II SA/Rz 1331/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2023 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 1 czerwca 2023 r. nr SKO.405.ZA.1210.20.2023 w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 25 kwietnia 2023 r. nr ŚS.III.540.161.2017/2018. UZASADNIENIE Przedmiotem skargi P. B. (dalej: skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu ( dalej: "Kolegium" "organ odwoławczy", "SKO" lub "organ II instancji") z 1 czerwca 2023 r. nr SKO.405.ZA.1210.20.2023 w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wyniku wznowienia postępowania. Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że w dniu 5 września 2017 r. P. B. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Prezydent Miasta [...] (dalej: "Prezydent", "organ I instancji") decyzją z [...] października 2017 r. nr [...] przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od października 2017 r. do września 2018 r. w wysokości po 500 zł miesięcznie. W dniu 31 sierpnia 2022 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] wpłynął odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] Wydział Karny z [...] sierpnia 2022 r. sygn. akt [...] uznający A. P. winną popełnienia zarzucanego jej czynu [...] polegający na zatajeniu faktu przebywania członka rodziny poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskiwania dochodów ze stosunku pracy przez M. P., który przebywał i pracował wówczas w [...] pomimo pouczenia o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych oświadczeń. W związku z powyższym, Prezydent postanowieniem z [...] września 2022 r. nr [...] wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz P. B. zakończone ostateczną decyzją Prezydenta Miasta [...] z [...] października 2017 r. nr [...]. Następnie decyzją z [...] grudnia 2022 r. Prezydent uchylił w całości decyzję własną z [...] października 2017 r. ustalającą prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz P. B. oraz odmówił prawa do tego świadczenia na rzecz ww. uprawnionego w okresie od października 2017 r. do września 2018 r. Decyzja ta jednak, w wyniku rozpoznania odwołania wnioskodawcy, została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z [...] lutego 2023 r. nr [...]. Prezydent rozpatrując sprawę ponownie uwzględnił zalecenia organu odwoławczego co do ustaleń jakie mają zostać poczynione w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w szczególności ustalenia sytuacji rodzinnej i dochodowej rodziny wnioskodawcy. W trakcie prowadzonego postępowania, Prezydent pozyskał informacje o dochodzie członków rodziny, podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, uzyskanym w 2016 roku oraz informacje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wysokości odprowadzonych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Kierując się koniecznością prawidłowego ustalenia dochodu wnioskodawcy uprawniającego do uzyskania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, Prezydent wezwał P. B. o uzupełnienie wniosku o oświadczenie członka rodziny o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, osiągniętym w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy - 2016 r., tj. dochody uzyskane przez M. P. za granicą RP, pomniejszone odpowiednio o zapłacone za granicą: podatek dochodowy oraz składki na obowiązkowe ubezpieczenie społeczne i obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne. W złożonych oświadczeniach A. P., M. B. i P. B. zadeklarowali, że nie posiadają jakiejkolwiek wiedzy na temat wysokości osiągniętego dochodu przez M. P. z pracy na terenie [....] w latach 2013 - 2016. Ponadto A. P. stwierdziła, że była wprowadzana w błąd przez M. P. co do jego pracy za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, twierdził on, że pracuje dorywczo [....] takie też informacje przekazywał w sprawie sądowej o alimenty na rzecz dzieci z poprzedniego związku małżeńskiego. W związku z powyższym, organ I instancji uznał, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznane na rzecz P. B. w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. ustalone zostało na podstawie dokumentów, które na podstawie przytoczonego powyżej prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydział Karny z [...] sierpnia 2022 r. sygn. akt [...] uznane zostały za fałszywe i nieodpowiadające prawdzie. Działania podjęte przez A. P. sprawowane z góry powziętym zamiarem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wprowadziły w błąd Prezydenta Miasta [...], co do faktycznych dochodów rodziny i doprowadziły do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, poprzez przyznanie wnioskodawcy prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz P. B. w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Organ stwierdził, że nie jest możliwe ustalenie dochodu uprawniającego do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego ze względu na brak wiedzy A. P., M. B. oraz P. B. odnośnie dochodu uzyskanego przez M. P. za granicą Rzeczypospolitej Polskiej w 2016 r. Po tak przeprowadzonym postępowaniu, Prezydent Miasta [...] decyzją z 25 kwietnia 2023 r. nr ŚS.III.540.161.2017/2018, działając na podstawie art. 104, art. 145 § 1 pkt 1, art. 146 § 1, art. 150 § 1 oraz art. 151 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.; dalej: "k.p.a."), art. 1a, art. 2, art. 9, art. 10, art. 12 ust. 1, art. 15 ust. 1 i 2, art. 18, art. 19, art. 20, art. 24 i art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 581 z późn. zm.; dalej: "u.p.o.u.a.") uchylił w całości decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] października 2017 r. nr [...] w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz P. B. oraz odmówił przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla P. B. na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie wskazując, że jego matka – A. P. wnioskowała o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwagi na fakt, że sama nie mogła się utrzymać a robiła wszystko by dbać najlepiej jak umiała o swoje dzieci. Skarżący wskazał, że nie posiada wiedzy o dochodach M. P., ojca jego przyrodniej siostry. Po rozpoznaniu złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu, opisaną na wstępie decyzją z 1 czerwca 2023 r. nr SKO.405.ZA.1210.20.2023, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z inną przesłanka wznowieniową niż z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., bowiem do wniosku z 5 września 2017 r. nie został dołączony dokument - oświadczenie P. B. o dochodach M. P., które zostało wyrokiem sądu uznane za fałszywe. Niemniej jednak w niniejszej sprawie zaistniała przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., z którego wynika, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Niewątpliwie taką okolicznością jest fakt, iż członek rodziny Skarżącego przebywał wówczas za granicą i uzyskiwał z tego tytułu dochód. Kolegium wyjaśniło, że z akt sprawy wynika, że A. P. (matka P. B.) i M. P. zawarli związek małżeński [...] czerwca 2015 r., a ich wspólne dziecko – N. P. - urodziła się [...] maja 2015 r. Zdaniem Kolegium, z uwagi na fakt, że osoba uprawniona: P. B. ani jego matka – A. P. - nie uzupełnili wniosku o zaświadczenie/oświadczenie o wysokości osiągniętego dochodu przez ówczesnego członka rodziny: M. P. w 2016 r. brak jest podstaw do ustalenia wysokości osiągniętego przez rodzinę dochodu, co skutkuje koniecznością odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, P. B. wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] i umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonych decyzji w całości. W uzasadnieniu wskazał, że jego matka pobierała alimenty na niego i jego siostrę i wszystko przeznaczała żeby zaspokoić ich potrzeby. Wyjaśnił, że jego matka robiła wszystko co mogła, żeby zapewnić im jedzenie i ubrania. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.– dalej: "P.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Skarga została uwzględniona z przyczyn, które Sąd wziął pod rozwagę z urzędu. W okolicznościach sprawy nie budzi wątpliwości, że po wydaniu ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] października 2017 r. w przedmiocie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Organ I instancji powziął informację o skazaniu matki Skarżącego prawomocnym wyrokiem z [...] sierpnia 2022r. [...] za podrabianie podpisów M. P. pod oświadczeniami dotyczącymi dochodów uzyskanych przez członka rodziny. Matka Skarżącego zataiła fakt przebywania członka rodziny M. P. poza granicami RP, tj. w [...], do której również mają zastosowanie przepisy koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i uzyskiwania dochodów ze stosunku pracy. Wskazany powyżej wyrok dotyczył bezpośrednio doprowadzenia MOPS do niekorzystnego rozporządzenia mieniem z tytułu nienależnie przyznanych i pobranych świadczeń wychowawczych. Jednak wyrok ten miał znaczenie również na gruncie sprawy o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bowiem M. P. był członkiem rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy – tj. w 2016 roku, co ma bezpośredni wpływ na ustalenie okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, jako, że dotyczących dochodu rodziny. Wyrok o sygn. [...] dotyczył okresu od 1 września 2014 roku do 4 października 2017 roku a więc okresu obejmującego również rok kalendarzowy poprzedzający okres świadczeniowy i dzień wydania ostatecznej decyzji objętej wznowieniem. Sąd podzielił