I SA/Wr 1523/11

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowych "A" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z/s we W. w podatku od towarów i usług za kwiecień, czerwiec, lipiec i sierpień 2005 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE W skardze na w/w decyzje Dyrektora Izby Skarbowej we W. skarżący R. W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazał, że nie posiada stałego źródła dochodów, jego żona otrzymuje "skromna pensję nauczycielską", a na utrzymaniu mają dwóch synów. Postanowieniem z dnia 7 listopada 2011 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy uznając, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek niezbędnych do przyznania mu wnioskowanego prawa. Skarżący, zachowując ustawowy termin siedmiu dni, wniósł od w/w orzeczenia sprzeciw, domagając się przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), a nadto, wynikających z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz dwoma pełnoletnimi synami. Małżonka wnioskodawcy otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie 2900 zł (brutto), natomiast źródłem dochodów wnioskodawcy są umowy o dzieło (zawierane nieregularnie), z średnim miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 1.000 zł. Z przedłożonych – na potrzeby postępowania – zeznań podatkowych wynika, że wnioskodawca w roku 2010 r. uzyskał przychód z różnych źródeł w łącznej kwocie 82.872,47 zł (obciążony kosztami jego uzyskania w kwocie 19.305,30 zł), zaś jego małżonka, z tytułu umowy o pracę, w kwocie 59.881,52 zł. Z uzupełnionej – na wezwanie referendarza sądowego – dokumentacji wynika, że aktualnie, małżonka wnioskodawcy otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie 4.573,73 brutto (zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia wystawione przez zakład pracy), obciążone kwotą 718,60 zł. Dochody wnioskodawcy w 2011 r. z tytułu zawartych umów o dzieło wyniosły natomiast 18.065 zł brutto. Z historii rachunku bankowego, obejmującej obroty na koncie za okres od 1 stycznia do 2 listopada 2011 r. wynika, że wnioskodawca w lutym otrzymał wynagrodzenie w kwocie 4.043 zł; w marcu – 3.133 zł (przelew z dnia 3 marca), 3.315 zł (przelew z dnia 25 marca), 1.329,18 zł (przelew z dnia 30 marca); w kwietniu 2.146 zł (przelew z dnia 26 kwietnia); w maju - 928,35 zł (przelew z dnia 31 maja); w czerwcu – 5.383 zł (przelew z dnia 1 czerwca), 747,43 zł (przelew z dnia 13 czerwca), 720,95 zł (przelew z dnia 22 czerwca) i 635,59 zł (przelew z dnia 28 czerwca); w sierpniu – 1.873 zł (przelew z dnia 31 sierpnia). Wysokość wypłat uwzględniała w większości także zwrot poniesionych kosztów dojazdu. Deklarowane, miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego skarżący określił na kwotę 2.630 zł. Z urzędu wskazać należy, że zarządzeniem z dnia 14 października 2011 r. Przewodniczący Wydziału I wyznaczył wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej u.p.s.a.), sprzeciw wniesiony od postanowienia referendarza sądowego spowodował ten skutek procesowy, że złożony przez stronę wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu (tym razem przez Sąd) wedle reguł wskazanych w art. 246 § 1 ust. 1 pkt 1 i 2 i u.p.s.a. oraz przy uwzględnieniu treści art. 199 u.p.s.a. Pierwsze dwa z powołanych wyżej unormowań dotyczą przesłanek jakie winien spełniać wnioskodawca ubiegając się o całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Przepis art. 199 u.p.s.a. wprowadza natomiast obowiązek odniesienia tych unormowań do generalnej reguły wynikającej z przepisu art. 199 u.p.s.a., a mianowicie, że co do zasady, strony postępowania sądowego obowiązane są ponosić koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Zestawienie wskazanych regulacji, tj. łączna analiza wynikających z nich dyrektyw, pozwala na realizację konstytucyjnej zasady prawa do Sądu przy jednoczesnym zachowaniu reguły, że przyznanie prawa pomocy w zakresie wymaganych kosztów sądowych winno wystąpić w sytuacjach wyjątkowych, nie pozostawiających wątpliwości Sądu, że zdobycie przez