I GSK 1112/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Protokolant asystent sędziego Andrzej Wojdalski po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 kwietnia 2021 r. sygn. akt III SA/Łd 33/21 w sprawie ze skargi K. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 20 października 2020 r. nr 1001-IEE-1.711.137.2020.4/EW w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oraz odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 33/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej jako: WSA, Sąd I instancji) oddalił skargę K. C. (dalej jako: strona, skarżąca, skarżąca kasacyjnie) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 20 października 2020 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do zgłoszenia zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy: Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi Inspektorat w Zgierzu(dalej jako: ZUS) wystawił wobec K.C. tytuły wykonawcze – obejmujące należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia 2019 r. do czerwca 2019 r. Odpisy powyższych tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanej w dniu 11 września 2019 r. na adres zamieszkania. Zobowiązana odebrała je osobiście. Skarżąca pismem z 17 września 2019 r., skierowanym do organu egzekucyjnego, wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z 29 lipca 2020 r., ZUS, ponownie rozpatrując sprawę po wcześniejszym uchyleniu wydawanych w niej postanowień przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej jako: DIAS), uznał zarzuty za nieuzasadnione i odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Na powyższe postanowienie zobowiązana wniosła zażalenie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, domagając się uchylenia tytułów wykonawczych oraz pozbawienia ich wykonalności, a także umorzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych postępowania administracyjnego w zaskarżonym zakresie. Po analizie zażalenia DIAS utrzymał w mocy postanowienie wydane przez Dyrektora ZUS. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia DIAS opisał szczegółowo dotychczasowy przebieg postępowania oraz powołał treść stosownych przepisów prawa i podzielił ustalenia i oceny dokonane przez ZUS. WSA w uzasadnieniu wydanego orzeczenia wskazał, że podstawowe ustalenie, jakie należy poczynić, dotyczy statusu skarżącej jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą. Skarżąca wskazywała, że w jej ocenie powinna być traktowana jak przedsiębiorca (jednostka organizacyjna), do której powinien mieć zastosowanie m.in. art. 45 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz., dalej jako: k.p.a.), w myśl którego jednostkom organizacyjnym i organizacjom społecznym doręcza się pisma w lokalu ich siedziby do rąk osób uprawnionych do odbioru pism. W konsekwencji skarżąca uważa, że odnoszące się do niej tytuły wykonawcze powinny być wystawione i doręczone na adres siedziby prowadzonej przez nią kancelarii adwokackiej, a nie adres zamieszkania – jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu I instancji, skarżąca nie ma racji. WSA zauważył, że prowadzi ona jednoosobową działalność gospodarczą w formie kancelarii adwokackiej jako osoba fizyczna. W tej sytuacji, wbrew jej oczekiwaniom artykułowanym w skardze, nie ma podstaw do tego, aby miały wobec niej zastosowanie przepisy k.p.a. dotyczące doręczeń jednostkom organizacyjnym. Sąd I instancji dodał, że nie można uznać za prawnie bezskuteczne doręczenia osobie fizycznej prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą pism na adres miejsca jej zamieszkania, skoro zgodnie z art. 42 § 1 i 2 k.p.a. