II SA/Rz 916/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi B. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 24 lutego 2023 r. nr SKO.4111/1099/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w punkcie 2, w części dotyczącej początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżącej B. D. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. UZASADNIENIE Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "Kolegium") z 24 lutego 2023 r. nr SKO.4111/1099/2022, wydana w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu stwierdzone zostało, że wnioskiem z 19 kwietnia 2022 r. B.D. (dalej: "Wnioskodawczyni"/"Skarżąca") reprezentowana przez radę prawnego zwróciła się do Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz"/"organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Decyzją z dnia 24 maja 2022 r. Burmistrz odmówił przyznania dochodzonego świadczenia, ze wskazaniem na art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: "u.ś.r."). Na skutek odwołania, Kolegium decyzją z 14 lipca 2022 r. uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie i dokonało wykładni prawa materialnego, na podstawie którego organ I instancji odmówił wnioskowi. Rozpoznając ponownie wniosek Burmistrz, decyzją z 3 listopada 2022 r. nr MGOPS/R/RK/5222/10/22, ponownie odmówił przyznania Skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu ponownie podał, że zachodzi negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. W odwołaniu Skarżąca podniosła, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Opisaną na wstępie decyzja Kolegium uchyliło decyzję Burmistrza w całości i jednocześnie przyznało Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką od 1 listopada 2022 r. Kolegium po raz wtóry wskazało, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi bezpośredni skutek, to zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dopełnieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy może być stosowany. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że przesłanką negatywną do przyznania świadczenia jest data powstania niepełnosprawności u matki Skarżącej. Natomiast przeszkodę do przyznania wnioskowanego świadczenia stanowiło pobieranie przez Wnioskodawczynię specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, pomimo wniosku strony, nie została przez Burmistrza uchylona. Niemniej jednak, w dniu rozstrzygania sprawy przez Kolegium upłynął okres, na który Skarżącej przyznano specjalny zasiłek opiekuńczy. Ustalono ponadto, że Skarżąca nie ponowiła wniosku o przyznanie specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego, a zatem od 1 listopada 2022 r. spełnia przesłanki o przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W skardze Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie: 1. art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie i nieprzyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku; 2. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. poprzez pominiecie celów ustawy i przyjęcie, że pobieranie przez Skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca złożenia wniosku; 3. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez ich nieuwzględnienie i pozbawienie Skarżącej prawa wyboru jednego z przysługujących jej świadczeń. W uzasadnieniu zarzuty skargi zostały rozwinięte. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest uzasadniona. I.1. Stan sprawy jest następujący. Wnioskiem z dnia 13 kwietnia 2022 r. Skarżąca reprezentowana przez fachowego pełnomocnika wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. We wniosku zawarte zostało również żądanie - oświadczenie, że Skarżąca, na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r., dokonując wyboru w celu spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jednocześnie sformułowano wniosek, na podstawie art. 155 K.p.a., o uprzednie uchylenie aktualnie obowiązującej decyzji ustalającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj. decyzji Burmistrza z dnia 29 listopada 2021 r., ze skutkiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku, tj. na 31 marca 2022 r. Niezależnie od tego we wniosku naprowadzono, że po spełnieniu przez Skarżącą wszelkich przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nastąpiłoby dokonanie potrącenia wypłacanego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Procedując w przedmiotowej sprawie organ przeprowadził wywiad środowiskowy, po czym w dniu 12 maja 2022 r. zawiadomił pełnomocnika w trybie art. 10 § 1 K.p.a., wskazując jednocześnie na przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. Następnie Burmistrz, decyzją z dnia 24 maja 2022 r., orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, ponieważ niepełnosprawność matki nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub 25 roku życia, o czym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Na skutek odwołania Kolegium w decyzją z dnia 14 lipca 2022 r. uchyliło decyzję Burmistrza z dnia 24 maja 2022 r. