I OW 139/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Miasta L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Miasta L. a Prezydentem Miasta K. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A.S. w sprawie przyznania zasiłku okresowego oraz skierowania do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza Miasta L. jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Wnioskiem z 31 maja 2023 r. Burmistrz Miasta [...], reprezentowany przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], wystąpił o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość miejscową pomiędzy Burmistrzem Gminy [...] a Prezydentem Miasta [...] - Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w [...] poprzez wskazanie Gminy Miasta [...] - Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] jako właściwego do rozpoznania podania A.S. z 24 kwietnia 2023 roku w sprawie zasiłku okresowego oraz skierowania do domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że właściwym organem do rozpoznania podania A.S. z 24 kwietnia 2023 roku w sprawie zasiłku okresowego oraz skierowania do domu pomocy społecznej jest Prezydent Miasta [...]. Burmistrz Miasta [...] wyjaśnił, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] od momentu złożenia przez A.S. podania podjął czynności zmierzające do rozpatrzenia meritum sprawy, w szczególności sporządził Kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego, ustalił aktualne dochody A.S., przeprowadził ankietę oceniającą zasadność przyznania pomocy w formie skierowania do domu pomocy społecznej, a także zgromadził wszystkie niezbędne dokumenty. Podjęte czynności jednoznacznie wskazują, że Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] uznał swoją właściwość i w takim przypadku jest zobowiązany do rozpoznania przedmiotowej sprawy. Nadto jak wynika z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], A.S. jest osobą bezdomną, wymeldowaną z pobytu stałego: [...], ul. [...]. Obecnie przebywa w [...] dla Bezdomnych Mężczyzn prowadzonym przez Zgromadzenie [...] przy ul. [...] w [...]. Przed przyjęciem do placówki A.S. przez 4 lata nocował w miejscu niemieszkalnym (pustostan) oraz był leczony szpitalnie. W ocenie Burmistrza Miasta [...], w tej sprawie zachodzi przypadek określony w art. 101 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 zp. zm.), zgodnie z którym "w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki (...) właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie". Organ wyjaśnił, że A.S. jest osobą niepełnosprawną, przewlekle chorą, bezdomną i ubogą, pozostaje w stałym leczeniu psychiatrycznym, wymaga częstej opieki oraz nadzoru w podstawowych czynnościach dnia codziennego. Ponadto A.S. przebywa na terenie miasta [...]. Świadczy o tym okres podczas którego nocował w miejscu niemieszkalnym (pustostan). W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta [...] wniósł o wskazanie Burmistrza Miasta [...] jako organ właściwy w sprawie. Organ ten wyjaśnił, że w dniu 18 kwietnia 2023 r. A.S. złożył wniosek o skierowanie do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych. Do wniosku A.S. dołączył zaświadczenie od lekarza psychiatry z 3 kwietnia 2023 r. zawierające informację, że wymaga on stale opieki osoby drugiej ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji. Rodzinny wywiad środowiskowy został przeprowadzony z A.S. w dniu 24 kwietnia 2023 r. w miejscu jego pobytu tj. w [...] dla Bezdomnych Mężczyzn prowadzonym przez Zgromadzenie [...] przy ul. [...] w [...]. W trakcie wywiadu środowiskowego A.S. zwrócił się również o przyznanie zasiłku okresowego, co zostało odnotowane w kwestionariuszu Rodzinnego wywiadu środowiskowego. W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy i zgromadzoną w sprawie dokumentację ustalono, że A.S. jest osobą bezdomną, przebywającą w placówce dla osób bezdomnych, wymeldowaną z pobytu stałego — [...], ul. [...]. Sytuacja zdrowotna — osoba leczona z powodu schizofrenii urojeniowej, uzależniona od alkoholu utrzymująca trzeźwość, określony umiarkowany stopień niepełnosprawności, wymaga pomocy osób drugich w codziennym funkcjonowaniu - wskazuje na konieczność skierowania do domu pomocy społecznej. W trakcie wywiadu ustalono, że A.S. utrzymuje się z zasiłku stałego wypłacanego przez MOPS w [...] w wys. [...] zł. miesięcznie. Za pobyt w [...] dla Bezdomnych Mężczyzn A.S. dokonuje opłaty po [...] zł miesięcznie. W placówce ma zapewniony całodobowy pobyt oraz trzy posiłki dziennie, w tym ciepły posiłek W zawiadomieniu z 24 kwietnia 2023 r. o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów wpisano dwie sprawy: wniosek o skierowanie do domu pomocy społecznej z 18 kwietnia 2023 r. i wniosek o zasiłek okresowy z 24 kwietnia 2023 r. Prezydent Miasta [...] wskazał, że problematyka właściwości miejscowej organów udzielających świadczenia z pomocy społecznej uregulowana została w art. 101 