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Ponadto pisma mogą być doręczane również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Powyższa regulacja nie narzuca organowi wyboru miejsca doręczenia, wobec tego, co do zasady, może on skierować korespondencję do takiego przedsiębiorcy zarówno na adres mieszkania, jak i miejsca pracy. Reguła ta doznaje wyjątku w sytuacji, gdy strona w sposób formalny zgłosiła, aby przesyłki do niej kierować pod konkretny adres, wówczas bowiem organ powinien ten wybór respektować. Ponadto WSA wskazał, że tytuły wykonawcze będące podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego zostały wystawione i skierowane na adres miejsca zamieszkania skarżącej, czego ona sama nie neguje. Co więcej, skarżąca osobiście odebrała przesyłki zawierające te tytuły, a więc nie można mówić o ewentualnej nieskuteczności ich doręczenia. Skoro zatem organ wystawił i przesłał tytuły wykonawcze na znany mu adres, którego skarżąca formalnie nie zmieniła, wskazując, aby przesyłki do niej kierować w inne miejsce, a dodatkowo przesyłki te odebrała, to nie można czynić skutecznie zarzutu, że organ (wierzyciel) nie skierował korespondencji do niej na adres figurujący w CEIDG, lecz posłużył się znanym mu z urzędu adresem, którym wcześniej posługiwała się sama skarżąca w relacjach z ZUS. Skarżąca zarzucała ponadto naruszenia w zakresie awizowania przesyłek. Sąd I instancji stwierdził, że wbrew twierdzeniom skarżącej zawartym w skardze, wszystkie zwrotne potwierdzenia odbioru odnoszące się do doręczenia wystawionych na nią tytułów wykonawczych zawierają wymagane prawem elementy. Co więcej, w sprawie nie mogło dojść do naruszenia, wskazywanych w skardze, reguł doręczenia zastępczego wynikających z art. 44 k.p.a., skoro przedmiotową korespondencję doręczono skarżącej osobiście, do rąk własnych, co potwierdza jej odręczny podpis na dokumencie potwierdzającym odbiór przesyłki. WSA nie dopatrzył się także naruszenia art. 6, 7, 8 i 80 k.p.a. W ocenie Sądu I instancji, zapadłe w sprawie orzeczenia wydano na podstawie i w granicach adekwatnych przepisów prawa, po należytym i wnikliwym wyjaśnieniu stanu faktycznego. Powyższe rozstrzygnięcie zakwestionowała skarżąca. Wniosła o uchylenie w całości wyroku WSA i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W wywiedzionej skardze kasacyjnej zarzuciła (pisownia oryginalna): na podstawie artykułu 174 pkt 1 PostAdmU naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnie lub niewłaściwe zastosowanie : 1) art. 4 ustawy Prawo przedsiębiorców z 6 marca 2018 r. Dz. U. 2018 poz. 646 , poprzez przyjęcie że skarżąca wykonując zawód adwokata nie jest przedsiębiorcą podczas gdy przepis ww ustawy stanowi jednoznacznie że przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. 2) art. 4 ustawy Prawo przedsiębiorców z 6 marca 2018 r Dz. U. 2018 poz. 646 w zw.z art. 431 k.c. i 331 k.c. , Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93 .zgodnie z którym przedsiębiorcą jest osoba prawna i jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 331 k.c., prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową i przyjęcie że skarżąca wykonując zawód adwokata nie jest przedsiębiorcą podczas gdy realizuje ona działalność zawodową (odróżnioną od działalności gospodarczej) działając we własnym imieniu, co czyni ją przedsiębiorcą z wszystkimi konsekwencjami z tego wynikającymi. 3) art. 5a pkt 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r o podatku dochodowym od osób fizycznych Dz. U. 1991 Nr 80 poz. 350 poprzez uznanie że forma prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą stanowi formę prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, podczas gdy Forma tej działalności zgodnie z art 5a pkt 6 ustawy o podatku dochodowym nie stanowi prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w zw.z art 10 ust 1 pkt 2 w zw. z art 13 ww ustawy 4) art. 4a ust 1 ustawy Prawo o adwokaturze z dnia 26.5.1982 poprzez uznanie że korespondencje do adwokata można przesłać tak jak do osoby fizycznej na adres domowy podczas gdy zgodnie z treścią ww przepisu adwokat wykonuje zawód w kancelarii adwokackiej ,zespole adwokackim lub spółce cywilnej. 5) art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dz.U .2020.1427 ,poprzez błędne wystawienie przez wierzyciela tytułów wykonawczych ,które nie spełniają wymogów określonych w art 27 ustawy o egzekucji w administracji poprzez : błędne oznaczenie w tytułach wykonawczych dłużnika jako osoby fizycznej i wskazanie w tytułach adresu jego miejsca zamieszkania oraz nr telefonu którego nie posiada podczas gdy jest on przedsiębiorcą prowadzącym zarobkową działalność gospodarcza zawodową jako adwokat wykonywany w sposób zorganizowany i ciągły i z tych powodów w obowiązującym stanie prawnym tytuł wykonawczy powinien być wystawiony na firmę zobowiązanego oraz adres gdzie faktycznie wykonuje działalność gospodarczą tym bardziej że tytuł wykonawczy został doręczony na adres kancelarii a ta nie posiada i nigdy nie posiadała siedziby wskazanym w tytule wykonawczym. 