I SA/Wa 1382/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Sędziowie: sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2023 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 21 kwietnia 2023 r. nr 1864/2023 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia 21 kwietnia 2023 r. nr 1864/2023 Wojewoda Mazowiecki (dalej: "wojewoda/organ"), po rozpatrzeniu odwołania M. C. (dalej: "skarżąca"), utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej: "prezydent") z dnia 30 stycznia 2023 r. nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] i [...] aktualnie stanowiącą część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] (dalej: nieruchomość [...]). Decyzja wojewody wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Nieruchomość [...] położona przy ul. [...] (d. [...] i [...]) objęta jest działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279, dalej: "dekret"). Zgodnie z art. 1 dekretu przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy m.st. Warszawy, a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stała się własnością Skarbu Państwa. Z kolei, na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju m.st. Warszawy (Dz. U. z 2018 r. poz.1817) nieruchomość stała się własnością m.st. Warszawy. Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Powiatowego dla [...] w [...] Wydział [...] Ksiąg Publicznych z dnia 19 kwietnia 1958 r. nr [...] wydanego dla "[...]" H. P. nabyła z tej nieruchomości dwie działki gruntu: pierwsza o powierzchni 751,50 m2 ozn. nr hip. [...], druga o powierzchni 708,50 m2 oznaczona nr hip. [...]. Umową notarialną kupna-sprzedaży (Rep. nr [...]) sporządzoną w dniu 28 sierpnia 1948 r. H. P. sprzedała H. M. (z K.) wszystkie swoje prawa wynikające z dekretu do ww. działek nr [...] i [...]. Wnioskiem z dnia 29 kwietnia 2022 r. M. C. będąca następcą prawnym H. M. (z K.) (na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] Wydział Cywilny z dnia 4 sierpnia 2020 r. sygn. akt [...]) wystąpiła – w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r., poz. 344, dalej: "ugn"), o ustalenie odszkodowania za przejętą dekretem przedmiotową nieruchomość. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego prezydent decyzją z dnia 30 stycznia 2023 r. działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: "kpa"), orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość wskazując w uzasadnieniu, że wniosek nie został złożony przez osobę uprawnioną, tj. osobę posiadającą interes prawny do zainicjowania postępowania o ustalenie odszkodowania. Wg prezydenta, uprawnionym do złożenia wniosku jest dawny właściciel lub jego spadkobierca, nie zaś osoba wywodząca swój interes prawny z czynności cywilnoprawnej w postaci nabycia roszczeń dekretowych po dniu 21 listopada 1945 r. Zaskarżoną decyzją z dnia 21 kwietnia 2023 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, w całości podzielając jego stanowisko. W uzasadnieniu organ wskazał dodatkowo, że kwestia nabycia praw i roszczeń wynikających z dekretu oraz występowania jako strona postępowania w sprawie o odszkodowanie była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA). W uchwale z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt I OPS 1/22, która zapadła w sprawie o ustalenie odszkodowania na gruncie art. 128 ugn, NSA orzekł, że przelew wierzytelności odszkodowawczej z tytułu wywłaszczenia nieruchomości nie prowadzi do powstania po stronie nabywcy roszczenia odszkodowawczego (cesjonariusza) interesu prawnego w domaganiu się od organu administracji publicznej ustalenia należnego odszkodowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego źródłem interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 kpa (którym musi legitymować się podmiot inicjujący jakiekolwiek postępowanie administracyjne, w tym również postępowanie o ustalenie odszkodowania za odjęcie prawa własności nieruchomości na podstawie art. 128 ugn) jest norma prawa powszechnie obowiązującego, a nie skutki czynności prawnej dokonanej przez podmiot prawa cywilnego. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze skarżąca zarzuciła organowi: - naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 kpa w związku z art. 215 ust. 2 ugn w związku z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędną jego wykładnię prowadzącą do uznania, że nabywcy praw do tzw. gruntów warszawskich, objętych działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy - w tym także ci, którzy nabyli prawa do gruntów warszawskich niedługo po zakończeniu II wojny światowej w ówczesnych realiach prawnoustrojowych - nie mają interesu prawnego w postępowaniu o ustalenie odszkodowania za utracone na podstawie ww. dekretu prawo własności gruntów warszawskich. W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w motywach skargi, skarżąca wniosła: - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppsa o uchylenie zaskarżonej decyzji organu oraz poprzedzającej jej decyzji Prezydenta [...] w całości, - na podstawie art. 200 ppsa o zasądzenie na rzecz skarżącej od organu zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Podstawą umorzenia postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącej o przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r., poz. 344, dalej: "ugn"), było uznanie przez organy, że z wnioskiem wystąpiła osoba nie posiadająca przymiotu strony w niniejszym postępowaniu w rozumieniu art. 28 kpa. Zgodnie z art. 28 kpa stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Potwierdzenie posiadania interesu prawnego, co skutkować będzie nabyciem uprawnień należnych stronie postępowania administracyjnego, powinno opierać się na przepisach prawa materialnego, z których wynikają dla tego podmiotu określone prawa lub obowiązki . W ocenie sądu orzekającego, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, organy zasadnie uznały, że skarżąca inicjująca postępowanie odszkodowawcze w trybie art. 215 ugn nie mogła zostać uznana za stronę tego postępowania w rozumieniu ww. art. 28 kpa, tj. za osobę "uprawnioną" do otrzymania odszkodowania gdyż nie była właścicielem przedmiotowej nieruchomości utraconej w wyniku działania przepisów dekretu ani jego spadkobiercą, a tylko takie osoby mogły kwalifikować się jako "uprawnione" w rozumieniu art. 215 ust. 2 dekretu. Skarżąca wywodzi swoje prawa z faktu bycia spadkobiercą nabywcy roszczeń dekretowych na podstawie zawartej umowy kupna-sprzedaży z dnia 28 sierpnia 1948 r. (Rep. [...]). Jak słusznie dostrzegły organy Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 30 czerwca 2022 r. I OPS 1/22 (ONSAiWSA 2022/5/64) przesądził, że "z samej umowy przelewu, ujętej w art. 509 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, której przedmiotem jest wierzytelność odszkodowawcza za odjęcie prawa własności nieruchomości w wyniku zdarzenia lub aktu ze sfery prawa publicznego, nabywcy tej wierzytelności w sprawie o ustalenie odszkodowania, o którym mowa w art. 128 ust. 1 ugn, nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa". Jakkolwiek powyższa uchwała składu 7 sędziów NSA nie została wydana na kanwie przedmiotowej sprawy, nie mniej uchwały podjęte na podstawie art. 15 § 1 pkt 2 i 3 ppsa w stosunku do innych postępowań sądowoadministracyjnych mają moc pośrednio wiążącą. W art. 269 § 1 ppsa wyrażono zasadę względnego związania stanowiskiem zajętym w uchwale, co w praktyce nie daje sądowi możliwości wyboru. Dopóki więc nie nastąpi zmiana stanowiska wyrażonego w uchwale 7 sędziów NSA, dopóty sądy administracyjne powinny ją respektować. W konsekwencji przyjąć za NSA należy, że osoba, która nabyła od byłego właściciela – jak miało to miejsce w niniejszej sprawie - prawa i roszczenia przewidziane w dekrecie warszawskim, nie może być uznana za stronę legitymowaną do skutecznego zainicjowania postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania odszkodowania w oparciu o art. 215 ust. 2 ugn. Tym bardziej spadkobierca nabywcy roszczeń (skarżąca) w świetle przywołanej wyżej uchwały NSA nie może być legitymowany do złożenia takiego wniosku. Podkreślić należy, że brak spełnienia w niniejszej sprawie przesłanek przysługiwania interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 kpa, konsekwentnie wyklucza zastosowanie także art. 30 § 4 kpa. Przepis ten znajduje bowiem zastosowanie tylko wobec tych osób, którym można przypisać przysługiwanie interesu prawnego lub obowiązku w sposób wynikający z art. 28 kpa. Przepis art. 30 § 4 kpa nie stanowi bowiem odrębnej, konkurencyjnej wobec art. 28 kpa, podstawy prawnej definiującej przymiot strony w postępowaniu administracyjnym, lecz jest pochodną powołanego art. 28 kpa (zob. wyrok NSA z 6 października 2022 r. sygn. I OSK 999/21; z 6 października 2022 r. sygn. I OSK 1578/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych przyczyn, zaskarżona decyzja wojewody utrzymująca w mocy decyzję prezydenta o umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem skarżącej nie narusza prawa, a zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 28 kpa nie mogły być uznane za zasadne. Mając powyższe na względzie, skarga skarżącej jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ppsa.