II OSK 439/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz sędzia del. WSA Mirosław Gdesz Protokolant: sekretarz sądowy Monika Czaplicka po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wr 840/19 w sprawie ze skargi K.S. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 19 listopada 2019 r. nr SOC-OP.6233.4.2019.ETD w przedmiocie odmowy zmiany imienia oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 15 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wr 840/19, oddalił skargę K. S. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z 19 listopada 2019 r. w przedmiocie odmowy zmiany imienia. W ocenie Sądu I instancji organy zasadnie uznały, że w sprawie nie zachodzą podstawy do żądania zmiany imienia polegającej na zastąpieniu dwóch imion "K. J." jednym imieniem "K.". Sąd zaznaczył, że wola wnioskodawcy nie stanowi przesłanki samodzielnej i wystarczającej do zmiany imienia i nazwiska. WSA podzielił stanowisko organu, że w okolicznościach niniejszej sprawy wniosek o zastąpienie dwóch imion jednym imieniem, nie spełniał warunku "ważnych powodów". Ważne powody o jakich mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17.10.2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096) nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom. Skargę kasacyjną złożył K. S. zaskarżając wyrok w części co do pkt I tego wyroku, oddalającego skargę na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 19 listopada 2019 r. wnosząc uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, a ponadto przyznanie skarżącemu kasacyjnie prawa pomocy w zakresie zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym. Podniesiono zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: Art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 75 i art. 77 § 1 w zw. z art. 136 §1 k.p.a. polegające oddaleniu skargi w sytuacji zaniechania przeprowadzenia przez organ odwoławczy z urzędu postępowania dowodowego w zakresie uzupełnienia materiału dowodowego w celu ustalenia motywów złożenia przez skarżącego wniosku z dnia 17 września 2019 r., w szczególności zaniechanie wezwania skarżącego do sprecyzowania uzasadnienia wniosku i wysłuchania skarżącego Art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 9 k.p.a., art. 10 §1 k.p.a. oraz w zw. z art. 79a § 1 k.p.a. przez oddalenie skargi podczas gdy: skarżącemu nie zapewniono czynnego udziału w postępowaniu mimo, iż zgłaszał on telefonicznie, że nie może osobiście stawić się w Urzędzie Stanu Cywilnego ze względu na swój zły stan zdrowia i zignorowanie przez urzędnika próśb skarżącego o uzupełnienie materiału dowodowego w sposób, aby nie było konieczne jego osobiste stawiennictwo w Urzędzie nie zawiadomiono skarżącego o możliwości wypowiedzenia się oraz uzupełnienia materiału dowodowego na etapie postępowania odwoławczego przed Wojewodą Dolnośląskim, przez co przedwcześnie wydano decyzję utrzymującą w mocy decyzję Kierownika USC w S. co miało istotny wpływ na wynik sprawy albowiem w przypadku poinformowania skarżącego o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym i możliwości jego uzupełnienia skarżący mógłby złożyć dodatkowe wyjaśnienia w postępowaniu odwoławczym, a Sąd mimo wskazanych uchybień oddalił skargę. art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) PPSA w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 KPA przez oddalenie skargi mimo iż postępowanie dowodowe przeprowadzone przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w S. i Wojewodę Dolnośląskiego było niewyczerpujące, Skarżący nie został pouczony o konieczności wykazania przesłanek "ważnych powodów" i możliwości zapoznania się i wypowiedzenia w postępowaniu odwoławczym, co spowodowało że wydano przedwcześnie negatywną decyzję a mimo to Sąd oddalił wniesioną skargę na decyzję Wojewody Dolnośląskiego; art. 106 § 5 PPSA w zw. z art. 233 § 1 KPC polegające na dowolnej ocenie dowodu uzupełniającego z dokumentu oświadczenia skarżącego z dnia 30 sierpnia 2020 r. przez: błędne ustalenie, że skarżący nie zareagował na pismo organu z dnia 19 września 2019 r., podczas gdy jak wynika z treści oświadczenia, skontaktował się