6) art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dz.U .2020.1427 poprzez błędne wystawienie przez wierzyciela tytułów wykonawczych ,które nie spełniają wymogów określonych w art 27 ustawy o egzekucji w administracji poprzez : nie wskazanie w tytułach wykonawczych środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych 7) art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dz.U .2020.1427 .poprzez błędne wystawienie przez wierzyciela tytułów wykonawczych .które nie spełniają wymogów określonych w art 27 ustawy o egzekucji w administracji poprzez : podpisy na klauzulach wykonalności oraz na tytułach wykonawczych nie zawierają znaków graficznych pozwalających na ustalenia tożsamości osób które ją nakreśliły. Istota pojęcia podpisu wynika z celu, któremu ma służyć, czyli identyfikacji osoby, która go złożyła. Zatem za czytelny podpis składającego oświadczenie można uznać napisany znak graficzny określonej osoby, co oznacza, że powinien on wskazywać tę osobę, a więc przedstawiać nie tylko jej charakter pisma, ale i dane, które ją indywidualizują. Należą do nich, między innymi, imię i nazwisko, przy czym funkcję indywidualizującą pełni przede wszystkim nazwisko. W związku z powyższym, podpisem jest wyłącznie znak napisany, który w sposób czytelny wskazuje nazwisko osoby podpisującej. Pieczęć imienna osoby składającej podpis, może pełnić jedynie funkcję uzupełniającą. Nie spełniają wymogu podpisu same inicjały, czyli parafa, toteż nie mogą być one uznane za podpis osoby składającej oświadczenie. W niniejszej sprawie podpisy na klauzulach wykonalności oraz na tytułach wykonawczych nie zawierają znaków graficznych pozwalających na ustalenia tożsamości osób które ją nakreśliły. 8) Wydane tytuły wykonawcze zostały sporządzony z naruszeniem przepisów Rozporządzenia Ministra Finansów z 08.07.2016 r w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanej w egzekucji administracyjnej DZU 18.850 bowiem jest to forma skrócona niezgodna z rozporządzeniem nie tylko nie ma wymaganych podpisów ale również nie wskazano imion ojca i matki dłużnika pomijając te rubryki podczas gdy rozporządzenie uznaje za konieczne podanie tych danych. 9) art. 24 ust 4 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13.10 1998 r DzU 98 nr 137 p. 887 poprzez jego nie zastosowanie i prowadzenie egzekucji w sytuacji przedawnienia należności z tytułu składek. Na podstawie art. 174 pkt 2 PostAdmU naruszenie przepisów postępowania tj. art 7, 8, 11, 75, 77 § 1 , 80 k.p.a. poprzez zaniechanie wnikliwego i wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego prowadzących w konsekwencji do ustaleń nie znajdujących oparcia w dowodach zgromadzonych w materiale dowodowym. Skarżąca kasacyjnie zawarła w skardze kasacyjnej argumentację uzasadniającą podniesione zarzuty. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od skarżącej kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wobec tego, że Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się wystąpienia żadnej spośród wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstaw nieważności postępowania, Sąd rozpoznał sprawę w granicach skargi kasacyjnej i podniesionych zarzutów. Okazały się one nieuzasadnione. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że instytucja przywrócenia terminu, o której mowa w art. 58 § 1 k.p.a. przewidziana została dla przypadków, w których doszło do uchybienia terminu procesowego bez winy wnioskodawcy. Posługiwanie się instytucją przywrócenia terminu nie wchodzi w grę, jeżeli do uchybienia terminu nie doszło. Kluczowe jest zatem ustalenie, że termin ten otworzył się i zakończył swój bieg. Jeżeli początkiem biegu terminu jest zdarzenie polegające na dokonaniu określonej czynności procesowej, to należy przesądzić, że czynność tę podjęto skutecznie. Uwaga ta dotyczy przede wszystkim, tak jak w niniejszej sprawie, doręczeń pism kierowanych przez organ do