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Stosownie do tych regulacji, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej - właściwą miejscowo gminą, jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2). Z kolei w ust. 3 określono, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki oraz w sprawach cudzoziemców i osób, którym udzielono zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany, i cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, właściwa miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Biorąc pod uwagę, że A.S. posiada dochód w formie zasiłku stałego, a potrzeby zakresu schronienia i wyżywienia miał zapewnione w [...] dla Bezdomnych Mężczyzn, nie było zasadne uznanie przyznania zasiłku okresowego za sprawę niecierpiącą wymagającą przyznania w miejscu pobytu w oparciu o art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Organ wyjaśnił, że wprowadzenie odrębnej zasady ustalania właściwości miejscowej gminy dla osoby bezdomnej wynika z faktu, że nie sposób u niej ustalić zamiaru stałego pobytu, niezbędnego co do jej zamiarów, przy określaniu miejsca zamieszkania a sama deklaracja osoby bezdomnej nie ma doniosłości prawnej. Według art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, osobą bezdomną jest . osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Zgodnie z regulacją art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, do której odsyła art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Z zakresu tego pojęcia ustawodawca wyłączył pomieszczenia w budynkach internatów, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych w budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. A zatem wszystkie w/w pomieszczenia, jak również placówki dla osób bezdomnych, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu tej ustawy. Dlatego też, w ocenie Prezydenta Miasta [...], nie można uznać, że A.S. zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy, gdyż za taki lokal nie można uznać [...] Dla Bezdomnych Mężczyzn przy ul. [...] w [...]. Ponadto według posiadanych przez uczestnika informacji A.S. od 28 czerwca 2023r. przebywa w Schronisku dla bezdomnych w [...]. Jak wykazano A.S. jest osobą bezdomną, wymeldowaną z pobytu stałego w gminie [...], ubiegającą się o skierowanie do domu pomocy społecznej i przyznanie zasiłku okresowego. Zatem na podstawie art. 101 ust 2 ustawy o pomocy społecznej Prezydent Miasta [...] nie jest organem właściwym do rozpatrzenia sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Przez spór, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Burmistrzem Miasta [...] a Prezydentem Miasta [...] jest negatywnym sporem o właściwość, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku o przyznanie wnioskodawcy zasiłku okresowego oraz skierowania do domu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów z zakresu pomocy społecznej określa art. 101 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023, poz. 901 ze zm., dalej u.p.s.). Właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, właściwość organu do rozpoznania przedmiotowego wniosku należy ustalić w oparciu o zasadę z art. 101 ust. 2 u.p.s. Okoliczności faktyczne sprawy wskazują, że wnioskodawca jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., albowiem nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym i nie jest zameldowany na pobyt stały w lokalu mieszkalnym. Wnioskodawca w dacie złożenia wniosku w kwietniu 2023 r. przebywał w [...] dla bezdomnych mężczyzn w [...], zaś od 28 czerwca 2023 r. do 17 lipca 2023 r. przebywał w Schronisku dla bezdomnych w [...]. Nie zamieszkiwał zatem w lokalu mieszkalnym w rozumieniu ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 725). A.S. nie jest obecnie nigdzie zameldowany, a jego ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały to [...], ul. [...]. Historia pobytów wnioskodawcy w schroniskach dla bezdomnych w dłuższym okresie wskazuje, że nie ma on możliwości zamieszkania w dawnym miejscu zameldowania. Jednocześnie w okolicznościach niniejszej sprawy nie jest możliwe ustalenie właściwości organu wedle przesłanki zamieszkania. Z akt rozpatrywanej sprawy wynika, iż wnioskodawca jest osobą bezdomną, do 17 lipca 2023 r. przebywającą w schronisku dla bezdomnych, które opuścił dobrowolnie. We wniosku o przyznanie zasiłku celowego wskazał na potrzebę zakupu odzieży i obuwia. Nie wynika jednak z akt, aby sytuacja życiowa oraz wskazany przez A.S. cel uzyskania zasiłku spełniał przesłanki z art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, skoro wnioskodawca miał zapewnioną opiekę socjalną i bytową w Schronisku. Z podanych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej jest Burmistrz Miasta [...], w którym wnioskodawca posiadał ostatni adres zameldowania na pobyt stały, o czym postanowiono jak w sentencji w oparciu o art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a.