I C 115/24

Суди загальної юрисдикції2024-04-10

Номер справи

I C 115/24

Дата рішення

2024-04-10

Тип

SENTENCE

Судді

Michał Włodarek (PRESIDING_JUDGE)

Текст рішення

Sygn. akt I C 115/24 <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5>  Dnia 10 kwietnia 2024r. Sąd Rejonowy w Kaliszu w I Wydziale Cywilnym, w składzie: Przewodniczący: sędzia Michał Włodarek Protokolant: Anna Dulas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2024r. sprawy z powództwa  M. W. przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa – Naczelnikowi Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym 1. ustala rzeczywisty stan prawny nieruchomości ujawnionej w księdze wieczystej nr (...) prowadzonej przez VI Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Kaliszu dla nieruchomości, położonej w woj. (...), powiat K., miasto K., obejmującej działkę o nr (...) o pow. 0,0402ha, w ten sposób, że nakazuje wykreślić z działu IV księgi wieczystej nr (...): - hipotekę przymusową zwykłą nr 4 w wysokości 21.376,85zł (dwadzieścia jeden tysięcy trzysta siedemdziesiąt sześć złotych 85/100) na rzecz wierzyciela hipotecznego Skarbu Państwa – Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., 2. zasądza od pozwanego Skarbu Państwa – Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. na rzecz powoda M. W. kwotę 1.069,00zł (jeden tysiąc sześćdziesiąt dziewięć złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami w wysokości w stosunku rocznym odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. sędzia Michał Włodarek Sygn. akt I C 115/24 </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> W dniu 11 stycznia 2024r. powód M. W. skierował do tut. Sądu w stosunku do pozwanego Skarbu Państwa – Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. żądanie usunięcia niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej nr (...) prowadzonej przez VI Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Kaliszu dla nieruchomości położonej w woj. (...), powiat K., miasto K., obejmującej działkę o nr (...) o pow. 0,0402ha, a rzeczywistym stanem prawnym poprzez wykreślnie z działu IV tej księgi wieczystej hipoteki przymusowej zwykłej w wysokości 21.376,85zł na rzecz wierzyciela hipotecznego Skarbu Państwa – Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., a ponadto zasądzenia kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W pisemnych motywach pozwu powód podniósł, iż opisane wyżej ograniczone <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19460570319" title="Dekret z dnia 11 października 1946 r. - Prawo rzeczowe - Dz. U. z 1946 r. Nr 57, poz. 319 ()">prawo rzeczowe</a> zabezpiecza wierzytelność publicznoprawną, której termin zaspokojenia uległ przedawnieniu. Ponadto powód odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013r. w sprawie o sygn. akt SK 40/12, który orzekł m.in. art. 70 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998r. do 31 grudnia 2002r., jest niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 64;art. 64 ust. 2)">art. 64 ust. 2 Konstytucji</a> i wobec tego nowelizacja tego przepisu poprzez dodanie § 8 art. 70 ustawy ordynacji podatkowej w tożsamym, co już uprzednio zakwestionowanym przez Trybunał Konstytucyjny brzmieniu powoduje, że Sąd może odmówić jego zastosowania, tym bardziej, że niezgodność z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a> dotyczy określonej normy prawnej, którą przepis wyraża, a nie jednostek redakcyjnych, pełniących wyłącznie rolę porządkującą wewnątrz aktu prawnego, w którym się znajduje. Powód wskazał także, iż pozwany odmówił mu wydania zaświadczenia potwierdzającego wygaśnięcie wierzytelności podatkowej i w konsekwencji wygaśniecie hipoteki. W odpowiedzi na pozew pozwany Skarb Państwa – Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu tego kwalifikowanego pisma procesowego strona pozwana przyznała, iż w dniu 25 października 2016r. uległ przedawnieniu termin zobowiązania podatkowego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2003r. zabezpieczony poprzez wpis w dziale IV księgi wieczystej Kw nr (...) hipoteki przymusowej zwykłej w wysokości 21.376,85zł na rzecz wierzyciela hipotecznego Skarbu Państwa – Pierwszego Urzędu Skarbowego w K.. Jednocześnie pozwany wskazał, iż w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013r. w sprawie o sygn. akt SK 40/12 od dnia 1 stycznia 2003r. doszło do zmiany art. 70 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez dodanie § 8 tego przepisu w brzmieniu: „Nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu”, i który to przepis obecnie obowiązuje i nie został derogowany z porządku prawnego. Jednocześnie pozwany wskazał, iż wobec braku podstaw odmówił powodowi wydania zaświadczenia na podstawie art. 306 a § 3 ustawy Ordynacja podatkowa. Sąd Rejonowy ustalił i zważył, co następuje. Stan faktyczny sprawy nie pozostawał pomiędzy stronami sporny. Powód M. W. jest na podstawie umowy