telefonicznie z pracownikiem urzędu, nie uzyskawszy pomocy ze strony organu administracji, tym samym skarżący uprawdopodobnił także, że nie miał możliwości uzupełnienia materiału dowodowego na etapie postępowania przed organem I instancji, zatem brak zawiadomienia skarżącego o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym zgodnie z art. 10 k.p.a. oraz brak zawiadomienia stosowanie do art. 79a k.p.a miały istotny wpływ na wynik sprawy albowiem uniemożliwiły skarżącemu uzupełnienie materiału dowodowego, a Sąd nie wskazał z jakiego powodu nie dał wiary oświadczeniu skarżącego w tym zakresie pominięcie, że dokumentem tym skarżący dostatecznie wykazał, iż noszone przez niego imię "J." powoduje dla niego uraz psychiczny i błędne wskazanie, że skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dowodów potwierdzających stan zdrowia, podczas gdy "uraz psychiczny" należy do sfery emocjonalnej każdego człowieka, jest związany z uczuciami i w tym zakresie oświadczenie skarżącego jest dowodem naruszenie przepisow prawa materialnego art. 3 pkt 1 w zw. art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska z dnia 17 października 2008 r. ("Ustawa") przez: ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nie stanowi "ważnego powodu" okoliczność, iż skarżący posiada uraz psychiczny do noszonego imienia "J." oraz, że okoliczność ta nie stanowi zarówno subiektywnego oraz obiektywnego powodu do uwzględnienia wniosku skarżącego podczas gdy w wyniku prawidłowej wykładni uznać należy, że zostały w niniejszej sprawie wypełnione przesłanki zarówno subiektywne z uwagi na osobiste negatywne nastawienie skarżącego do noszonego imienia, jak i obiektywne z uwagi prawo jednostki do dysponowania własnym imieniem, na konieczność poszanowania przez organy administracji publicznej prawa skarżącego życia prywatnego i godności człowieka, które są naruszane w sytuacji kiedy skarżący zmuszony jest nosić imię, które sprawia mu przykrość i ma do niego uraz; niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi na decyzję Wojewody Dolnośląskiego mimo, iż zaistniały przesłanki do jej uwzględnienia jak i pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku skarżącego z dnia 17 września 2019 r. Ponadto zarzucono naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej przez niezastosowanie bezpośrednio art. 30 i art. 47 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i wydanie orzeczenia, które narusza prawa osobiste skarżącego - prawo do poszanowania czci i godności oraz życia prywatnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Nietrafny jest zarzut naruszenia prawa materialnego , art. 3 pkt 1 w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2021 r., poz. 1988) przez ich błędną wykładnię polegającej na przyjęciu, że argumenty podniesione przez skarżącego w toku postępowania przed organami I instancji nie mieszczą się w katalogu "ważnych powodów". Zgodnie z tym przepisem zmiany imienia i nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności, gdy dotyczą zmiany imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka, na imię lub nazwisko używane, na imię lub nazwisko które zostało bezprawnie zmienione; na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada. W przedmiotowej sprawie niespornym jest, że imię o którego usunięcie wnosił skarżący nie jest ośmieszające ani nielicujące z godnością człowieka, nie zostało ono bezprawnie zmienione, a także zgodne jest z przepisami państwa polskiego. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, używanie w codziennych kontaktach nieurzędowych określonego imienia zależy wyłącznie od jego posiadacza i nie podlega jakiejkolwiek reglamentacji administracyjnej (wyrok NSA z 15 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 452/06). Przypadki, w których używanie drugiego imienia jest obligatoryjne są znikome. Świadczy o tym chociażby możliwość występowania przez skarżącego przed organami administracji publicznej i Sądami obu instancji jedynie pod pierwszym imieniem i nazwiskiem. W orzecznictwie i literaturze prawniczej podkreśla się, że ważny powód zmiany nazwiska powinien być odrębnie oceniony w każdej