I SA/Wr 345/18

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Semiczek po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 1 października 2018 r. w sprawie ze skargi "A" sp. z o.o. z/ s we W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 1 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 345/18 w ten sposób, że zwolnić stronę skarżącą od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. UZASADNIENIE Skarżąca spółka, zastępowana przez doradcę podatkowego, wraz ze skargą kasacyjną wniosła o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że niniejsze postępowanie sądowe dotyczy odmowy spółce zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w łącznej wysokości 9,5 mln zł, która to kwota została uprzednio uiszczona na rzecz dostawców towarów w ramach transakcji zakwestionowanych przez organ podatkowy. Nadto w tym samym stanie faktycznym organ określił spółce zobowiązanie w VAT za lipiec, sierpień i wrzesień 2010 r. na kwotę 5,5 mln zł (w sprawie dotyczącej tej decyzji wniesiona została skarga kasacyjna, sygn. akt I SA/Wr 1085/16). W rezultacie spółka została pozbawiona możliwości dalszego finansowania własnej działalności, która jest obecnie ograniczona do kontynuowania postępowań sądowoadministracyjnych. Dostępne środki finansowe były przeznaczane na spłatę bieżących zobowiązań, co pozwalało na dalsze funkcjonowanie spółki i aktywne uczestnictwo w koniecznych postępowaniach sądowych. Obecnie spółka nie prowadzi bieżącej działalności gospodarczej, nie zatrudnia pracowników, nie posiada środków gotówkowych. Postanowieniem z dnia [...] 2016 r. Sąd Rejonowy dla W. [...] oddalił wniosek spółki o ogłoszenie upadłości z uwagi na brak majątku wystarczającego na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. Strona zwróciła uwagę, iż w związku z określeniem ww. zobowiązania podatkowego w kwocie 5,5 mln zł, zostało wobec niej wszczęte postępowanie egzekucyjne. Egzekwowane są również zaległości wobec ZUS z tytułu nieopłaconych składek, powstałe na skutek wstrzymanej działalności i braku środków finansowych. Powyższe bieżące zaległości wobec ZUS, a także opłaty sądowe w obu sprawach sądowoadministracyjnych zostały uregulowane przez spółkę ze środków finansowych uzyskanych z dopłat jedynego wspólnika spółki. Obecnie, na skutek wyczerpania środków pochodzących z dopłat, brak przychodów bieżących i brak możliwości pozyskania innych zewnętrznych źródeł finansowania (poza ewentualnymi dalszymi dopłatami ze strony wspólnika, co – jak wskazuje strona – jest z oczywistych względów niemożliwe lub znacznie ograniczone), spółka nie posiada żadnych środków pozwalających na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 48.890 zł. Strona zwróciła uwagę, iż dotychczas, w niniejszej sprawie oraz w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1085/16, uiściła wpisy od skarg i skarg kasacyjnych na łączną kwotę 134.358 zł. W chwili obecnej poniesienie dodatkowego kosztu przekracza jej możliwości finansowe. Spółka zaznaczyła, że odmowa przyznania prawa pomocy może stanowić skuteczną barierę dla ostatecznego zweryfikowania przez Naczelny Sąd Administracyjny zgodności z prawem skarżonej decyzji, która w zasadniczy sposób wpływa na byt spółki. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 8.750.000 zł, wartość środków trwałych 0 zł, i wysokość straty za ostatni rok obrotowy 250.000 zł. Saldo dwóch rachunków na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło 53,10 zł i (-)3.722,93 zł. Na potwierdzenie załączone zostały wydruki tych rachunków ze stanem na dzień 26 lipca 2018 r. oraz za okres od 1 do 5 lipca 2018 r. Z dokumentów załączonych do wniosku wynika, że kapitał własny spółki jest ujemny na poziomie 9.404.000 zł, na koniec 2017 r. jej zobowiązania krótkoterminowe wynosiły 10.508.000 zł, a należności krótkoterminowe 885.000 zł. Za poprzedni rok nie odnotowano żadnych przychodów. Pozostałe dokumenty potwierdzają egzekucję administracyjną zobowiązań podatkowych. Z dokumentów złożonych na wezwanie wynika, iż w pierwszym i drugim kwartale 2018 r. spółka nie dokonała żadnych dostaw towarów i usług oraz poczyniła zakupy związane z działalnością opodatkowaną na kwoty 25.437 zł i 45.834 zł. Na jednym z rachunków bankowych odnotowane są wpłaty na rzecz kancelarii pełnomocnika w maju 2018 r. łącznej kwoty 54.120 zł oraz uznanie w kwietniu 2018 r. dopłaty od wspólnika skarżącej spółki, "B" S.A., 30.000 zł i przelewu z rachunku, który został wypowiedziany, kwoty 54.338,26 zł. Zgodnie z umową spółki w § 11 ust. 1, jej wspólnicy mogą zostać zobowiązani do dokonania w każdym roku obrachunkowym dopłat w wysokości pięciokrotnej wartości nominalnej posiadanych udziałów. Jedynym wspólnikiem jest wskazana wyżej spółka akcyjna, która posiada udziały o łącznej wartości 8.750.000 