I OSK 2656/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Czesława Nowak – Kolczyńska Sędziowie Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędzia del. WSA Ireneusz Dukiel po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2018 r. sygn. akt II SA/Po 882/18 w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z 12 grudnia 2018 r. (sygn. akt II SA/Po 882/18) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1629 ze zm.), określanej dalej jako "P.p.s.a.", oddalił skargę A. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z [...] czerwca 2018 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z [...] września 2017 r. wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta P., Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w P. odmówił skarżącemu przyznania zasiłku celowego. Decyzję doręczono skarżącemu 18 września 2017 r. Skarżący 4 października 2017 r. sporządził i nadał na poczcie na adres organu odwołanie. Organ odwoławczy, ustalając, że 14 – dniowy termin do wniesienia odwołania, określony w art. 129 § 2 k.p.a. upłynął 3 października 2017 r., na podstawie art. 134 k.p.a. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę, Sąd pierwszej instancji potwierdził prawidłowość ustaleń organu co do terminu doręczenia decyzji i terminu wniesienia odwołania. Wyjaśnił, że nawet niewielkie jednodniowe opóźnienie obligowało organ do wydania postanowienia, o którym mowa w art. 134 k.p.a., a przy braku prośby skarżącego o przywrócenie terminu organ nie miał możliwości wydania innego rozstrzygnięcia. Podkreślił, że wniosku o przywrócenie terminu nie można domniemywać. Również sam fakt dokonania przez stronę czynności procesowej po terminie nie może być podstawą domniemania, że osoba zainteresowana składa wniosek o przywrócenie terminu. Sąd zwrócił uwagę, że decyzja z [...] września 2017 r. zawierała prawidłowe pouczenie o terminie i sposobie jej zaskarżenia. Z akt administracyjnych nie wynika, by skarżący składał wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia. Wprawdzie w skardze skarżący napisał "wnoszę o przywrócenie terminu i zakończenie", ale nie odniósł tego do odwołania. Z kolei skarga w sprawie wniesiona została w terminie. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący zarzucił: 1) naruszenie przepisów prawa procesowego, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 133 P.p.s.a. oraz art. 134 P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. oraz w zw. z art. 129 kpa i art. 134 kpa oraz art. 7, 8 i 9 kpa poprzez ich niezastosowanie oraz niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu okoliczności związanych z procedowaniem przez organ II instancji w zakresie rozpoznania sprawy skarżącego i niewyjaśnienie przyczyn uchybienia przez skarżącego terminowi do złożenia odwołania, czym pozbawiono go możności obrony swoich praw oraz rozpoznania sprawy, 2) naruszenia przepisów prawa procesowego mających istotny wpływ na treść orzeczenia tj. art. 134 P.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 i 2 kpa poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i stwierdzenie nieistnienia przyczyn do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz nierozważenie okoliczności prawidłowości pouczenia skarżącego w zakresie możliwości przywrócenia terminu. W oparciu o tak skonstruowane podstawy skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zażądał zwrotu kosztów postępowania i przeprowadzenia rozprawy. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że naruszenia powyższych przepisów skarżący upatruje w niepouczeniu go przez organ o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że pomimo żądania skarżącego przeprowadzenia rozprawy w sprawie, istniały podstawy do jej rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Taką możliwość, z uwagi na obowiązujący stan epidemii wprowadził art. 15zzs4 ust. 2 i 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020, poz. 374 ze zm.). Z przepisów tych, stanowiących regulacje szczególne w rozumieniu art. 90 § 1 P.p.s.a., wynika odpowiednio, że "[w] okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących" (ust. 2 ) oraz "[p]rzewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów" (ust. 3). Mając