II FZ 487/09

SENTENCJA II FZ 487/09 Postanowienie Dnia 27 listopada 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA (del.) Arkadiusz Cudak po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. T. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 czerwca 2009 r., sygn. akt VIII SA/Wa 106/09 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. T. spółka z o.o. z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 28 listopada 2008 r., nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika zobowiązań podatkowych postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił stronie skarżącej – spółce "M. T." przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu podał, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy strona, jako okoliczności przemawiające za niemożnością ponoszenia kosztów postępowania, wskazywała na dokonane przez Prokuraturę Okręgową zabezpieczenie samochodów stanowiących jedno ze źródeł uzyskiwania dochodu oraz zabezpieczenie środków zgromadzonych na rachunku bankowym o wartości 146.393,19 zł. Ponieważ oświadczenie to uznano za niewystarczające, skarżąca została zobowiązana do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez nadesłanie: zeznań podatkowych spółki za 2006 i 2007 r., informacji o wysokości osiągniętego zysku lub poniesionej straty w 2008 r., odpisów aktualnego bilansu oraz rachunku zysków i strat, wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy, udokumentowania braku możliwości dysponowania środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku bankowym oraz wskazania przyczyn uniemożliwiających poniesienie kosztów sądowych w kwocie 500 zł. W odpowiedzi spółka nadesłała kserokopię zawiadomienia o zajęciu na rachunku bankowym kwoty 21.000,00 zł oraz postanowienia o zabezpieczeniu dowodów rzeczowych, wyjaśniając jednocześnie, że przedłożenie żądanych przez Sąd dokumentów nie jest możliwe, gdyż zostały one zatrzymane przez Prokuraturę. W opinii Sądu pierwszej instancji spółka nie przedstawiła dowodów potwierdzających trudną sytuację finansową, która uzasadniałby uwzględnienie wniosku. Za niewystarczające uznano pismo o zabezpieczeniu dokonanym na rachunku bankowym. Sąd podkreślił, iż wnioskodawczyni nie wyjaśniła, czy w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą uzyskuje jakiekolwiek dochody, ani też w jaki sposób reguluje zobowiązania wynikające z faktu prowadzenia działalności. Zaznaczył, że obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest rzetelne i wyczerpujące zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżąca nie dopełniła tego obowiązku w sposób należyty, co uniemożliwiło Sądowi ocenę tego, czy zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Dodatkowo stwierdzono, że wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego był bezprzedmiotowy, gdyż skarżącą reprezentuje profesjonalny pełnomocnik. W zażaleniu na to postanowienie spółka wniosła o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Żaląca podniosła, że wykazała okoliczności świadczące o jej trudnej sytuacji finansowej, powołując się na zabezpieczenie przez Prokuraturę majątku, które wyklucza możliwość zbycia jego składników i zgromadzenia w ten sposób środków na pokrycie kosztów postępowania. Podkreśliła, iż nie mogła przedstawić dokumentów potwierdzających zasadność wniosku, gdyż również one zostały zabezpieczone, a Prokuratura odmówiła udostępnienia ich stronie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak słusznie zaznaczono w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, udzielenie stronie prawa pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, winno mieć miejsce w wyjątkowych sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Powyższe stanowisko nie może budzić kontrowersji jest bowiem ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2009 r. I FZ 130/09, jak i z dnia 10 stycznia 2005r. FZ 478/04). W niniejszej sprawie skarżąca domagała się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. Przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym normuje art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a." ). Przepis ten stanowi, iż prawo pomocy osobie prawnej może być przyznane w zakresie całkowitym jedynie wówczas, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zatem jedynym kryterium, jakie winno być brane pod uwagę przy ocenie takiego wniosku, winna być rzeczywista sytuacja majątkowa strony. Redakcja art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. wskazuje też jednoznacznie, iż ciężar dowodu w zakresie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie wnioskującej, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "gdy wykaże". W świetle powyższego strona, która chce skorzystać z prawa pomocy powinna nie tylko podać we wniosku okoliczności wskazujące na brak środków wystarczających na pokrycie kosztów związanych z uczestnictwem w postępowaniu sądowym, ale również zaprezentować we własnym zakresie lub na żądanie sądu dowody potwierdzające takie twierdzenie. Odmawiając uwzględnienia żądania Sąd pierwszej instancji argumentował, iż spółka nie przedstawiła pełnej informacji o swojej sytuacji finansowej, co uniemożliwiło ocenę zasadności wniosku. Z tym stanowiskiem należy się zgodzić. Jak już wyżej zaznaczono, to wnioskodawca winien udowodnić, iż stan majątku uniemożliwia regulowanie należności sądowych oraz wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Powołanie się na okoliczność zabezpieczenia majątku ruchomego w postaci samochodów oraz środków na rachunku bankowym nie pozwala w całości zobrazować tego, w jakiej kondycji finansowej znajduje się spółka. Stąd zasadnie wnioskodawczyni została zobowiązana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów. Sąd pierwszej instancji nie kwestionował faktu, iż część dokumentacji spółki została zabezpieczona na potrzeby prowadzonego postępowania karnego, przez co dostęp do niej stał się utrudniony. Warto jednak podkreślić, iż dokumenty takie jak zeznania podatkowe za wcześniejsze lata, informacja o wysokości osiągniętego dochodu bądź straty, czy wyciągi z rachunków bankowych strona mogła uzyskać zwracając się do urzędu skarbowego i banku. Twierdzenie zatem, iż spółka została całkowicie pozbawiona możliwości przedłożenia tego rodzaju dowodów nie może odnieść zamierzonego skutku. W zażaleniu wskazano, że skarżąca kilkakrotnie zwracała się do Prokuratury o udostępnienie zatrzymanej dokumentacji finansowej spółki, na potwierdzenie tej okoliczności nie przedstawiła jednak ani postanowienia, ani też innego pisma odmawiającego uwzględnienia złożonych w tym zakresie wniosków. Takie postępowanie uprawniało Wojewódzki Sąd Administracyjny do sformułowania wniosku, iż spółka uchylała się od wykazania swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W tym stanie rzeczy odmowa wydania orzeczenia pozytywnego dla skarżącej była w pełni uzasadniona. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z. art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.