jednostki (tu: zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Przepisy o doręczeniach mają charakter ius cogens i ich naruszenie prowadzi do bezskuteczności doręczenia, bez względu na ewentualny wpływ naruszenia na wynik sprawy; bez znaczenia pozostaje zwłaszcza to, czy strona skorzystała z przysługujących jej środków prawnych wobec przedmiotu doręczenia. Konsekwencją bezskuteczności doręczenia jest to, że nie otwiera ono biegu terminu, który wraz z tym doręczeniem miałby się rozpocząć. Kwestie te jednak – co do zasady – podnosić można w tej fazie postępowania, w której następuje stwierdzenie uchybienia terminu do dokonania przez jednostkę czynności procesowej. Wniosek o przywrócenie terminu, jak już zasygnalizowano, przysługuje natomiast wówczas, gdy naruszenie terminu nie jest kwestionowane, lecz strona powołuje się na okoliczności mające przemawiać za uznaniem, że spóźnienie miało niezawiniony charakter. Stanowisko skarżącej w jest w tym zakresie niekonsekwentne. Koncentruje się bowiem wokół wad doręczenia tytułów wykonawczych, co implikowałoby nierozpoczęcie, a tym samym niezakończenie biegu terminu, który miałby zostać uchybiony. Niezależnie od tego dostrzec należy, że skarżąca nie sformułowała żadnych zarzutów naruszenia przepisów regulujących czynności doręczeń pism w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W tym zakresie – z mocy art. 18 u.p.e.a. – stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a., tj. art. 39 i nast. Jednocześnie skarżąca – tym razem powołując przepis prawa procesowego, tj. art. 58 § 1 k.p.a. – zarzuciła brak zastosowania przez organy w tej sprawie instytucji przywrócenia terminu. Zarzut ten nie jest uzasadniony, bo podnosząc błąd zastosowania skarżąca nie zakwestionowała jednocześnie żadnego z poczynionych przez organy, a zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń. Nie mogło temu celowi służyć przywołanie przepisów art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i ogólnikowe twierdzenie o wadach gromadzenia i oceny dowodów. Skarżąca nie wskazała bowiem, jakich dowodów w tej sprawie zabrakło, bądź który fragment materiału dowodowego został nieprawidłowo oceniony przez organ, co miałoby zostać wadliwie zweryfikowane przez Sąd pierwszej instancji. Nie powiązała też podnoszonego naruszenia z wpływem na wynik sprawy, do czego obliguje podstawa kasacyjna z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania pozostają zatem nieuzasadnione. Z kolei zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego nie spełniają wymagań ani konstrukcyjnych ani też dotyczących dostatecznej ich precyzji. Pierwsza z tych uwag odnosi się do zbiorczego, ogólnikowego i zarazem alternatywnego twierdzenia środka odwoławczego, że zaskarżony wyrok dotknięty jest błędną wykładnią lub niewłaściwym zastosowaniem tychże przepisów. Taka budowa zarzutów jest niewystarczająca dla dokonania merytorycznej oceny stanowiska skarżącej, dlatego że nie wskazano na czym dostrzeżone przez skarżącą uchybienia w zakresie kolejnych wymienionych w skardze kasacyjnej przepisów miałyby polegać. Nie określono w szczególności tego, jaki powinien być prawidłowy rezultat wykładni tychże przepisów. Drugie spostrzeżenie stanowi konsekwencję tego, że wszystkie przywołane przez skarżącą części aktów prawnych, należących do kategorii prawa materialnego składają się z mniejszych jednostek redakcyjnych; tych nie sprecyzowano. Zarzuty oparte na pierwszej podstawie kasacyjnej nie spełniają zatem także warunku koniecznej dokładności. Niezależnie od tego zauważyć należy, że zagadnienia poruszane w ramach zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego nie były w tej sprawie przedmiotem sporu. Ani w zaskarżonym wyroku ani w wydanym przez organ postanowieniu nie zawarto stanowiska, które kontestowałoby status skarżącej jako przedsiębiorcy. Fakt ten zresztą jest w tej sprawie bez znaczenia, dlatego że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą jako przedsiębiorca będący osobą fizyczną. W takiej sytuacji organ jest zatem na podstawie art. 42 § 1 k.p.a. zobowiązany do dokonywania doręczeń w miejscu zamieszkania lub miejscu pracy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).