I OZ 517/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 września 2023 r. sygn. akt II SPP/Lu 183/23 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A.B. na bezczynność i przewlekłość prowadzonego postępowania przez Wójta Gminy Zamość w przedmiocie wniosku o nabycie nieruchomości postanawia oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z 27 września 2023 r. sygn. akt II SPP/Lu 183/23 (dalej postanowienie z 27 września 2023 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił A.B. (dalej skarżący) przyznania prawa pomocy w sprawie o sygn. akt II SAB/Lu 152/23. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga spełnia kryteria skargi oczywiście bezzasadnej w rozumieniu art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej ppsa), co wykluczało możliwość merytorycznej oceny wniosku skarżącego o przyznanie mu w postępowaniu zainicjowanym tą skargą prawa pomocy. Skarżący wniósł skargę na bezczynność i przewlekłość prowadzonego postępowania przez Wójta Gminy Zamość w przedmiocie wniosku o nabycie nieruchomości gruntowej przez zakup, darowiznę lub oddanie w użytkowanie wieczyste gruntu należącego do Skarbu Państwa. W świetle obowiązujących przepisów tak określone żądanie nie wiąże się z wydaniem żadnego aktu czy czynności należących do właściwości organów administracji publicznej, w szczególności wymienionych w art. 3 § 2 ppsa. W takim przypadku organ administracji publicznej nie wydaje żadnego aktu ani nie podejmuje żadnej czynności z zakresu prawa administracyjnego, która mogłaby być przedmiotem skargi do sądu administracyjnego. Realizacja żądań skarżącego byłaby możliwa wyłącznie w formie czynności cywilnoprawnych – zawarcia stosownej umowy. Ewentualny spór na tym tle ma charakter cywilnoprawny i podlega kognicji sądów powszechnych. Tym samym, nie jest dopuszczalna skarga do sądu administracyjnego na bezczynność i przewlekłość postępowania w tym przedmiocie. Skarga podlegała wobec tego odrzuceniu. W konsekwencji, wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony (k. 2-4 akt II SPP/Lu 183/23; k. 2-3v., 10-11, 14-22, 24-26 akt II SAB/Lu 152/23). Zażalenie na postanowienie z 27 września 2023 r. złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że Wójt Gminy Zamość nie odpowiedział na jego wniosek przez ponad 20 miesięcy od grudnia 2021 r. Następnie, skarżący złożył wniosek o wydanie zaświadczenia o milczącym załatwieniu sprawy, czyli wyrażeniu zgody na możliwość nabycia części nieruchomości należącej do Urzędu Gminy Zamość. Skoro organ nie odpowiada, mimo złożenia ponaglenia w sprawie i nie informuje strony jak zamierza załatwić sprawę, to jest to równoznaczne z odmową sprzedaży danej nieruchomości. Odmowa sprzedaży nieruchomości powinna nastąpić przez wydanie decyzji administracyjnej, którą to czynność strona może zaskarżyć do organu wyższego lub do sądu w trybie zwyczajnym lub nadzwyczajnym. Skoro nie ma żadnej odpowiedzi od organu przez ponad 20 miesięcy, jest to równoznaczne z przewlekłością lub też bezczynnością Wójta. Organ administracji załatwia sprawę przez wydanie decyzji (art. 104 kpa), postanowienia, milczące załatwienie sprawy lub ugodę. Skoro organ nie wydał decyzji o odmowie sprzedaży danej nieruchomości i nie wydał zaświadczenia o milczącym załatwieniu sprawy, to trudno mówić o postępowaniu o nabycie nieruchomości. Pierwszym etapem postępowania, jeżeli do tego by nawet doszło, jest podział nieruchomości należący do gminy i oddzielenie części tej nieruchomości, tak aby skarżący mógł ją nabyć od gminy. Pierwsza część postępowania kończy się wydaniem decyzji o podziale nieruchomości i na pewno ma w tym postępowaniu zastosowanie Kodeks Postępowania Administracyjnego. Nie można powiedzieć, że toczy się postępowanie o nabycie nieruchomości, tylko bezczynność w załatwieniu sprawy, odpowiedzi w terminie ustawowym na wniosek strony z grudnia 2021 r. Nie może być tak, że czynności organu nie podlegają żadnej kontroli przez wyższe organy czy też przez sąd. Niezbędne jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy przez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego do sporządzenia skargi kasacyjnej od postanowienia z 27 września 2023 r. odrzucające skargę w sprawie o sygn. akt II SAB/Lu 152/23 (k. 13-13v. akt II SPP/Lu 183/23). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 247 ppsa, prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Przyznanie prawa pomocy, nawet jeśli zachodzą ku temu przesłanki związane z trudną sytuacją materialną strony, jest niedopuszczalne w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, że skarga jest oczywiście bezzasadna, jeżeli bez głębszej analizy prawnej, "na pierwszy rzut oka" nie ulega wątpliwości, że nie może zostać uwzględniona. Art. 247 ppsa znajduje zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, w których skarga kwalifikuje się do odrzucenia (B. Dauter, A. Kabat., M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, s. 1082-1083; postanowienia NSA z: 18.5.2023 r. I OZ 153/23; 26.1.2016 r. I OZ 14/16; 2.10.2014 r. I OZ 818/14, cbosa). Zgodnie z art. 3 § 1 ppsa, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl art. 3 § 2 ppsa, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 i 803), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r. poz. 2651, ze zm.1)), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2023 r. poz. 615, ze zm.2)), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. W niniejszej sprawie zarzucana Wójtowi bezczynność lub przewlekłość odnosi się do nierozpatrzenia wniosku o nabycie nieruchomości gruntowej przez zakup, darowiznę lub oddanie w użytkowanie wieczyste gruntu należącego do Skarbu Państwa oraz wniosku o wydanie zaświadczenia o milczącym załatwieniu sprawy. Sąd I instancji słusznie zwrócił uwagę, że realizacja żądań skarżącego byłaby możliwa wyłącznie w formie czynności cywilnoprawnych, zaś ewentualny spór na tym tle miałby charakter cywilnoprawny i jako taki podlegałby kognicji sądów powszechnych. W rezultacie, Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że skarga wywiedziona przez skarżącego jest oczywiście bezzasadna, co - zgodnie z art. 247 ppsa - pociągało za sobą skutek w postaci odmowy uwzględnienia wniosku o przyznanie stronie prawa pomocy. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 27 września 2023 r. II SAB/Lu 152/23 o odrzuceniu skargi (k. 24-26 akt II SAB/Lu 152/23) stanowi jedynie potwierdzenie zasadności odmowy przyznania prawa pomocy postanowieniem z 27 września 2023 r. II SPP/Lu 183/23. Zawarty w zażaleniu argument skarżącego, że przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego jest niezbędne do złożenia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę mógłby stanowić punkt wyjścia do wniosku o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika do sporządzenia skargi kasacyjnej, natomiast dla rozpoznania niniejszego zażalenia nie ma on znaczenia, ponieważ zaskarżone postanowienie nie dotyczyło ani odrzucenia skargi, ani też wniosku o ustanowienie pełnomocnika do sporządzenia skargi kasacyjnej. Sąd I instancji słusznie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy ze względu na oczywistą bezzasadność skargi. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.