I OW 142/23

SENTENCJA Dnia 9 listopada 2023 roku POSTANOWIENIE Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Maciej Dybowski sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy W. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy W. a Prezydentem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. P. o pobyt w mieszkaniu chronionym postanawia: wskazać Wójta Gminy W. jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Wnioskiem z [...] maja 2023 r. Wójt Gminy W. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy W. a Prezydentem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A.P. z dnia [...] lutego 2023 o przedłużenie pobytu w mieszkaniu chronionym (treningowym) przy ul. K. [...] m. [...] w W. W uzasadnieniu powyższego wniosku organ wskazał, że w dniu [...] marca 2023 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w W. otrzymał korespondencję z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., którym to pismem przekazano wniosek Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] o przedłużenie pobytu w mieszkaniu chronionym A.P. Zgodnie z załączoną dokumentacją, ostatnim jej miejscem zameldowania był G., ul. F.[...]. W związku z powyższym organ podjął działania mające na celu ustalenie swojej właściwości. Wskazał, że z oświadczenia matki A. P. – G. P. wynika, że jej córka nie jest i nigdy nie była bezdomna. Aktualnie zamieszkuje i przebywa w mieszkaniu chronionym w W. przy ul. K. [...] m. [...]. Od około 3 lat nie zamieszkuje i w ogóle nie przebywa na terenie G. W związku z tym, że A. P. nie jest osobą bezdomną ani nie można ustalić jej miejsca zamieszkania, to zdaniem organu należy zastosować art. 21 § 1 k.p.a. pkt 3) k.p.a. i stwierdzić, iż organem właściwym w sprawie jest organ właściwy według miejsca pobytu A.P., czyli Prezydent [...]. W odpowiedzi na powyższy wniosek Prezydent [...] wniósł o wskazanie Wójta Gminy W. jako organu właściwego w sprawie. W uzasadnieniu organ stwierdził, że podczas przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu [...] lutego 2023 r. pracownik socjalny ustalił, że A. P. ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały wskazała w miejscowości: [...] G., ul. F.[...], gmina W. Z uwagi na fakt, że wystąpiła ona o szczególną formę pomocy, tj. mieszkania chronionego, którego celem jest zapewnienie usług bytowych oraz, iż wnioskodawczyni obecnie nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy, istnieje uzasadnione podejrzenie, iż pozostaje ona w kryzysie bezdomności. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] lutego 2023 r. wnioskodawczyni oświadczyła, iż jest z przerwami studentką III roku [...] w W., nie pracuje, utrzymuje się z renty rodzinnej. Podała, że w mieszkaniu chronionym przy ul. K. [...] w W. prowadzonym przez B. Stowarzyszenie Przyjaciół i Rodzin Osób z Zaburzeniami Psychicznymi [...] przebywa od września 2022 r., gdzie została skierowana bezpośrednio po zakończeniu hospitalizacji na Oddziale [...] w W. przy ul. N. [...]. Oświadczyła, że po zakończeniu studiów chciałaby wynająć mieszkanie i podjąć pracę. Organ stwierdził także, iż w dacie składania wniosku o przedłużenie pobytu w mieszkaniu chronionym treningowym należy uznać A. P. za osobę bezdomną, w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2023.901), dalej jako "u.p.s.". Mieszkanie chronione nie może być traktowane jako lokal mieszkalny w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U.2022.172 ze zm.), gdyż jest ono przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób. W związku z tym właściwość w niniejszej sprawie winna być ustalana zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s., tj. właściwy jest organ gminy ostatniego miejsca zameldowania A.P. na pobyt stały, a więc Wójt Gminy W. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spór o właściwość występuje między Wójtem Gminy W. a Prezydentem [...], bowiem żaden z tych organów nie uznał się za właściwy do rozpoznania wniosku A. P. z dnia [...] lutego 2023 o przedłużenie pobytu w mieszkaniu chronionym przy ul. K.