indywidualnej sprawie, a wnioskodawca powinien przekonać organ administracyjny, że wskazany subiektywnie przez niego powód zmiany jest na tyle istotny, by władza dokonała tej zmiany, uznając go za obiektywnie istotny. (por. W. M. Hrynicki, Ważne powody administracyjnej zmiany imienia lub nazwiska, "Administracja. T.D.P." 2010, nr 2 (19), s. 66). Podstawą wniesienia przez skarżącego wniosku o usunięcie drugiego imienia, była "zbyt długa nazwa własna i tytułowanie skarżącego imieniem, którego w ogóle nie używa". Przesłanki wymienione w art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia nie stanowią katalogu zamkniętego, co oznacza, że zmiany imienia lub nazwiska można dokonać także z innego ważnego powodu, który nie mieści się w katalogu przesłanek ex lege uznanych za ważne. Jednak to do organu rozpoznającego sprawę należy ocena, czy żądanie zmiany imienia mieści się w zakresie przesłanki "ważnych powodów". "Ważne powody" kwalifikowane jest w orzecznictwie sądowym do pojęć nieoznaczonych, a nawet do przyjęcia konstrukcji uznania administracyjnego. Oznacza to, że w przepisie prawa nie został jednoznacznie zapisany hipotetyczny stan faktyczny i wynikające z tego zapisu konsekwencje prawne. Organ rozpoznający sprawę ma zatem pozostawioną ocenę, czy żądanie zmiany imienia mieści się w zakresie przesłanki "ważnych powodów". Taka konstrukcja przesłanki zmiany imienia poddana wartościowaniu przez organ administracji publicznej właściwy do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy wyłącza przyjęcie, że wydanie decyzji o odmowie zmiany imienia jest rozstrzygnięciem rażąco naruszającym prawo. Skarżący podnosi w skardze kasacyjnej, iż posiada uraz psychiczny do noszonego imienia "J.", powodujący, że tytułowanie go drugim imieniem w urzędach i instytucjach sprawia mu przykrość. Jednak uzupełniające pismo procesowe z nowymi argumentami skarżący złożył dopiero 31 sierpnia 2020 r. czyli niemal rok po złożeniu wniosku o zmianę imienia. Skarżący zgłosił telefonicznie, że nie może osobiście stawić się w Urzędzie Stanu Cywilnego ze względu na swój zły stan zdrowia, jednak usprawiedliwienie to nie jest dostateczne. Po pierwsze, brak jest dowodów na to, że skarżący faktycznie zwrócił się telefonicznie do organu o umożliwienie przesłuchania w miejscu zamieszkania, a co ważniejsze skarżący mógł złożyć pismo uzupełniające chociażby wyręczając się inną osobą. Skarżący nie wskazuje jakie dowody Sąd powinien dopuścić przy rozpoznawaniu skargi, jak również z jakich dowodów wynika, że u Skarżącego istnieje trwały stan psychiczny, przejawiający się w subiektywnym, negatywnym nastawieniu do noszonego przez niego drugiego imienia. Wobec nieprzedstawienia przez skarżącego jakichkolwiek dowodów potwierdzających, że imię J. wywołuje u niego uraz psychiczny, sam fakt złożenia wniosku o zmianę imienia i nazwiska, prowadzona z organem rozmowa telefoniczna i złożone pismo procesowe w tej sprawie, nie może świadczyć o spełnieniu ustawowej przesłanki w postaci "ważnego powodu". Nawet bowiem gdyby przyjąć, że u skarżącego występuje trwały stan psychiczny wyrażający się w subiektywnym negatywnym nastawieniu do noszonego imienia, to brak podstaw do uznania, że istnieją racjonalne, obiektywne powody, które taki stan uzasadniają. Nie jest zasadny zarzut naruszenia przepisu art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 k.p.c. Zarzut naruszenia powyższych przepisów może być skutecznie podnoszony w skardze kasacyjnej, kiedy Sąd I instancji prowadził postępowanie dowodowe w zakresie wynikającym z treści art. 106 § 3 p.p.s.a. oraz jeżeli strona skarżąca wykazała, że zastosowane przez ten sąd kryteria oceny wiarygodności dopuszczonych dowodów były oczywiście błędne, zaś żadna z wymienionych sytuacji nie miała miejsca w niniejszej sprawie. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 8 ust. 2 przez niezastosowanie art. 30 i art. 47 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie doszło do naruszenia praw osobistych skarżącego. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej pełnomocnika z urzędu, wyjaśnić należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.