I SA/Wr 1369/16

SENTENCJA Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi L.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od listopada 2011 r. do października 2012 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. UZASADNIENIE Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego wskazując w uzasadnieniu, że z dniem 24 października 2017 r. wypowiedział pełnomocnictwo dotychczasowemu pełnomocnikowi ze skutkiem natychmiastowym. Jego obecna sytuacja finansowa uległa dalszemu, znacznemu pogorszeniu, nie uzyskuje aktualnie żadnych dochodów, nie ma żadnego majątku znacznej wartości, nie jest nigdzie zatrudniony, a działalność gospodarczą zmuszony był zawiesić. Leczy się na depresję i korzysta z pomocy psychologa. Zaznaczył, że jest po rozwodzie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że dzieci (ur. w 2003, 2008, 2011 i 2016 r.) pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Również dzieci nie posiadają żadnego majątku. Z żoną wnioskodawca jest po rozwodzie. Uzyskuje dochody z prac dorywczych w kwocie 2.500 zł, a jako zobowiązania i stałe wydatki wymienił: wyżywienie 600 zł, wynajęcie mieszkania ze współlokatorem 750 zł, środki higieny 40 zł, odzież 50 zł, atrakcje, wyżywienie, lekarstwa i odzież dla dzieci 550 zł, koszty leczenia wnioskodawcy 300 zł, komunikacja miejska 200 zł – łącznie 2.490 zł Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy (przedłożonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został rozpoznany postanowieniem z dnia 7 marca 2017 r.) wynika, że wnioskodawca w 2015 r. uzyskał z działalności gospodarczej i ze stosunku pracy przychód w wysokości 915.677,08 zł i dochód 91.700,96 zł. W pierwszym i drugim kwartale 2016 r. dokonał dostaw towarów i usług o wartości odpowiednio 3.028 zł i 9.023 zł oraz dokonał zakupów związanych z działalnością opodatkowaną na kwoty 80 zł i 13 zł. Przedłożone zostały też deklaracje VAT-7 za rok 2015. Do czerwca 2016 r. przychód z działalności gospodarczej wyniósł 12.051 zł, a wydatki poniesione na jego uzyskanie – 1.430 zł. Działalność została zawieszona z dniem [...]czerwca 2016 r. Wnioskodawca oświadczył, że mieszka sam, natomiast w związku z rozwodem i zawartą ugodą, co drugi tydzień od piątku do poniedziałku oraz co tydzień we wtorek mieszka z nim dwoje dzieci ze związku małżeńskiego i co drugi tydzień od piątku do poniedziałku dzieci ze związku pozamałżeńskiego. Jedynym jego źródłem dochodu są prace dorywcze, wsparcie pieniężne udzielane przez rodziców oraz sprzedaż rzeczy osobistych. Nie może podjąć pracy z uwagi na leczenie psychiatryczne. Mieszkanie wynajmuje i nigdy nie było jego własnością. W zestawieniu miesięcznie ponoszonych wydatków wnioskodawca w pierwszej kolejności podał źródła dochodów: wsparcie rodziców 600 zł, prace dorywcze 1.300 zł, sprzedaż rzeczy osobistych 445 zł – łącznie 2.345 zł. Wskazał, że ze sprzedaży rzeczy osobistych uzyskał kwotę 4.450 zł w ciągu ostatnich 10 miesięcy. Sprzedaż obejmowała telefon, sprzęt narciarski, rower, kajak pontonowy, pozostały sprzęt sportowy, stare ubrania, komputer. Wydatki natomiast obejmują: wyżywienie 600 zł, wynajęcie pokoju 300 zł, opłaty za media 200 zł, środki higieny 40 zł, odzież 50 zł, komunikację miejską 200 zł oraz wydatki na dzieci (atrakcje, wyżywienie, odzież, lekarstwa, koszty leczenia) w sumie 850 zł. Wnioskodawca oświadczył nadto, iż nie posiada żadnych środków transportu oraz że nie zapłacił wynagrodzenia pełnomocnikowi, gdyż nie posiada źródła finansowania. Przedłożone zostały wydruki rachunków bankowych z ujemnym saldem oraz kopia ugody mediacyjnej na potwierdzenie opieki nad dziećmi. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, iż wymienionym wyżej postanowieniem z dnia 7 marca 2017 r. wnioskodawcy przyznane zostało prawo pomocy poprzez zwolnienie go z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę 2.000 zł. Postanowienie zostało utrzymane w mocy przez tutejszy Sąd, a wpis do wskazanej wyżej kwoty uiszczono w kasie Sądu. W ocenie referendarza sądowego, obecnie rozpoznawany wniosek nie może zostać uwzględniony. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, a więc w zakresie całkowitym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim zaznaczenia wymaga, że co do zasady każdy ma obowiązek ponosić koszty swego udziału w sprawie, co zostało wyrażone w przepisie art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym powyższe przesłanki powinien wykazać sam wnioskodawca w sposób logiczny i wiarygodny, poprzez dokładne wyjaśnienie całokształtu sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, nie ograniczając się tylko i wyłącznie do tych okoliczności, które miałyby uzasadnić jego żądanie i tylko takich, które są udokumentowane. W interesie wnioskodawcy jest jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Powyższe obowiązki wnioskodawcy wynikają z brzmienia art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. – zgodnie z treścią pierwszego z nich, ubiegający się o przyznanie prawa pomocy obowiązany jest do złożenia oświadczenia obejmującego stan majątkowy i finansowy, zaś w przypadku osoby fizycznej – dokładne dane o stanie rodzinnym. Art. 255 stanowi, że w sytuacji, gdy dane wynikające z urzędowego formularza