nr [...] skarżąca od dnia 1 lipca 2013 r. na czas nieograniczony - ma przyznany zasiłek dla opiekuna z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, zatem przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tego samego tytułu zostało wykluczone przez ustawodawcę. Dopiero rezygnacja strony z przysługującego jej zasiłku dla opiekuna może skutkować przyznaniem jej świadczenia pielęgnacyjnego. Marginalnie Kolegium zauważyło, że matka skarżącej jest osobą zamężną i to na jej mężu w pierwszej kolejności powinien spoczywać obowiązek zapewnienia opieki niepełnosprawnej żonie. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO skarżąca wniosła o jej zmianę przez przyznanie jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Zarzuciła, że decyzja ta została wydana z naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP "poprzez oparcie jej na przepisach dyskryminujących obywatela oraz naruszających zasadę równości wobec prawa" oraz na błędnym ustaleniu, że jej matka jest mężatką, a nadto bez uwzględnienia faktu, że w postępowaniu przed organem pierwszej instancji (w piśmie z dnia 5 marca 2020 r.) złożyła oświadczenie o rezygnacji z otrzymywanego zasiłku dla opiekuna w przypadku przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, dodatkowo podniosła, że w sprawie nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności wymagającej opieki jej matki. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując co do zasady stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podniosło dodatkowo, że błędne ustalenie co do pozostawania matki skarżącej w związku małżeńskim nie miało wpływu na treść zaskarżonej decyzji. Rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, a to zgodnie z treścią art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą odmowy przyznania przez SKO zaskarżoną decyzją wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego była treść art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. (organ pierwszej instancji dodatkowo błędnie powołał się w tym względzie na treść art. 17 ust. 1b ustawy), przy przyjęciu, że skarżąca ma ustalone, w związku ze sprawowaną nad matką opieką, prawo do zasiłku dla opiekuna. Uszło jednak uwadze organów obu instancji, że wynikająca z tego przepisu przeszkoda nie ma bezwzględnego charakteru. Zgodnie bowiem z treścią art. 27 ust. 5 pkt 5 omawianej ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Z przepisów art. 17 ust. 1 pkt 1b i art. 27 ust. 5 pkt 5 wynika zatem możliwość zbiegu przewidzianych tam uprawnień, wykluczone jest jedynie jednoczesne pobieranie wynikających z tych uprawnień świadczeń. Aby dana osoba mogła skorzystać z wynikającego z art. 27 ust. 5 pkt 5 prawa wyboru świadczeń, wcześniej należy orzec, że prawo do nich jej przysługuje. Oznacza to, że fakt uzyskiwania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna nie stanowi sam przez się, jak to błędnie przyjęły organy obu instancji, przeszkody do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na sprawowaną opiekę nad tą samą osobą (matką), jeżeli spełnione są jednocześnie przesłanki o jakich mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Dopiero fakt przyznania prawa do drugiego z tych świadczeń stwarza uprawnienie do skorzystania przez uprawnionego z prawa wyboru na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy. W orzecznictwie ugruntował się przy tym pogląd, że aby wybór ten, zagwarantowany ustawowo, mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność wcześniejszej rezygnacji z przyznanego już świadczenia bez wcześniejszej ostatecznej decyzji organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane (zobacz m.in. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 300/19 – LEX nr 2677670 i wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 września 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 639/19 – LEX nr 2726538). Na gruncie niniejszej sprawy znamienne jest przy tym, że jeszcze na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji, bo w piśmie z dnia 5 marca 2020 r. skarżąca oświadczyła, że w razie przyznania jej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z otrzymywanego obecnie zasiłku dla opiekunów, nad którym to oświadczeniem organy obu instancji, z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 Kpa, przeszły do porządku. Biorąc powyższe pod uwagę należało przyjąć, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem w/w przepisów postępowania i prawa materialnego. Skutkuje to ich uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, w przypadku potwierdzenia prawa skarżącej do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego i podtrzymania jej oświadczenia o zamiarze rezygnacji z pobierania przyznanego jej zasiłku dla opiekuna (odpis decyzji o przyznaniu tego prawa powinien być dołączony do akt administracyjnych), orzekną organy o przyznaniu jej prawa do tego świadczenia i jednocześnie orzekną o cofnięciu prawa do zasiłku dla opiekuna (uchyleniu decyzji w tym przedmiocie na podstawie art. 155 Kpa). mr