I OZ 1697/17

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 września 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 401/16 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi G. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 27 września 2016 r. (sygn. akt IV SA/Gl 401/16) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę G. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Pismem z dnia 24 sierpnia 2017 r. skarżąca wystąpiła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia powyższego wyroku, składając jednocześnie taki wniosek. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że nie była obecna na ogłoszeniu wyroku i oczekiwała na odpowiedź ze strony Sądu. Z uwagi na nieotrzymanie żadnej informacji, w dniu 22 sierpnia 2017 r. przeglądała osobiście akta w siedzibie Sądu. Skarżąca zaakcentowała, że nie zgadza się z sentencją wydanego orzeczenia i zamierza skorzystać ze środka odwoławczego, z tego też powodu wystąpiła o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku. Podkreśliła również, że jest osobą niezorientowaną w procedurach sądowych, wręcz nieporadną, a na profesjonalnego pełnomocnika jej nie stać z uwagi na trudną sytuację finansową. Ponadto skarżąca pismem z dnia 8 września 2017 r. poinformowała, że w rozprawie przed sądem administracyjnym nie uczestniczyła z uwagi na niezbędną wizytę u lekarza i na tę okoliczność przedłożyła stosowne zaświadczenie lekarskie. Postanowieniem z dnia 18 września 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – zwanej dalej: "p.p.s.a."), odmówił skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, bowiem strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do jego złożenia. Sąd wskazał, że uchybienie terminu do złożenia wniosku spowodowane zostało w niniejszej sprawie nieobecnością strony na rozprawie i biernym oczekiwaniem na informację ze strony Sądu, co świadczy o tym, że skarżąca nie podejmowała żadnych działań zmierzających do ochrony swoich praw. W ocenie Sądu nie zasługiwała na uwzględnienie podnoszona przez skarżącą okoliczność dotycząca nieznajomości przepisów prawa, ponieważ w zawiadomieniu o rozprawie Sąd w sposób czytelny wskazał, że w przypadku oddalenia skargi niezbędne jest złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Odnosząc się zaś do kwestii dotyczącej wizyty strony w przychodni lekarskiej w dniu ogłoszenia wyroku, Sąd uznał, iż nie ma ona istotnego znaczenia w przedmiotowej sprawie, bowiem stawiennictwo na rozprawie nie ma charakteru obowiązkowego. W zażaleniu na powyższe postanowienie G. W. wniosła o jego uchylenie i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z dnia 27 września 2016 r. Skarżąca podkreśliła, że pouczenie zawarte w zawiadomieniu o rozprawie było dla niej niezbyt czytelne. Strona nie wywnioskowała z niego, iż nie otrzyma żadnej odpowiedzi odnośnie zapadłego rozstrzygnięcia. Myślała, że zostanie poinformowana o wyniku postępowania sądowoadministracyjnego, a następnie pouczona o możliwości złożenia wniosku o sporządzenia uzasadnienia. Zdaniem skarżącej otrzymane przez nią pouczenie dotyczy dalszych etapów postępowania. Podkreśliła nadto, że w pouczeniu nie zawarto informacji o przysługującym jej środku zaskarżenia od wydanego w sprawie wyroku, który należy wnieść w odpowiednim terminie, o czym skarżąca nie wiedziała. Podniesiono również, że przy wydaniu wyroku Sąd nie uwzględnił faktu, iż w wyniku wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2014 r. doszło do zmiany stanu prawnego. Bowiem wyeliminowano z porządku prawnego przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na podstawie którego odmówiono stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej, jest instytucja przywrócenia terminu. Zgodnie z treścią art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, Sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446, nb 4; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08 [w:] CBOSA). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z dnia 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10 [w:] CBOSA). Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, Lex nr 50679). Mając powyższe na względzie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie odmówił skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 września 2016 r. Powołane zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w zażaleniu okoliczności nie uzasadniają braku winy skarżącej, gdyż nie sposób dopatrzyć się w nich obiektywnych i niezależnych od strony przeszkód w prawidłowym i terminowym złożeniu wniosku. Wbrew twierdzeniom skarżącej, została ona w sposób prawidłowy pouczona o tym, że niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy (punkt 1 pouczenia zawartego przy zawiadomieniu o terminie rozprawy – k. 13), oraz, że w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku (art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2016 r., poz. 718), przy czym oddanie pisma w placówce pocztowej Poczty Polskiej jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu. Wskazano także, że zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po upływie tego terminu, jak również złożenie wniosku przed ogłoszeniem wyroku, są czynnościami bezskutecznym. Zgłoszenie zaś wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku stanowi warunek zaskarżenia orzeczenia sądu I instancji (punkt 3 pouczenia). W obliczu zacytowanych fragmentów pouczenia twierdzenia skarżącej, że było ono nieczytelne, nie zyskują poparcia. Mylne zrozumienie przez stronę treści pouczenia, które zostało sformułowane w sposób czytelny i jasny, może świadczyć o jego nieuważnej lekturze, nie usprawiedliwia natomiast przyjęcia, iż uchybienie terminowi do złożenia wniosku nastąpiło bez winy skarżącej. To samo dotyczy, akcentowanego przez stronę, braku szczególnych kwalifikacji i wiedzy prawniczej. Podkreślić trzeba, że zgodnie z art. 6 p.p.s.a. sąd ma obowiązek udzielenia stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań, przepis ten nie zwalnia jednak strony z dbałości o własne interesy i nie nakłada na sąd obowiązku instruowania strony o wyborze sposobu postępowania, czy też udzielania porad prawnych w każdym, możliwym aspekcie. W sytuacji, więc gdy skarżąca nie był pewna co do treści kierowanych do niej pism mogła zwrócić się do Sądu z prośbą o wyjaśnienie powziętych wątpliwości (każde pismo kierowane do strony zawierało dane adresowe i numer telefonu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach), lub też złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego z urzędu, o czym została pouczona w piśmie przewodnim, przy którym doręczono stronie odpis odpowiedzi na skargę (punkt 2 pouczenia, k. 9 akt sądowych). Bierność skarżącej w podejmowaniu jakichkolwiek działań zmierzających do ochrony jej praw, która trwała prawie rok od momentu ogłoszenia wyroku, należało ocenić jako przejaw niestaranności strony w prowadzeniu sprawy, co z kolei nie mogło stanowić podstawy do przywrócenia uchybionego terminu. Odnosząc się do poniesionej w zażaleniu argumentacji kwestionującej w istocie prawidłowość wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 września 2016 r., Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że nie może ona być przedmiotem analizy w przedmiotowym postępowaniu zażaleniowym. Merytoryczna kontrola tego orzeczenia mogłaby się odbyć jedynie na etapie rozpoznania wniesionej przez stronę skargi kasacyjnej. Z tego też względu rozważania w tym zakresie uznać trzeba za przedwczesne. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.