dotyczące stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego są niewystarczające lub budzą wątpliwości, do wnioskodawcy kierowane jest wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Na obecnym etapie postępowania, z uwagi na upływ czasu od daty rozpoznania poprzedniego wniosku, konieczne było uaktualnienie i uzupełnienie informacji co do możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dokonanie oceny jego sytuacji finansowej w oparciu o dane wynikające z poprzedniego wniosku i dokumentów uzupełniających nie było możliwe – informacje te zostały bowiem ocenione jako wybiórcze i niewiarygodne, co potwierdził tutejszy Sąd postanowieniem z dnia 8 maja 2017 r. utrzymując w mocy orzeczenie referendarza sądowego z 7 marca 2017 r. Tymczasem wnioskodawca na wezwanie uzupełnił jedynie brak formalny wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie go na urzędowym formularzu, całkowicie ignorując pozostałą część wezwania dotyczącą przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Poza tym informacje wynikające z poprzedniego wniosku i dokumentów uzupełniających są rozbieżne oświadczeniami złożonymi na obecnym etapie postępowania. Po pierwsze wskazać należy na wątpliwości podnoszone w postanowieniu z dnia 7 marca 2017 r. Mianowicie wnioskodawca podał, że nie prowadzi już działalności gospodarczej, która została zawieszona w czerwcu 2016 r., jego rachunek bankowy jest obciążony zajęciem egzekucyjnym na kwotę ponad 2.000.000 zł. Sprawuje opiekę nad czwórką dzieci w określonych dniach tygodnia. Podał, iż mieszka przy ul. [...]. Adres ten został podany zarówno jako miejsce zamieszkania podatnika w zeznaniu podatkowym za 2015 r., jak i miejsce prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczętej w 2011 r. Wnioskodawca oświadczył też, że mieszka sam, lokal przy ul. [...]nigdy nie był jego własnością, jest przez niego wynajmowany, a łączny koszt utrzymania mieszkania to 500 zł. Z kolei z oświadczenia o miesięcznych wydatkach wynikało, że wnioskodawca wynajmuje tylko pokój. W orzeczeniu z 7 marca 2017 r. poddano w wątpliwość, czy mieszkanie wskazywane jako adres zamieszkania w zeznaniu podatkowym (którym z reguły jest miejsce stałego zameldowania), jest tylko wynajmowane przez wnioskodawcę. Z kolei nawet jeżeli jest wynajmowane, to uwzględniając ceny wynajmu mieszkań we W., nie można było uznać jako wiarygodne, że wnioskodawca ponosi wydatki na jego utrzymanie w wysokości 500 zł miesięcznie. Obecnie, po około dziewięciu miesiącach wnioskodawca podał, iż czynsz wynosi 750 zł, a mieszkanie wynajmowane jest ze współlokatorem. Przy czym nie jest wiadome, czy podana kwota jest dzielona ze współlokatorem, czy też jest to część przypadająca na wnioskodawcę. Poza tym nadal nie można dać wiary, że wskazana kwota jest wystarczająca na opłacenie czynszu i rachunków za media wynajmowanego we W. mieszkania, w którym – zgodnie z tym co podaje wnioskodawca – mieszkają dwie osoby dorosłe i okresowo czwórka dzieci w wieku 14, 9, 6 i 2 lata. Aktualne pozostają też wątpliwości, że będąc zameldowanym pod wskazanym adresem i mieszkając z dziećmi (nawet jeśli są to tylko 2-3 dni w tygodniu), wnioskodawca zajmuje tylko pokój. Wprawdzie uwagi dotyczące mieszkania, opłat z nim związanych, nie mają bezpośredniego wpływu na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy, to jednak wpływają na ogólną ocenę wiarygodności jego oświadczeń, zwłaszcza jeśli chodzi o koszty utrzymania, a w dalszej kolejności źródła ich pokrycia i faktyczne dochody. Nadal nie jest wiadome, jakie prace dorywcze świadczy wnioskodawca, z których uzyskuje regularnie miesięcznie już nie 1.300 zł, lecz 2.500 zł (dotychczas wydatki ponad kwotę zarobku były finansowane przez rodzinę i ze sprzedaży majątku ruchomego). Nie zostało też wyjaśnione, z jakich źródeł pochodziło wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika, który dotychczas zastępował skarżącego w niniejszej sprawie. Zaznaczenia przy tym wymaga, iż nie można dać wiary, że pełnomocnik podjął działania nieodpłatnie w obszernej sprawie dotyczącej podatku od towarów i usług, w której wartość przedmiotu sporu wynosi prawie 2.000.000 zł. Dodać końcowo wypada, że mimo powołanych okoliczności, które wskazywałyby, iż wnioskodawca nie był w stanie poczynić jakichkolwiek oszczędności, uiszczony został wpis do kwoty 2.000 zł, jednak nie jest znane źródło pozyskania tych środków. W tym stanie rzeczy stwierdzić należało, iż wnioskodawca nie tylko nie wykazał, ale nawet nie uprawdopodobnił w sposób wiarygodny, że nie posiada źródeł, z których mógłby pozyskać środki na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika oraz ewentualnych przyszłych kosztów sądowych. Referendarz nie miał też jakichkolwiek podstaw do dokonania oceny, w jakim stopniu wnioskodawca byłby w stanie partycypować w pokryciu kosztów swego udziału w sprawie. Skarżący bowiem, poza koniecznymi warunkami do merytorycznego rozpoznania wniosku, w żaden sposób nie przyczynił się do usunięcia dotychczas podnoszonych wątpliwości ani tym bardziej do ustalenia w sposób obiektywny jego faktycznych możliwości płatniczych. W związku z powyższym postanowiono jak w sentencji na powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a.