[...] m. [...] w W. Przepis art. 53 ust. 1 i 2 u.p.s. w aktualnym brzmieniu stanowi, iż osobie pełnoletniej, która ze względu na trudną sytuację życiową, wiek, niepełnosprawność lub chorobę potrzebuje wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, ale nie wymaga usług w zakresie świadczonym przez jednostkę całodobowej opieki, w szczególności osobie z zaburzeniami psychicznymi, osobie bezdomnej, osobie opuszczającej pieczę zastępczą w rozumieniu przepisów o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, okręgowy ośrodek wychowawczy, zakład poprawczy, schronisko dla nieletnich, a także cudzoziemcowi, który uzyskał w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy, ochronę uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, może być przyznane wsparcie w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym. Mieszkania te są formą pomocy społecznej przygotowującą, przy wsparciu specjalistów, osoby w nich przebywające do prowadzenia niezależnego życia lub wspierającą te osoby w codziennym funkcjonowaniu. Rozstrzygając powstały spór o właściwość wypada zauważyć, iż o właściwości miejscowej organów gminy w sprawach pomocy społecznej decyduje co do zasady miejsce zamieszkania strony (art. 101 ust. 1 u.p.s.). Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki. W sprawie, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jego zameldowania na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.). W sprawach dotyczących świadczeń wymienionych w art. 37-42 i art. 47-50 u.p.s., w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, o właściwości organu gminy rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 103 ust. 3 u.p.s.) (vide: I.Sierpowska: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2009, s. 396; W.Maciejko [w:] W.Maciejko, P.Zaborniak: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2010, s. 402; postanowienie NSA z dnia 13 maja 2011 r., I OW 196/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Z okoliczności niniejszej sprawy wyraźnie wynika, iż świadczenia pomocowe w formie wsparcie w mieszkaniu treningowym lub wspomaganym, gdzie podopieczny przy wsparciu specjalistów uzyskuje przygotowanie do prowadzenia niezależnego życia lub wsparcie w codziennym funkcjonowaniu, nie są wymienione w art. 101 ust. 4 u.p.s., a zatem ustalenie organu właściwego w niniejszej sprawie nie może nastąpić na podstawie art. 101 ust. 3 u.p.s. Z okoliczności sprawy wynika, iż A. P. jest studentką III roku [...] w W. Studia kontynuuje z przerwami, w związku ujawnionymi zaburzeniami psychicznymi. Składając w dniu 17 lutego 2023 r. wniosek o przedłużenie pobytu w mieszkaniu chronionym przy ul. K. [...] m. [...] w W., przebywała już w tym mieszkaniu od września 2022 r., kiedy to zakończyła hospitalizację na Oddziale [...] w W. przy ul. N. [...]. Powyższe potwierdza trafność stanowiska Prezydenta [...], iż składając wniosek o przedłużenie pobytu w mieszkaniu chronionym A. P. była osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 in fine u.p.s. Od dnia pobytu w mieszkaniu chronionym nie zamieszkuje ona w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i jednocześnie jest osobą zameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w mieszkaniu, w którym nie może zamieszkać, m.in. z uwagi na stan jej zdrowia psychicznego i relacje z mieszkająca tam matką. Z okoliczności sprawy wynika także, iż A. P. nie ma tytułu prawnego do mieszkania, w którym jest zameldowana ani do jakiegokolwiek innego lokalu mieszkalnego. Jednocześnie należy wskazać, iż lokalem mieszkalnym w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s. jest lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; nie jest natomiast takim lokalem mieszkanie chronione (treningowe, wspomagane), w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych (art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego). Pobyt w mieszkaniu chronionym stanowi formę wsparcia w codziennym funkcjonowaniu osób, które nie wymagają usług w zakresie świadczonym przez jednostkę całodobowej opieki, w szczególności osób z zaburzeniami psychicznymi, bezdomnym, opuszczającym pieczę zastępczą, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, okręgowy ośrodek wychowawczy, zakład poprawczy lub schronisko dla nieletnich. Pobyt w tego rodzaju mieszkaniu chronionym (treningowym, wspomaganym) nie może być zatem postrzegany jako zamieszkiwanie w tym miejscu. Powyższe nie pozwala ustalić właściwości organu administracji na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s. Niekwestionowane jest natomiast, iż miejscem zameldowania A. P. na pobyt stały pozostaje miejscowość G. w gminie W. Konstatacja faktu bezdomności osoby wnioskującej o pomoc społeczną determinuje sposób ustalenia organu właściwego dla załatwienia wniosku o świadczenie pomocowe w formie wsparcia specjalistów przygotowujących osoby przebywające w mieszkaniach chronionych (treningowych, wspomaganych) do prowadzenia niezależnego życia lub wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Tym samym na podstawie art. 101 ust. 2 u.p.s. to Wójta Gminy W. uznać należało za organ właściwy do rozpatrzenia ww. wniosku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. w związku z art. 101 ust. 2 u.p.s., orzeczono jak w sentencji.