I GSK 1438/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Henryk Wach po rozpoznaniu w dniu 29 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej adwokata M. Z. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 lipca 2024 r. sygn. akt I SA/Sz 348/24 w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 847/19 w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia [...] września 2019 r. nr [...]; [...] postanawia: oddalić skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z 10 lipca 2024 r., I SA/Sz 348/24, odrzucił skargę R. P. reprezentowanego przez adwokata M. Z. (dalej: "Skarżący") o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 11 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 847/19, w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z [...] września 2019 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że instytucja wznowienia odnosi się wyłącznie do orzeczeń merytorycznych i nie ma zastosowania do postanowień procesowych, wpadkowych, niekończących postępowania w sprawie, a takim właśnie jest prawomocne postanowienie tego Sądu o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, którego wznowienia domaga się Skarżący. Skarżący pismem z 19 lipca 2024 r., złożył zażalenie na powyższe postanowienie Sądu I instancji z 10 lipca 2024 r. WSA złożone zażalenie potraktował jako skargę kasacyjną. W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia domagano się jego zmiany poprzez przyznanie na rzecz pełnomocnika skarżącego wyznaczonego z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika w postępowaniu w dodatkowej kwocie 221,40 złotych. Ewentualnie autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Szczecinie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1. art. 165 w zw. z art. 272 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 dalej: "p.p.s.a."), polegającą na jego niezastosowaniu przez Sąd i w konsekwencji odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania w sytuacji, gdy w ej sprawie ziściły się przesłanki do zmiany lub względnie uchylenia rozstrzygnięcia o kosztach zawartego w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 11 maja 2021 r., II SA/Sz 847/19, bowiem wydany został wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który uzasadnia zmianę przedmiotowego rozstrzygnięcia. 2. art. 167a § 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie przez Sąd, a w konsekwencji błędne uznanie, że skarga o wznowienie postępowania nie może być wykorzystana do wzruszenia postanowienia referendarza sądowego. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada niewzruszalności prawomocnych orzeczeń sądowych (art. 170 p.p.s.a.). Tym niemniej ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dopuszcza możliwość obalenia prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego lub wojewódzkich sądów administracyjnych między innymi w wyniku wznowienia postępowania sądowego. Skarga o wznowienie postępowania traktowana jest jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, mający na celu wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądu i doprowadzenie do ponownego rozpoznania sprawy. Skoro instytucja wznowienia postępowania sądowego jest instytucją wyjątkową, to przepisy określające warunki, w których może nastąpić uchylenie lub zmiana takich orzeczeń, muszą być zatem, jako wyjątek od wspomnianej reguły, interpretowane ściśle Zgodnie z art. 270 p.p.s.a. w przypadkach przewidzianych w dziale VII p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. W doktrynie i judykaturze zgodnie przyjęto, że na podstawie powyższego przepisu dopuszczalne jest wznowienie postępowania zarówno zakończonego prawomocnym wyrokiem, tj. orzeczeniem, które rozstrzyga sprawę (art. 132 p.p.s.a.), jak i postanowieniem, z tym, że musi to być postanowienie w inny sposób kończące postępowanie sądowoadministracyjne (art. 160-165, art. 173 § 1 p.p.s.a.) (por. K. Sobieralski, Przedmiotowy zakres dopuszczalności wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym, Sam. Ter. 2002, nr 10, s. 24 i n., i P. Gołaszewski, Sporządzanie środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, Warszawa 2015, s. 529, postanowienie NSA z 22 listopada 2005 r., I OZ 1051/05, postanowienie WSA w Krakowie z 31 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Kr 357/10). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w przepisach art. 270-285 p.p.s.a. brakuje bezpośredniej podstawy prawnej do wzruszenia w trybie wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania, a tym samym brak jest także podstawy prawnej do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia wspomnianego orzeczenia, tj. postanowienia niekończącego postępowania w sprawie. W powołanym powyżej przepisie art. 270 p.p.s.a. chodzi o zakończenie postępowania wszczętego przed sądem administracyjnym na skutek wniesienia skargi w rozumieniu art. 52 p.p.s.a. albo wniosku, o jakim mowa w art. 63 p.p.s.a., tj. o zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego. Powołany przepis dotyczy prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej. Do takich orzeczeń należą wyroki, tj. orzeczenia, które rozstrzygają sprawę merytorycznie (art. 132 p.p.s.a.) oraz postanowienia, które w inny sposób kończą postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej (art. 160-165, art. 173 § 1 p.p.s.a.) [por. K. Sobieralski, Przedmiotowy zakres dopuszczalności wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym, "Samorząd Terytorialny" 2002, nr 10, s. 24 i n.; J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 270; P. Gołaszewski, Sporządzanie środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, Warszawa 2015, s 529; B. Adamiak, J. Borkowski, Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych, Wolters Kluwer, s. 466]. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 8 lutego 2023 r. o sygn. akt II GZ 168/22 wyjaśnił, że w art. 270-285 p.p.s.a. brakuje bezpośredniej podstawy prawnej do wzruszenia w trybie wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania, a tym samym brak jest także podstawy prawnej do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia wspomnianego orzeczenia, tj. postanowienia niekończącego postępowania w sprawie (por. postanowienie NSA z 20 sierpnia 2024 r., I GZ 245/24). Warto w tym miejscu zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 czerwca 2006 r., sygn. akt I GZ 2/06 przyjął możliwość żądania wzruszenia w drodze wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania wprost na podstawie art. 190 ust. 4 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, ale w sprawie, w której zostało ono wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego później przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny. Jednocześnie dodano, że żądanie takie byłoby dopuszczalne jedynie wówczas, gdyby występował związek między treścią postanowienia niekończącego postępowania, a treścią orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej. Tak sytuacja w rozpoznawanej sprawie jednak nie występuje. Rację ma zatem Sąd I instancji, który wskazał, ze wydane w ramach sprawy o sygn. akt I SA/Sz 847/19 przez starszego referendarza sądowego postanowienie przyznające Skarżącemu adwokatowi zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej nie kończy postępowania sądowego, lecz jest jedynie orzeczeniem o charakterze incydentalnym (wpadkowym). Wniosek o przyznanie wynagrodzenia nie stanowi bowiem wniosku z art. 63 p.p.s.a. – nie wszczyna odrębnej sprawy sądowoadministracyjnej. Postępowanie z takiego wniosku nie ma przymiotu samodzielności i odrębności, lecz jest związane ze skargą do sądu administracyjnego. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie jednoosobowym na podstawie art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a.