stronę środków niezbędnych do jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, tj. obiektywnie, niemożliwe lub w znacznym stopniu zagraża jej podstawowym potrzebom egzystencji. Rozpatrując w myśl powołanych kryteriów złożony w sprawie wniosek w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych Sąd nie stwierdził podstaw do zwolnienia strony od kosztów sądowych w zakresie przez nią wnioskowanym. W ocenie Sądu, udokumentowana sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie uzasadniała również zwolnienia w zakresie częściowego wpisu od skargi. Oceniając zasadność wniosku, Sąd ważył z jednej strony wysokość wymaganego wpisu od skargi (500 zł), który na obecnym etapie sprawy stanowi jedyny koszt sądowy, z drugiej zaś, łączną wysokość wspólnych dochodów małżonków, która na tle sytuacji majątkowej społeczeństwa nie była zła. Wprawdzie, jak podnosił wnioskodawca, nie posiada on stałego źródła zarobkowania (źródeł dochodu są zawierane umowy o dzieło), nie mniej, jego małżonka zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony z miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 4.573,73 zł brutto. Mając zatem na uwadze wysokość stałego miesięcznego uposażenia małżonki wnioskodawcy, ilość i wiek osób pozostającym we wspólnym gospodarstwie domowym (na utrzymaniu małżonków pozostają dwaj pełnoletni synowie), a także, wysokość, aczkolwiek zmienną, dochodów samego wnioskodawcy Sąd nie stwierdził podstaw do uznania, że w stanie faktycznym objętym treścią wniosku, odmowa zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł stanowić będzie wydatek, który wnioskodawca nie jest w stanie ponieść, bądź w ogóle, bądź też, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny, czego wymaga przepis odpowiednio – art. 246 § 1 pkt 1) u.p.s.a. (formułujący przesłanki zwolnienia w zakresie całkowitym) i art. 246 § 1 pkt 2) u.p.s.a. (formułujący przesłanki zwolnienia w zakresie częściowym) Uściślając twierdzenia wnioskodawcy należy uzupełniająco dodać, iż jakkolwiek istotnie w miesiącach lipiec - sierpień nie otrzymywał on wysokiego wynagrodzenia, niemniej, poza zastrzeżeniem, że był to okres wakacyjny (a wnioskodawca nie pozostaje w stosunkach stałego zatrudnienia), historia rachunków bankowych wskazuje, że z wyjątkiem "tych słabszych" miesięcy, średnie uposażenie wnioskodawcy nie jest niskie. Zdarzały się bowiem przelewy na jego konto z tytułu odbytych szkoleń (wraz ze zwrotem poniesionych kosztów) dokonywane kilkukrotnie w ciągu miesiąca (historia rachunku za marzec i czerwiec), a wysokość otrzymywanego z tego tytułu wynagrodzenia wynosiła nawet jednorazowo – 5.383 zł (przelew przychodzący z dnia 1 czerwca 2011 r.), a także dwukrotnie po ponad 3.000 zł (przelew przychodzący z dnia 3 i 25 marca 2011 r.). Uwzględniając zatem konieczną okoliczność, iż wynagrodzenie to zawierało także zwrot poniesionych przez wnioskodawcę kosztów dojazdu, trudno obiektywnie uznać, że wnioskodawca z tytułu świadczonych usług uzyskuje niskie dochody. Należy mieć na uwadze, że postępowanie z zakresu przyznania prawa pomocy jest instytucją wyjątkową w tym sensie, że prawo do korzystania z finansowej pomocy państwa przy inicjowaniu spraw przed sądem ustawodawca przypisał tylko względem grupy osób charakteryzujących się ubóstwem, lub rzeczywiście trudną sytuacją materialną. Innymi słowy, nawet odczuwalny w domowym budżecie uszczerbek finansowy związany z obowiązkiem poniesienia opłat sadowych nie będzie uzasadniał zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych, jeżeli jego ogólna sytuacja majątkowa nie wskazuje, że jest on osobą ubogą, bądź uzyskuje na tyle niskie dochody, że realizacja obowiązku poniesienia tych kosztów wiązać się będzie z zagrożeniem bądź istotnym ograniczeniem nie tyle wszystkich dotychczasowych wydatków, co – podkreślić należy – właśnie tych podstawowych, związanych z niezbędnymi kosztami utrzymania. Mając na uwadze wskazane okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie, o czym orzekł na podstawie art. 246 § 1 pkt 1) i 2 ) u.p.s.a.