więc stanowisko Kolegium wyrażone w zaskarżonej decyzji, że co do zasady zaistniała podstawa do wznowienia postępowania wskazana w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. tj. że wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Wznowienie postępowania stosownie do art. 149 § 1 i § 2 k.p.a. stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. W okolicznościach niniejszej sprawy Organ był więc zobowiązany do zbadania podstaw wznowienia oraz wpływu, jaki ww. podstawa winna mieć na sposób załatwienia sprawy. Organ II instancji uznał, że w niniejszej sprawie zachodzi podstawa do uchylenia decyzji dotychczasowej na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i wydania nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy. Organ I instancji stwierdził, że wobec braku możliwości ustalenia dochodu uprawniającego do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego ze względu na brak wiedzy Skarżącego oraz jego matki o dochodzie uzyskanym przez M. P. za granicą RP w 2016r. – tj. dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych – należy odmówić przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2017r. do 30 września 2018r. Jednak organy obydwu instancji nie dostrzegły, że ww. ostateczna decyzja Prezydenta Miasta [...] z [...] października 2017r. została przed wszczęciem postępowania wznowieniowego wyeliminowana z obrotu prawnego. Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] lutego 2018r. na podstawie art. 24 i art. 25 u.p.o.u.a. uchylił decyzję własną z [...] października 2017r. nr [...]. Należy wskazać, że zgodnie z art. 24 ust. 1 u.p.o.u.a., organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, osoba nienależnie pobrała świadczenia lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że decyzja administracyjna wydawana na podstawie art. 24 ust. 1 ww. ustawy jako konstytutywna ma wywołać zmianę stanu prawnego ukształtowanego tym rozstrzygnięciem, a zatem może działać tylko na przyszłość. Jej celem nie jest eliminacja skutków prawnych uprzedniego rozstrzygnięcia, a jedynie wywołanie zmiany stanu prawnego ukształtowanego przez to rozstrzygnięcie. (por. np. wyrok NSA z 8 lutego 2012 r., sygn. I OSK 1662/11 czy wyrok WSA w Poznaniu z 20 lutego 2013 r., sygn. IV SA/Po 1179/12). W niniejszej sprawie Organ I instancji wznowił postępowanie (postanowieniem z dnia [...] września 2022r.) w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zakończone ostateczną decyzją z dani [...] października 2017r. Następnie opisaną wyżej decyzją z [...] kwietnia 2023 r. Prezydent Miasta [...] uchylił w całości decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] października 2017 r. nr [...] oraz odmówił przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla P. B. na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Organ w trybie wznowienia rozstrzygnął o prawie do świadczenia z funduszu alimentacyjnego za cały okres świadczeniowy przypadający od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Organ I a następnie II instancji pominął zupełnie fakt, że Skarżącemu uchylono prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na skutek wydania przez Prezydenta Miasta [...] decyzji z [...] lutego 2018r. Wobec wydania decyzji z [...] lutego 2018r. nr [...] w trybie art. 24 u.p.o.u.a. należało stwierdzić, że Organ I instancji w sposób nieprawidłowy wznowił postępowanie a następnie orzekł co do istoty sprawy odnośnie do całego okresu świadczeniowego przypadającego od 1 października 2017r. do 30 września 2018r. Mając na uwadze wskazane powyżej skutki "na przyszłość", jakie wywołuje decyzja wydana w trybie art. 24 ust. 1 u.p.o.u.a. Organ był uprawniony do wznowienia postępowania jedynie w odniesieniu do tej części okresu świadczeniowego, w którym obowiązywała objęta wznowieniem decyzja z [...] października 2017r. Organ orzekając w trybie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. orzekł od odmowie przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego również obejmując zakresem rozstrzygnięcia okres od 1 marca do 30 września 2018r. mimo, że decyzja o przyznaniu świadczenia została uchylona z dniem [...] lutego 2018r. Należało więc stwierdzić, że zaskarżoną decyzję oraz decyzję Organu I instancji wydano z istotnym naruszeniem art. 149 § 2 i art. 152 § 1 pkt 2 k.p.a., które polegało na nieuwzględnieniu skutków, wynikających z wydania decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2018r. nr [...] na podstawie art. 24 u.p.o.u.a. Z tych przyczyn na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Organu I instancji z dnia 25 kwietnia 2023r. ŚS.III.540.161.2017/2018. Skarżący zwolniony był z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z mocy prawa.