na uwadze występujące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie, jak również niemożność jej przeprowadzenia przy użyciu urządzeń technicznych, o których mowa w art. 15 ust. 2 zzs4 ww. ustawy, zdecydowano o rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, umożliwiając jednocześnie stronom pisemne wypowiedzenie się w sprawie. Skarga kasacyjna jest niezasadna. Przepisy procedury administracyjnej w oparciu o które rozpatrywana była sprawa przyznania skarżącemu zasiłku celowego nie przewidują obowiązku organu pouczania strony wnoszącej po terminie środek zaskarżenia o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Obowiązku tego nie da się wywieść ani z art. 58 k.p.a., ani też z zasad postępowania administracyjnego. Taki pogląd niezmiennie od kilkudziesięciu już lat prezentuje doktryna i orzecznictwo i Sąd go w pełni akceptuje. Warto przytoczyć następujące stanowisko, które w swoim orzeczeniu uwzględnił także Sąd pierwszej instancji: "Przywrócenie terminu jest instytucją procesową opartą na zasadzie skargowości. W wyroku z 3 marca 2008 r., I OSK 268/07 (Legalis) NSA podkreślił: 1. Ewentualne przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej może nastąpić jedynie na wyraźną prośbę zainteresowanego. Sam fakt dokonania określonej czynności po terminie nie może być podstawą do domniemania, że osoba zainteresowana składa wniosek o przywrócenie terminu. 2. Nie można podzielić poglądu, zgodnie z którym organ administracji w drodze interpretacji treści oświadczenia strony winien mieć na uwadze cel wynikający z treści tego oświadczenia. Nawet gdyby przyjąć, że celem strony było przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, wniosek taki powinien wynikać wprost z pisma (podania lub odwołania) a nie być ustalany przez organ w procesie interpretacji celu wynikającego z oświadczenia zawartego we wniosku. Obowiązek wyjaśnienia, czy skarżący wnioskują o przywrócenie terminu, wywodzony z art. 7 Kpa stoi w sprzeczności ze szczególną regulacją określoną w art. 58 K.p.a." (por. B. Adamiak, J. Borkowski, KPA. Komentarz, wyd. 13, Warszawa 2014, s. 303). Również w innych orzeczeniach przyjęto, że żaden przepis prawa nie nakłada na organy rozpatrujące sprawy w trybie administracyjnym obowiązku udzielania stronom pouczenia o możliwości złożenia prośby o przywrócenie terminu. Nie ma bowiem żadnego przepisu prawa, z którego wynikałby obowiązek organu pouczania strony o ewentualnych przyszłych popełnianych przez nią błędach proceduralnych (zob. np. wyroki NSA z 17 października 1997 r., III SA 681/96, z 6 marca 1998 r., III SA 765/97, z 6 grudnia 2007 r., I OSK 284/07 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych www.cbois.nsa.gov.pl). Obowiązku pouczania o trybie składania wniosku o przywrócenie terminu nie sposób też wyprowadzać z ogólnych zasad wywodzonych z art. 2 Konstytucji RP: zasady państwa prawnego, zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, zasady praworządności czy sprawiedliwości społecznej. Takiej informacji nie można uznać za niezbędną, jeżeli strona nie zwraca się do organu o udzielenie informacji w tym zakresie, gdyż organ w takiej sytuacji nie ma podstaw do przyjęcia, że wyjaśnienie to jest niezbędnym wyjaśnieniem, o którym mowa w art. 9 k.p.a. (por. wyroki NSA: z 6 grudnia 1999 r., IV SA 2028/97; z 22 października 2002 r., II SA 1327/02 i z 11 lutego 2014 r., II OSK 2188/12 dostępne j.w). W rozpoznawanej sprawie nie było sporne, że odwołanie wniesiono z uchybieniem terminu. Niekwestionowaną okolicznością było też, że skarżący nie występował do organu z wnioskiem o przywrócenie terminu. Zawarty w skardze do Sądu pierwszej instancji wniosek o przywrócenie terminu, nawet gdyby uznać, że dotyczył on czynności wniesienia odwołania, nie mógł być skuteczny. Nie stwierdzając zatem podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, także tych branych pod uwagę z urzędu (art. 183 § 2 P.p.s.a. i art. 189 P.p.s.a.), orzeczono o jej oddaleniu stosownie do art. 184 P.p.s.a. Wyjaśnić należy, że o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu rozstrzyga właściwy wojewódzki sąd administracyjny do którego należy złożyć wniosek w tym przedmiocie (art. 254 § 1 P.p.s.a.).