sprzedaży z dnia 26 listopada 2021r. właścicielem w udziale 1/1 nieruchomości gruntowej położonej w woj. (...), powiat K., miasto K., obejmującej działkę o nr (...) o pow. 0,0402ha, dla której Sąd Rejonowy w Kaliszu VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą KW nr (...). W dziale IV w/w księgi wieczystej pod nr (...) ujawnione jest ograniczone <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19460570319" title="Dekret z dnia 11 października 1946 r. - Prawo rzeczowe - Dz. U. z 1946 r. Nr 57, poz. 319 ()">prawo rzeczowe</a> – hipoteka przymusowa zwykła w wysokości 21.376,85zł na rzecz wierzyciela hipotecznego Skarbu Państwa – Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. zabezpieczająca wierzytelność z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003r. wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi, na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 12 sierpnia 2004r. nr SM (...). W dniu 25 października 2016r. uległ przedawnieniu termin zobowiązania podatkowego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2003r. zabezpieczony poprzez wpis w dziale IV księgi wieczystej Kw nr (...) hipoteką przymusową zwykłą w wysokości 21.376,85zł na rzecz wierzyciela hipotecznego Skarbu Państwa – Pierwszego Urzędu Skarbowego w K.. Spór w sprawie dotyczył prawa. Stosownie do treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820190147" title="Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 (art. 10;art. 10 ust. 1)">art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece</a> (Dz. U. 2023.1984 – t.j.) w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971370926" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz. U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 (art. 70;art. 70 § 8)">art. 70 § 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa</a> (Dz. U. 2023.2383 – t.j. ze zm.) nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Cytowany przepis został dodany do w/w ustawy od dnia 1 stycznia 2003r. na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20021691387" title="Ustawa z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2002 r. Nr 169, poz. 1387 ()">ustawy z dnia 12 września 2002r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw</a> (Dz. U. 2002.169.1387 ze zm.) i zastąpił § 6 art. 70 ustawy Ordynacja podatkowa, który do dnia 31 grudnia 2002r. posiadał następujące brzmienie: „Nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki”. Wyrokiem z dnia 8 października 2013r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt SK 40/12, opubl. Legalis orzekł m.in., że art. 70 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998r. do 31 grudnia 2002r., jest niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 64;art. 64 ust. 2)">art. 64 ust. 2 Konstytucji</a>. Sąd Rejonowy rozstrzygający przedmiotową sprawę podziela zapatrywanie prawne wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 marca 2016r. w sprawie o sygn. akt V CSK 377/15, opubl. Legalis zgodnie z którym, jeżeli Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność określonego przepisu ustawy z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a>, to sąd może odmówić zastosowania w rozpoznawanej sprawie identycznie brzmiącego przepisu tej ustawy. Zatem art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej należy ocenić jako niezgodny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 64;art. 64 ust. 2)">art. 64 ust. 2 Konstytucji RP</a>. W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym, że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych. Z oczywistą niekonstytucyjnością mamy bowiem do czynienia również wtedy, gdy ustawodawca zmienia co prawda kontrolowany przepis, ale nie usuwa stwierdzonej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku niezgodności, stwarzając tylko pozory restytucji konstytucyjności. – por. wyrok Saw Szczecinie z dnia 12 czerwca 2018r. w sprawie o sygn. akt III AUa 582/17, opubl. Legalis, wyrok NSA z dnia 2 lutego 2022r. w sprawie o sygn. akt III FSK 3333/21, opubl. Legalis, wyrok NSA z dnia 4 listopada 2021r. w sprawie o sygn. akt III FSK 2068/16, opubl. Legalis. Niezgodność z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją RP</a> dotyczy określonej normy prawnej, którą przepis wyraża, a nie jednostek redakcyjnych, pełniących wyłącznie rolę porządkującą wewnątrz aktu prawnego, w którym się znajduje. Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu ma zatem istotne znaczenie dla oceny możliwości zastosowania przepisów o tożsamej bądź analogicznej treści. W takiej sytuacji dochodzi do wystąpienia, tzw. oczywistej niekonstytucyjności. Zasadniczo sytuacja oczywistej niekonstytucyjności zachodzi wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucji</a> dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne. Tego typu założenie występuje również w przypadku, gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną, jak norma objęta już wyrokiem Trybunału – por. wyrok NSA z dnia 28 października 2021r. w sprawie o sygn. akt III FSK 3817/21, opubl. Legalis. Tak więc norma wywiedziona z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971370926" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz. U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 (art. 70;art. 70 § 8)">art. 70 § 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa</a> dotknięta jest tymi samymi wadami, jak norma wywiedziona z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971370926" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz. U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 (art. 70;art. 70 § 6)">art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej</a> w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002r. Jak już wskazano odróżnić należy derogację przepisu (ta odnosiła się do art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej) od obalenia zgodności z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a> normy, wywiedzionej z tego przepisu. Sąd ma obowiązek, wynikający z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 8;art. 178;art. 178 ust. 1;art. 45;art. 45 ust. 1)">art. 8, art. 178 ust. 1, art. 45 ust. 1 Konstytucji RP</a>, zagwarantować realizację konstytucyjnych praw i wolności jednostki, co w tym wypadku oznacza odmowę zastosowania przez sąd <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 70;art. 70 § 8)">art. 70 § 8 Konstytucji</a> z uwagi na jego niezgodność z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 64;art. 64 ust. 2)">art. 64 ust. 2 Konstytucji</a> – por. wyrok NSA z dnia 20 lipca 2021r. w sprawie o sygn. akt II FSK 1832/18, opubl. Legalis. Jeżeli więc niezgodność przepisu z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a> jest w związku z rozpoznawaną sprawą oczywista i ocena taka ma dodatkowe poparcie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził uprzednio niezgodność z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a> przepisu o takim samym brzmieniu, jak zawarty w obowiązującej ustawie, to sąd może nie zastosować tego przepisu w rozpoznawanej sprawie ze względu na jego niezgodność z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucją</a> – por. wyrok NSA z dnia 4 stycznia 2023r. w sprawie o sygn. akt III FSK 1413/21, opubl. Legalis. Pomimo zabezpieczenia zobowiązań podatkowych hipoteką przedawnienie zobowiązania podatkowego biegnie na podstawie przepisów prawa podatkowego. To sprawia, że po upływie wskazanego terminu przedawnienia, zgodnie z tym prawem – zobowiązanie podatkowe wygasło. Mając z kolei na uwadze akcesoryjność hipoteki jako ograniczonego <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19460570319" title="Dekret z dnia 11 października 1946 r. - Prawo rzeczowe - Dz. U. z 1946 r. Nr 57, poz. 319 ()">prawa rzeczowego</a> i uzależnienie dalszego istnienia zabezpieczenia hipotecznego od istnienia wierzytelności, którą zabezpiecza, to wygaśnięcie zobowiązania podatkowego zabezpieczonego hipoteką spowodowało wygaśnięcie hipoteki (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820190147" title="Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 (art. 94)">art. 94 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece</a> (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 707)), a zatem zwolnienie z odpowiedzialności przedmiotem obciążonym hipoteką. Mając na względzie powyższe, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820190147" title="Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147 (art. 10;art. 10 ust. 1)">art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece</a> (Dz. U. 2023.1984 – t.j.) w zw. z art. 94 i n. w/w ustawy i w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971370926" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz. U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 (art. 70;art. 70 § 8 a)">art. 70 § 8 a </a>  contrario <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19971370926" title="Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz. U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 ()">ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa</a> (Dz. U. 2023.2383 – t.j. ze zm.), należało orzec jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach procesu w pkt 2 sentencji wyroku orzeczono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 1)">art. 108 § 1 kpc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 § 1 – 1 1 i 3 kpc</a> oraz w oparciu o treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13 c;art. 13 c pkt. 1)">art. 13c pkt 1</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20051671398" title="Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz. U. z 2005 r. Nr 167, poz. 1398 (art. 13;art. 13 ust. 2)">art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych</a> (Dz. U. 2023.1144 – t.j. ze zm.). sędzia Michał Włodarek </div>