III SAB/Gl 460/24

SENTENCJA 1 P O S T A N O W I E N I E Dnia 19 sierpnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. N. na bezczynność Śląskiego Kuratora Oświaty w przedmiocie wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego postanawia: odrzucić skargę. 2 UZASADNIENIE Pismem z 22 kwietnia 2024 r. K. N. (dalej: skarżący) wniósł skargę na bezczynność Śląskiego Kuratora Oświaty (dalej: organ administracji, Kurator) w przedmiocie wniosku z 26 stycznia 2024 r. o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec K. S. – nauczyciela ze Szkoły Podstawowej nr [...] w S. W uzasadnieniu wskazał, że K. S. - wychowawczyni M. N. (córki skarżącego), dopuściła się rażącego przekroczenia uprawnień, bowiem pomimo postanowienia Sądu Okręgowego w Gliwicach z 17 listopada 2023 r. [...] bezprawnie doprowadziła do kontaktu M. N. z matką R. N. powodując tym samym u dziecka rozstrój psychiczny. Podkreślił, że wbrew temu co, twierdzi organ administracji, skarżący – jako osoba poszkodowana - posiada w sprawie status strony postępowania i zastosowanie powinny tu znaleźć przepisu art. 35 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: k.p.a.), które to wyznaczają organowi termin na załatwienie sprawy. Odmienne stanowisko prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której skarżący zostałby pozbawiony prawa do sądu, które gwarantuje art. 32 ust. 1 i 45 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżący podkreślił jednocześnie, że potrzeba ochrony interesów osób pokrzywdzonych zarówno na etapie postępowania dyscyplinarnego jak i wyjaśniającego w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli akademickich, została dostrzeżona również przez Rzecznika Praw Obywatelskich, który postuluje wzmocnienie statusu pokrzywdzonego. Nadto pokrzywdzony na mocy art. 305 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, ma możliwość uzyskania statusu oskarżyciela posiłkowego i dzięki temu aktywnie uczestniczyć w postępowaniu przed komisją dyscyplinarną. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu administracji wniósł o jej odrzucenie jako niedopuszczalnej. Uzasadniając stanowisko wyjaśnił, że tryb wszczęcia i prowadzenia postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego dla nauczycieli regulują przepisy szczególne, tj. ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 986) oraz rozporządzenie Ministra Edukacji narodowej z dnia 25 maja 2016 r. – w sprawie szczegółowego trybu prowadzenia postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego wobec nauczycieli oraz wznowienia postępowania dyscyplinarnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 741). Postepowania te nie toczą się na podstawie przepisów k.p.a., a podejmowane w nich czynności czy wydawane w tych postepowaniach akty nie są tymi, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 w ustawie z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Ponadto wskazał, że w związku z otrzymaną od skarżącego informacją o możliwości popełnienia przez nauczyciela czynu uchybiającego godności lub obowiązkom zawodu nauczyciela oraz naruszającemu prawa dziecka, Kurator, działając na podstawie art. 85 ust.1 Karty Nauczyciela, 8 lutego 2024 r. wydał polecenie wszczęcia postępowania wyjaśniającego wobec nauczyciela. Na tym rola organu się zakończyła, a dalsze czynności podejmuje rzecznik dyscyplinarny, który rozpatruje sprawę w terminie 3 miesięcy od dnia wszczęcia tego postepowania, a następnie za zgodą organu, który go powołał kieruje do komisji dyscyplinarnej wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego albo wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania wyjaśniającego. Ani jednak organ ani rzecznik dyscyplinarny nie są związani treścią zawiadomienia o czynach nauczyciela, które mogą stanowić o naruszeniu prawa skutkującego odpowiedzialnością dyscyplinarną. Pełnomocnik organu administracji podniósł również, że zgodnie z art. 85 ust. 2 Karty Nauczyciela skarżący – jako osoba zawiadamiająca - nie jest stroną postępowania wyjaśniającego jak i dyscyplinarnego. Nie przysługuje mu również żadne prawo do podejmowania jakichkolwiek czynności w postępowaniu. Skarżący nie jest w ogóle informowany w sprawie postępowania wobec nauczyciela, gdyż żaden przepis prawa takiego uprawnienia mu nie przysługuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Rozpoznając sprawę sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada, czy przedmiot skargi podlega kontroli tego sądu. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne został określony w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą sądy administracyjne w zakresie swej właściwości sprawują kontrolę pod względem legalności, to jest zgodności z prawem, działań lub zaniechań organów administracji publicznej. Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne ma charakter ograniczony, gdyż objęte są nią jedynie działania administracyjne wskazane w ustawie. Zgodnie z art. 3 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 3 § 2a p.p.s.a.), a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.). Mając na uwadze tak określony zakres właściwości sądów administracyjnych, stwierdzić należy, że objęta skargą bezczynność nie mieści się w katalogu spraw podlegających kontroli sądów administracyjnych wymienionym w ww. przepisie. Podkreślenia wymaga, że kontrola sądu administracyjnego w sprawach dyscyplinarnych dopuszczalna jest tylko wtedy, gdy przepis szczególny tak stanowi. Taki pogląd jest akceptowalny zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w doktrynie postępowania sądowoadministracyjnego (por. np. postanowienie NSA z 6 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 1831/12, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 2 sierpnia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 1236/07). Kwestię odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli reguluje rozdział 10 Karty Nauczyciela zatytułowany "Odpowiedzialność dyscyplinarna". Zawarte w nim przepisy nie przewidują możliwości stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego oraz nie poddają kontroli sądu administracyjnego jakiegokolwiek stadium postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego lub czynności związanych z takimi postępowaniami. Zgodnie z art. 75 ww. ustawy nauczyciele podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za uchybienia godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6. O podejrzeniu popełnienia przez nauczyciela czynu naruszającego prawa i dobro dziecka dyrektor szkoły, a w przypadku podejrzenia popełnienia takiego czynu przez dyrektora szkoły - organ prowadzący szkołę, zawiadamia rzecznika dyscyplinarnego, o którym mowa w art. 83, nie później niż w terminie 14 dni od dnia powzięcia wiadomości o podejrzeniu popełnienia takiego czynu, chyba że okoliczności bezspornie wskazują, że nie doszło do popełnienia takiego czynu. (art. 75 § 2a zdanie drugie). Przepis art. 77 stanowi natomiast, że w sprawach dyscyplinarnych nauczycieli orzekają w pierwszej instancji komisje dyscyplinarne przy wojewodach dla nauczycieli wszystkich szkół na terenie województwa. Ust. 2 pkt a i b stanowi, że drugą instancją w sprawach dyscyplinarnych nauczycieli jest odwoławcza komisja dyscyplinarna przy ministrze właściwym do spraw oświaty i wychowania oraz odwoławcza komisja dyscyplinarna przy ministrze właściwym do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Z art. 85 powołanej ustawy wynika z kolei, że rzecznik dyscyplinarny powołany przy komisji dyscyplinarnej pierwszej instancji wszczyna postępowanie wyjaśniające na polecenie organu, który go powołał (ust. 1). O wszczęciu postępowania wyjaśniającego rzecznik dyscyplinarny zawiadamia nauczyciela, którego dotyczy to postępowanie, oraz dyrektora szkoły, w której nauczyciel jest zatrudniony, a w przypadku nauczyciela pełniącego funkcję dyrektora szkoły - tego nauczyciela oraz organ prowadzący szkołę. O wszczęciu postępowania wyjaśniającego dotyczącego czynu naruszającego prawa i dobro dziecka rzecznik dyscyplinarny zawiadamia także Rzecznika Praw Dziecka (ust. 2). Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, nie później niż w terminie 3 miesięcy od dnia wszczęcia tego postępowania, rzecznik dyscyplinarny, za zgodą organu, który go powołał, kieruje do komisji dyscyplinarnej pierwszej instancji wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego albo wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania wyjaśniającego (ust. 3). Wskazać dodatkowo należy, że art. 85m Karty Nauczyciela zawiera odwołanie do sądu powszechnego – ust. 1 stanowi, że od prawomocnego orzeczenia odwoławczej komisji dyscyplinarnej rzecznikowi dyscyplinarnemu i obwinionemu lub jego obrońcy przysługuje odwołanie do sądu apelacyjnego - sądu pracy i ubezpieczeń społecznych właściwego ze względu na miejsce zamieszkania obwinionego. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem odwoławczej komisji dyscyplinarnej, w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Z powyższych regulacji jednoznacznie wynika, że osoba, która zawiadamia o popełnieniu przez nauczyciela czynu podlegającego odpowiedzialności dyscyplinarnej dla nauczycieli nie jest stroną postępowania tak wyjaśniającego jak i dyscyplinarnego. Nie przysługuje jej również prawo do wniesienia zażalenia od postanowienia wydanego przez rzecznika dyscyplinarnego oraz orzeczenia komisji dyscyplinarnej. Jednocześnie Karta Nauczyciela nie przewiduje możliwości stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego oraz możliwości wniesienia skargi do sądu administracyjnego, zatem postępowanie w niniejszej sprawie nie może toczyć się przed sądem administracyjnym, z uwagi na brak jego właściwości. Odnosząc się do argumentacji skarżącego w zakresie opinii Rzecznika Praw Obywatelskich wyjaśnić należy, że ta nie wiąże Sądu. Ponadto, dotyczy ona postępowania dyscyplinarnego prowadzonego w oparciu o przepisu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, które nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie. Nie można też przyjąć, że organ naruszył art. 32 i art. 45 Konstytucji RP. Prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego nie jest równoznaczne z naruszeniem norm Konstytucji, gwarantujących obywatelowi swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu. W świetle powyższych rozważań należy uznać, że niniejsza sprawa objęta skargą pozostaje poza kognicją sądów administracyjnych. W konsekwencji skargę należało uznać za niedopuszczalną i odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 3 p.p.s.a., o czym orzeczono w sentencji postanowienia. ----------------------- 6