I OW 130/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.), Sędzia NSA Maciej Dybowski, Sędzia NSA Mariola Kowalska, po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Miasta [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Miastem [...] a Powiatem [...] w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do rozpoznania wniosku R. P. o przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki postanawia: wskazać Powiat [...] jako właściwy w sprawie UZASADNIENIE Wnioskiem z 8 maja 2023 r. Miasto O. wystąpiło o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tą jednostką samorządu a Powiatem P. w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do rozpoznania wniosku R. P. o przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki. W uzasadnieniu wskazano, że 22 marca 2023 r. wpłynęło do MOPR w O. zawiadomienie z PCPR w P. wraz z wnioskiem R. P. o przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki, przysługującej osobom opuszczającym, po osiągnięciu pełnoletności, pieczę zastępczą. Przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej R. P. zameldowany był i zamieszkiwał na terenie powiatu p. Małoletni R. P., na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w P. sygn. akt III Nsm 189/01 z 8 października 2001 r., został umieszczony w rodzinie zastępczej spokrewnionej babci S. P., zam. P., [...]. Przed umieszczeniem w pieczy zastępczej ww. był zameldowany na pobyt stały w P., ul. [...]. Od września 2006 r. rodzina zastępcza zamieszkała na terenie miasta O. i otrzymywała z MOPR w O. do 31 stycznia 2023 r., zgodnie z obowiązującymi przepisami, świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania R. P. Zainteresowany 1 lutego 2023 r. usamodzielnił się i opuścił rodzinę zastępczą. Kontynuuje naukę i ubiega się o pomoc przysługującą osobie opuszczającej, po osiągnięciu pełnoletności, pieczę zastępczą. Zdaniem wnioskującego organu, w świetle art. 191 ust. 1 pkt 3 i ust. 3 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, to powiat p. jest właściwym do finansowania wydatków na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie R. P. Zgromadzona dokumentacja wskazuje, że R. P. posiadał adres zameldowania i zamieszkiwał w P. ul. [...], przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej; (v. kopia odpisu skróconego aktu urodzenia R. P. z poświadczonym na odwrocie dokumentu zameldowaniem na pobyt stały). Natomiast z chwilą umieszczenia w ww. rodzinie zastępczej spokrewnionej adresem zameldowania i zamieszkania R. P. był P. [...] na terenie powiatu p. (v. kopia poświadczenia zameldowania na pobyt stały z Urzędu Miasta w P. z 19 listopada 2001 r.). W odpowiedzi na wniosek Powiat P. podniósł, że w niniejszej sprawie nie jest ustalone miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go w pieczy. Nie jest jasne, czy przed umieszczeniem w pieczy (postanowieniem z 8 października 2001r.) R. P. mieszkał w Powiecie P. Fakt zameldowania nie określa okoliczności rzeczywistego zamieszkiwania. W niniejszej sprawie nie jest możliwe ustalenie miejsca zamieszkania rodziców dziecka przed 2001 r. Nie jest jasne, czy rodzice mieli wspólne miejsce zamieszkania i u którego z nich przebywał syn. Dokumentacja (w posiadaniu MOPR O.) wskazała, że przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej ww. przebywał w Domu Dziecka w W. Skoro nie da się ustalić miejsca zamieszkania rodziców R. P., a co za tym idzie ich syna, należy w celu ustalenia właściwości powiatu, wziąć pod uwagę przesłankę z art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, który właściwość powiatu wiąże z ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały. Adresem zameldowania na pobyt stały R. P. jest O., a zatem Powiat O. jest właściwy do rozpoznania podania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia danej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Zaistniały w niniejszej sprawie spór jest sporem negatywnym, gdyż żadna z jednostek samorządu terytorialnego nie uznała swej właściwości do ponoszenia wydatków na kontynuowanie nauki przez pełnoletniego wychowanka pieczy zastępczej R. P. i rozpatrzenia wniosku złożonego w tym zakresie. Zgodnie z art. 140 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2023 r., poz. 1426 ze zm., dalej jako: ustawa), osobie opuszczającej, po osiągnięciu pełnoletności, rodzinę zastępczą, rodzinny dom dziecka, placówkę opiekuńczo-wychowawczą lub regionalną placówkę opiekuńczo-terapeutyczną, zwanej dalej "osobą usamodzielnianą", w przypadku gdy umieszczenie w pieczy zastępczej nastąpiło na podstawie orzeczenia sądu przyznaje się pomoc na kontynuowanie nauki, usamodzielnienie, zagospodarowanie. Zgodnie z art. 143 ust. 1 ustawy, pomoc, o której mowa w art. 140 ust. 1, jest przyznawana lub udzielana na wniosek osoby usamodzielnianej. Wniosek o przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki i pomocy na usamodzielnienie osoba usamodzielniana składa w powiecie właściwym do ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie za pośrednictwem kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie powiatu właściwego ze względu na miejsce pobytu osoby usamodzielnianej (art. 143 ust. 2). Przyznanie oraz odmowa przyznania pomocy dla osoby usamodzielnianej na kontynuowanie nauki, na usamodzielnienie oraz na zagospodarowanie następuje w drodze decyzji (art. 151 ust. 1). Art. 191 ust. 1 pkt 3 ustawy stanowi zaś, że powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki i usamodzielnienie. Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, zastosowanie znajduje zasada określona w ust. 2 art. 191, zgodnie z którą właściwy jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. W ostatniej kolejności właściwym jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (art. 191 ust. 3). W przypadku powrotu dziecka do rodziny i ponownego umieszczenia go w pieczy zastępczej, wydatki ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed ponownym umieszczeniem go w pieczy zastępczej. Przepisy ust. 2 i 3 stosuje się (ust. 4 art. 191). Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsca zamieszkania", a zatem przy jego ustaleniu trzeba posłużyć się uregulowaniem zawartym w art. 25 w zw. z art. 26 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610), powoływanej dalej jako "K.c.", zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. W sprawie nie jest kwestionowane, że R. P. został umieszczony w pieczy zastępczej na podstawie orzeczenia sądu (v. postanowienie Sądu Rejonowego w P. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z 8 października 2001 r., sygn. akt III Nsm 189/01). W oparciu o dostępny materiał dowodowy nie można jednak ustalić miejsca zamieszkania ww. przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej. Nie wiadomo czy rodzice małoletniego mieli wspólne miejsce zamieszkania, i u którego z nich dziecko przebywało. Tym bardziej, że jak wynika z akt sprawy przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej R. P. przebywał w placówce opiekuńczo-wychowawczej w W. W tych warunkach należało przyjąć, że właściwość podmiotu zobowiązanego do ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki przez R. P. oprzeć należy na przesłance jego miejsca zameldowania przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (art. 191 ust. 2 ustawy). Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że 5 sierpnia 1999 r. R. P. został zameldowany na pobyt stały w P., ul. [...]. Wymeldowanie z ww. adresu nastąpiło już po umieszczeniu małoletniego w pieczy zastępczej. W związku z powyższym stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie, na podstawie art. 191 ust. 2 ustawy, powiatem właściwym w sprawie ponoszenia wydatków na finansowanie pomocy na kontynuowanie nauki przez R. P. jest Powiat P., i to organ tej jednostki jest właściwy do rozpoznania złożonego w tym zakresie wniosku. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.