zł. Przedłożono uchwały zgromadzenia wspólników z 2016 r., na podstawie których wspólnik został zobowiązany do dokonania dopłat w tym roku (2016) o łącznej wartości 350.000 zł. Strona oświadczyła, że pełnomocnik ją zastępujący jest finansowany z dopłat wspólnika. Zwróciła uwagę, że ww. dopłaty dokonane w 2016 r., zostały przekazane bezpośrednio na rachunek depozytowy sądu upadłościowego. Z uwagi na oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości, środki te zostały zwrócone na rachunek wspólnika, które z kolei przekazał je skarżącej spółce. Postanowieniem z dnia 1 października 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca zawarła polemikę ze stanowiskiem starszego referendarza sądowego stwierdzając, iż sytuacja finansowa skarżącej jest zła i spółka nie dysponuje w chwili obecnej jakimikolwiek środkami finansowymi pozwalającymi choćby na częściowe uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej, co wskazuje na utratę jej płynności finansowej i utratę możliwości regulowania jej podstawowych zobowiązań. Powyższe stanowiło jednocześnie podstawę do złożenia przez spółkę wniosku o ogłoszenie jej upadłości, który to wniosek został jednak oddalony z uwagi na ustalenie przez Sąd Upadłościowy, iż majątek spółki nie pozwalał na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego - powyższa okoliczność została wykazana w ramach samego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Środki jakimi dysponowała spółka w okresie rozpoznawania wniosku o ogłoszenie upadłości, a które pochodziły z dopłat wspólnika dokonanych na podstawie uchwał Zgromadzenia Wspólników Spółki z roku 2016 r. (protokoły Zgromadzenia Wspólników w aktach sprawy) są właśnie środkami, z których finansowane były wszelkie wydatki spółki począwszy od roku 2016 - w tym spłata bieżących zaległości podatkowych oraz zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne (zgodnie z zajęciami egzekucyjnymi przedstawionymi wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy), bieżące zobowiązania spółki, opłaty sądowe z tytułu prowadzonych postępowań sądowo - administracyjnych, jak również z tytułu usług prawniczych świadczonych przez ustanowionych w ww. postępowaniach pełnomocników. Obecna sytuacja spółki uniemożliwia jej też pozyskanie finansowania od podmiotów trzecich – nie posiada bowiem majątku, który mógłby zabezpieczyć spłatę zaciągniętych długów. Nie posiada też aktywów których sprzedaż umożliwiłaby poprawę jej płynności. A zatem nie można więc uznać, że w okolicznościach faktycznych sprawy kwestia obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej pozostaje bez wpływu na dalsze funkcjonowanie spółki, skoro obecnie prowadzone postępowania sądowo - administracyjne dotyczą zarówno zobowiązania podatkowego ale również uprawnienia Spółki do zwrotu znaczących środków z tytułu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym. Wręcz przeciwnie, jest to jednoznaczny dowód że odmowa przyznania jej prawa pomocy, wobec obiektywnie bardzo trudnej sytuacji finansowej spółki oraz braku środków finansowych, będzie efektywnie uniemożliwiała jej realizację prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; dalej: p.p.s.a.), rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy uznanie tych dowodów za dostateczne do zwolnienia od kosztów. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że strona skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej . Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku strony skarżącej, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W wyniku złożonego sprzeciwu oraz dokumentacji finansowej skarżącej spółki stwierdzić należy, że zdołała ona wykazać, że spełnia przesłanki ustawowe, skutkujące uwzględnieniem jej wniosku w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, którego poniesienie warunkuje merytoryczne rozpoznanie skargi kasacyjnej. Skarżąca spółka w rzeczywistości nie prowadzi w chwili obecnej działalności gospodarczej, nie posiada w dyspozycji żadnych środków finansowych mogących pokryć wpis sądowy od skargi kasacyjnej choćby w części. Z akt sprawy rzeczywiście wynika, że sytuacja majątkowa skarżącej jest trudna. Wskazują na to wysokość zaległości podatkowych oraz fakt oddalenia wniosku o upadłość przez Sąd upadłościowy. Skarżąca spółka nie ma też możliwości uzyskania dopłat od wspólnika ani pozyskania środków od osób trzecich, gdyż nie posiada majątku, który mógłby zabezpieczyć spłatę zaciągniętych długów. Sąd, mając na względzie przedstawione we wniosku okoliczności, sytuację ekonomiczną skarżącej spółki, jak również wysokość wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 48.891 zł uznał, że skarżąca wykazała, iż nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. i 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.