II SAB/Po 113/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 października 2023 r. sprawy ze skarg J. M. na przewlekłość Wojewody w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargi UZASADNIENIE Pismem z dnia 02 grudnia 2022 r. (data wpływu do organu – 09 grudnia 2022 r.), J. M. wniosła skargę na przewlekłość postępowania administracyjnego prowadzonego przez Wojewodę w zakresie przyznania jej świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2017/2018. Skarżąca wyjaśniła, że wniosek o przyznanie świadczenia został przez nią złożony w dniu 21 listopada 2017 r., natomiast świadczenie zostało jej przyznane w dniu 26 sierpnia 2022 r., kiedy na jej konto wpłynęła kwota świadczenia. Pismem procesowym z dnia 24 lipca 2023 r. pełnomocnik skarżącej wyjaśnił, że skarga z dnia 02 grudnia 2022 r. obejmuje również okresy zasiłkowe: 2018/2019, 2019/2020, 2020/2021, 2021/2022, 2022/2023. Wobec powyższego zarządzeniem z dnia 28 lipca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zarejestrował skargi w przedmiocie przewlekłego prowadzenia postępowania przez Wojewodę w zakresie przyznania świadczenia wychowawczego: na okres zasiłkowy 2018/2019 (sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt II SAB/Po [...]); na okres zasiłkowy 2019/2020 (sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt II SAB/Po [...]); na okres zasiłkowy 2020/2021 (sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt II SAB/Po [...]); na okres zasiłkowy [...] (sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt II SAB/Po [...]); na okres zasiłkowy 2022/2023 (sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt II SAB/Po [...]). Postanowieniami z dnia 05 września 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu orzekł o połączeniu spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Odpowiadając na skargi Wojewoda wniósł o ich odrzucenie argumentując, że skarżąca nie złożyła wniosków o przyznanie świadczenia na powyższe okresy. Pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia 16 października 2023 r. wskazał, że brak złożenia wniosków wynikał z przekonania skarżącej, że przysługujące jej świadczenie jest nienależne, co związane było z długością rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia za okres 2017/2018. Obowiązkiem organu było poinformowanie strony o konieczności złożenia wniosku, a powstała sytuacja jest konsekwencją zaniechań ze strony Wojewody. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się bezzasadna. Na wstępie wyjaśnić należy, że niniejszą sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej również jako: "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie. Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 - 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Stosownie do treści art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Równocześnie, stosownie do treści art. 149 § 1a p.p.s.a. jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Specyfika postępowania w sprawie skargi na bezczynność i przewlekłość w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., polega na tym, że przedmiotem kontroli nie jest akt lub czynność organu, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym terminie. Skarga na bezczynność lub przewlekłość ma na celu ochronę prawa strony przez doprowadzenie do wydania przez organ rozstrzygnięcia w sprawie lub podjęcia czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Ze stanu bezczynności lub przewlekłości organu administracji publicznej wynikają określone uprawnienia procesowe (art. 149 p.p.s.a.) oraz materialnoprawne (art. 77 ust. 1 Konstytucji RP). W przedmiotowej sprawie skarżąca dopatruje się przewlekłości postępowania w przedmiocie przyznania jej świadczenia wychowawczego za okresy świadczeniowe 2018/2019 – 2022/2023. Oznacza to, że wnosząc skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania skarżąca domaga się weryfikacji, czy organ był zobligowany do przyznania jej świadczenia uznając, że postępowanie powinno być prowadzone z urzędu. Dlatego, też w ocenie Sądu, same skargi, jako instrument weryfikacji twierdzeń skarżącej, co do konieczności prowadzenia postępowania i przyznania jej świadczenia, były dopuszczalne, a zarzuty związane z niedopuszczalnością skargi uznać należało za nietrafne. Sąd w tym miejscu zauważa, że z treści art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. 2023 r., poz. 810) wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że świadczenie wychowawcze przyznaje się na wniosek strony. Nie ulega również wątpliwości – przyznaje to pełnomocnik skarżącej – że w omawianych okresach świadczeniowych skarżąca nie złożyła wniosku. Skoro postępowanie w przedmiocie przyznania świadczenia jest postępowaniem wnioskowym, a organ nie może z urzędu go zainicjować, to brak stosownego wniosku skutkuje brakiem postępowania. W realiach przedmiotowej sprawy oznacza to, że nie rozpoczął się przewidziany przepisami prawa bieg terminu załatwienia sprawy, a w konsekwencji nie można zasadnie podnosić zarzutu przewlekłego prowadzenia postępowania. O przewlekłości można mówić jedynie w sytuacji, w której toczy się postępowanie administracyjne (a więc zostało zainicjowane zgodnie z przepisami prawa – w niniejszej sprawie na podstawie wniosku osoby uprawnionej), i nie zakończyło się ono w terminach przewidzianych przepisami prawa procesowego (bezczynność) lub toczy się dłużej niż dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Konsekwentnie, skoro postępowania się nie toczy, to nie sposób mówić o przewlekłości postępowania. Odnosząc się natomiast do zarzutów skarg, koncentrujących się wokół wykazania, że brak złożenia wniosku wynikał z zaniechań działań organów oraz braku poinformowania (pouczenia) skarżącej o konieczności złożenia wniosków, Sąd zauważa, że powyższe zarzuty mogłyby być ewentualnie przedmiotem oceny w przypadku złożenia wniosków o przyznanie świadczenia, a następnie wydania przez organ decyzji odmownych. Na tym etapie nie mogą być one jednak uznane za skuteczne, gdyż w ramach skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania wnioskowego, Sąd nie jest uprawniony do dokonania powyższej oceny. Kluczowe znaczenie w sprawie ma bowiem fakt braku prowadzenia przez Wojewodę postępowania, co wyklucza pozostawanie przez organ w stanie przewlekłości w podejmowaniu działań. Reasumując, przeprowadzona przez Sąd kontrola doprowadziła do wniosku, że wobec braku złożenia wniosku przez skarżącą, nie mogła ona skutecznie podnosić zarzutu przewlekłego prowadzenia postępowania, a zatem wniesione skargi podlegały oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.