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, ze wskazaniem na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/ 13. Niezależnie od tego Kolegium naprowadziło, że jedyną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie przez Wnioskodawczynię specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego. Niemniej jednak we wniosku o przyznanie dochodzonego świadczenia zawarte zostało żądanie uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. Ponieważ w tej części wniosek Skarżącej nie został rozpatrzony, dlatego Kolegium stwierdziło, że nie może orzec co do istoty sprawy. I.2. Po zwrocie akt Burmistrz pismem z dnia 26 września 2022 r., wezwał o uzupełnienie wniosku oraz zlecił aktualizację wywiadu środowiskowego, co nastąpiło 10 października 2022 r. Następnie, wskazując na skomplikowany charakter powiadomił pełnomocnika, że załatwienie sprawy nastąpi do 14 listopada 2022 r. Kolejnym zawiadomieniem z 18 października 2022 r. powiadomił pełnomocnika w trybie 10 § 1 K.p.a. i jednocześnie wskazał na przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. W nawiązaniu do zawiadomień, pełnomocnik w piśmie z 14 października 2022 r. ponowił oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dotyczące uchylenia, na podstawie art. 155 K.p.a., decyzji dotyczącej specjalnego zasiłku opiekuńczego. W tym stanie sprawy Burmistrz decyzją z dnia 3 listopada 2022 r. orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że aktualnie Wnioskodawczyni nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i nie złożyła wniosku o to świadczenie na okres zasiłkowy 2022/2023. Niemniej jednak przeszkodą w przyznaniu świadczenia jest przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., a wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie zmienił sytuacji prawnej Wnioskodawczyni. Rozpatrując ponowne odwołanie od tej decyzji Kolegium orzekło reformatoryjnie i przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką od 1 listopada 2022 r. II.1. W rozpoznawanej sprawie Kolegium zasadnie wskazało na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 co do kierunku interpretacji art. 17 ust. 1b ustawy i trafnie przyjęło, że brak możliwości wskazania w orzeczeniu daty powstania niepełnosprawności nie skutkuje podstawą do odmowy przyznania świadczenia. Powtarzanie argumentacji dotyczącej prawidłowej wykładni wskazanego przepisu Sąd uznaje za zbędne. Niemniej jednak wskazać należy, że wykładnia art. 17 ust. 1b u.ś.r. dokonana została w rozpoznawanej sprawie przez Kolegium już w decyzji z dnia 14 lipca 2022 r. W decyzji tej Kolegium nie powołało wprawdzie art. 138 § 2a K.p.a., jednakże wobec dokonania prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. związało organ I instancji w tym zakresie. Zatem powtórne oparcie decyzji odmownej przez organ I instancji na wadliwej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., było oczywiście nieprawidłowe. W związku z tym Sąd stwierdza, że decyzja reformatoryjna Kolegium w części, w jakiej przyznaje Wnioskodawczyni prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jest prawidłowa. III. W odniesieniu do daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Sąd stwierdza, że Kolegium zaakceptowało wadliwe procedowanie organu I instancji i w konsekwencji niewłaściwie zastosowało art. 27 ust. 5 u.ś.r. Wskazać należy, że w orzecznictwie na tle art. 27 ust. 5 u.ś.r. ugruntowane jest stanowisko wedle ktorego wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 2852/20, a także wyroki NSA dotyczące zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury z 27 maja 2020 r., sygn. I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20, z 24 marca 2021 r., sygn. I OSK 2631/20, z 22 października 2021 r., sygn. I OSK 690/21 inne). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę utożsamia się z tymi poglądami. Jak już wyżej wskazano, wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, Wnioskodawczyni wystąpiła z żądaniem uchylenia decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, na podstawie art. 155 K.p.a. Wobec tego, jeszcze przed pierwszą decyzją odmowną (z dnia 24 maja 2022 r.) stanowisko Wnioskodawczyni było jednoznaczne i sprowadzało się do złożenia nie tylko wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także wniosku o uchylenie prawa do zasiłku dla opiekuna z dniem 31 marca 2022 r., na podstawie art. 155 K.p.a. Na tę okoliczność uwagę zwróciło Kolegium przy rozpoznawaniu odwołania od decyzji Burmistrza z dnia 24 maja 2022 r. Uchylając decyzję Kolegium naprowadziło, że we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zawarte zostało także żądanie uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. Niezależnie od tego, przed wydaniem powtórnej decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Burmistrz zignorował strony z 14 października 2022 r., w którym pełnomocnik Skarżącej ponowił oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dotyczące uchylenia, na podstawie art. 155 K.p.a., decyzji dotyczącej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zatem w sytuacji, gdy o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna rozstrzygał ten sam organ, obowiązkiem Burmistrza było równoległe procedowanie w przedmiocie obu zgłoszonych żądań (o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz u uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna). Tymczasem organ I instancji wniosku o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna w ogóle nie rozpoznał, natomiast Kolegium orzekając reformatoryjnie przyznało świadczenie pielęgnacyjne dopiero po ustaniu okresu, na który przyznany był specjalny zasiłek opiekuńczy, tj. od 1 listopada 2022 r. Konkluzja jest więc taka, że na skutek wadliwego procedowania doszło do naruszenia przepisów postępowania i w konsekwencji prawa materialnego (art. 27 ust. 5 u.ś.r.) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Z tych przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej "P.p.s.a."), zaskarżona decyzja - punkt 2, w części orzekające o początkowej dacie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podlega uchyleniu. Orzeczenie o kosztach, w tym zastępstwa procesowego, uzasadnia art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a. Przed rozpoznaniem odwołania w części dotyczącej daty, od której Skarżąca ma uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, Kolegium wystąpi do Burmistrza, aby rozpatrzył żądanie Wnioskodawczyni oparte na przepisie art. 155 K.p.a. zawarte we wniosku z dnia 13 kwietnia 2022 r., a dotyczące specjalnego zasiłku opiekuńczego. W przypadku braku reakcji organu I instancji, Skarżąca może wykorzystać przysługujące prawem środki i doprowadzić do wydania decyzji.