I SA/Ol 278/17

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Strumiłło po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2017 r. w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. P. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 października 2017 r. o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi G. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej ( obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia "[...]"., Nr "[...]" w przedmiocie: orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu stowarzyszenia za zaległości podatkowe stowarzyszenia, koszty egzekucyjne i odsetki za zwłokę postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 13 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, oddalił skargę G. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej ( obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej) z dnia "[...]" Do skargi kasacyjnej od ww. wyroku skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika załączył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF z dnia 17 października 2017 r. (data wpływu do tut. Sądu), w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF), wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną (41 l.) oraz dwojgiem dzieci w wieku 19 i 13 lat. Skarżący jest współwłaścicielem domu o powierzchni 150 m2 i szacunkowej wartości 350.000,00 zł. Na zakup domu zaciągnięty został kredyt w wysokości 250.000,00 zł. Ponadto jest współwłaścicielem działki budowlanej o powierzchni 1573m2 (1/6 udziału o wartości 15.000,00 zł). Jest również właścicielem samochodu marki Renault Captur rok produkcji 2015 o wartości 40.000,00 zł, na którym ustanowiony został zastaw oraz współwłaścicielem wraz z żoną samochodu marki Fiat Linea rok produkcji 2010 o wartości 7.000,00 zł. Wnioskodawca uzyskuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 3.000,00 zł netto, jego żona otrzymuje również wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 3.000,00 zł netto. Łączny dochód rodziny wynosi 6.000,00 zł netto. Skarżący wykazał następujące stałe miesięczne wydatki: kredyt hipoteczny rata w wysokości 2.000,00 zł, kredyty konsumenckie 500 zł, wydatki na utrzymanie rodziny 2.500,00 zł, koszty dojazdu do pracy 900 zł. Uzasadniając wniosek wskazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego własnego oraz swojej rodziny. Postanowieniem z dnia 31 października 2017r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy uznał, że opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja materialna skarżącego nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, iż nie posiada on, środków pieniężnych na opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250zł. Skarżący wraz z żoną, dysponując stałymi miesięcznymi dochodami w łącznej kwocie 6.000 zł netto oraz majątkiem w postaci domu, udziału w działce, dwóch samochodów posiada obiektywnie rozumianą zdolność do wygospodarowania środków odpowiadających kosztom sądowym w niniejszej sprawie, które aktualnie wynoszą 250 zł. Wskazał, że z oświadczenia wnioskodawcy nie wynika, aby w jego przypadku zachodziły szczególne okoliczności (np. ciężka, obłożna choroba, poważne kłopoty rodzinne, niedostatek, nadzwyczajne zdarzenia losowe), mogące skutkować obciążeniem ponadprzeciętnie wysokimi wydatkami, które mogłyby stanowić podstawę do uwzględnienia jego wniosku. Takimi okolicznościami nie jest niewątpliwie spłata kredytów z miesięcznymi ratami w łącznej wysokości 2.500 zł. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wskazał, że fakt dysponowania stałymi miesięcznymi dochodami o łącznej kwocie 6.000 zł. netto oraz majątkiem w postaci domu, udziału w działce oraz dwóch samochodów nie warunkuje możliwości uiszczenia przez skarżącego kosztów sądowych. Podkreślono, że uzyskiwany miesięcznie dochód netto w wysokości 6000 złotych znajduje pełne pokrycie w bieżących wydatkach czteroosobowej rodziny, przy czym owe wydatki związane są ze zwykłymi potrzebami życia codziennego takimi jak zakup żywności, opłata rachunków, rat kredytu, czy pokrycie kosztów dojazdu do pracy. Zdaniem skarżącego konieczność zapłaty kosztów sądowych wiązałaby się więc z powstaniem uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny skarżącego, który zmuszony byłby ograniczyć racje żywieniowe rodziny, względnie zaniechać dokonania opłat. Powyższe stoi w sprzeczności z ideą prawa do sądu, zgodnie z którą każdy niezależnie od posiadanego majątku może dochodzić swoich praw przed sądem. W sytuacji, w której to skarżący musi podjąć decyzję, czy kupić np. lekarstwo, czy też skorzystać z prawa wniesienia środka zaskarżenia - nie mamy do czynienia ze skuteczną realizacją owej zasady. Powyższe odnosi się także do wyartykułowanego w treści zaskarżonego postanowienia, stanowiska jakoby koszty sądowe miały pierwszeństwo nad zobowiązania prywatnoprawne tj. raty kredytu. Skarżący nie kwestionuje powyższego, jednak jego zdaniem należy się zastanowić, czy uiszczenie opłaty sądowej w zamian za uregulowanie rat kredytu, a tym samym świadome narażenie się skarżącego na działania egzekucyjne banku, nie ogranicza prawa skarżącego do wniesienia środka zaskarżenia. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim niewątpliwie jest właśnie prawo do sądu. Dodano, że w sytuacji skarżącego nie jest możliwe zbycie samochodu. Posiadanie przez rodzinę pojazdu mechanicznego jest bowiem niezbędne miejsce zamieszkania oraz konieczność dotarcia przez członków rodziny do szkoły i pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.),od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, sąd zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przepis art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, następuje jeśli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu podkreślić należy, że powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (niepublikowane), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Należy także podkreślić, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl). W związku z powyższym samo już posiadanie nieruchomości przez skarżącą wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów. W ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł. Przedstawione przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej świadczą bowiem, iż jest on w stanie uiścić wpis sądowy od skargi kasacyjnej bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem Sądu okoliczności przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego nie wskazują na konieczność zakwalifikowania skarżącego do osób wymagających pomocy w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Referendarz sądowy dokładnie i rzetelnie przeanalizował sytuację majątkową skarżącego. W ocenie Sądu, mając na uwadze wysokość dochodów, które zapewniają regulowanie zobowiązań uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymano w mocy. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.