II SA/Łd 860/23

SENTENCJA Dnia 13 grudnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska, Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.), Protokolant Starszy asystent sędziego Jarosław Moraczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2023 roku sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 16 sierpnia 2023 roku nr KO.4111.414.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. ał UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia 16 sierpnia 2023 r. nr KO.4111.414.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r.", utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Rawa Mazowiecka z dnia 6 lipca 2023 r. odmawiającą przyznania B. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z akt sprawy wynika, że ww. decyzją organ I instancji, po rozpatrzeniu wniosku B.M. z dnia 6 czerwca 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem F.W., odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, będące podstawą prawną wydanej decyzji, w tym wymienił krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego i przedstawił ustalenia stanu faktycznego sprawy. W szczególności, organ I instancji wskazał, że B.M. jest córką F.W., nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stąd też znajduje się w kręgu osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. F.W. jest trwale niezdolny do pracy oraz trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji. Data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji: po 10 czerwca 1965 r. W drodze przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, iż F.W. jest wdowcem. Posiada dwoje dzieci: wnioskodawczynię i syna Z.W., który jest czynny zawodowo. B.M. opiekuje się niepełnosprawnym ojcem i opieka ta sprowadza się do pomocy w codziennym funkcjonowaniu ojca oraz zaspokajaniu jego potrzeb życiowych. Wnioskodawczyni przebywa z ojcem codziennie w godz. 9.00-12.00 i w godz. 16.00-19.00. W toku postępowania organ I instancji ustalił również, że B.M. jest uprawniona do świadczenia rodzicielskiego przyznanego decyzją na okres od 16 grudnia 2022 r. do 15 grudnia 2023 r. B.M. oświadczyła, że z dniem złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne na ojca, wybiera świadczenie pielęgnacyjne. Organ I instancji wskazał, że pomimo wyboru nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. warunek niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Po przeanalizowaniu zebranego w sprawie materiału dowodowego organ I instancji stwierdził, że w sprawie nie może przypisać normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ B.M. nie podejmowała pracy zarobkowej od 11 lat, jak również nie zrezygnowała z zatrudnienia, bowiem świadczenie rodzicielskie przysługuje jej nie z braku prawa do świadczenia macierzyńskiego w wyniku zatrudnienia na podstawie umów cywilnoprawnych, lecz w wyniku bezrobocia. Wnioskodawczyni nie była zatrudniona np. na umowę, do której stosuje się przepisy o zleceniu. W drodze przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że B.M. sprawuje opiekę nad ojcem przez około 6 godzin dziennie, co nie szkodzi, aby wnioskodawczyni podjęła zatrudnienie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła B.M., wskazując, że brak zatrudnienia na podstawie umowy o pracę przez okres 11 lat ma swoje uzasadnienie wynikające z jej sytuacji rodzinnej. [...] 2012 r. urodził się syn R., który do rozpoczęcia nauki w szkole wymagał opieki strony. [...] 2020r. urodziła się córka D., a [...] 2022 r. córka O. Pozostawanie zatem poza zatrudnieniem nie miało podłoża nieporadności na rynku pracy, a jedynie konieczności osobistej opieki nad małymi dziećmi. Wskazała, że po zakończeniu pobierania świadczenia rodzicielskiego miała zamiar podjąć zatrudnienie. Jednakże z uwagi na śmierć mamy i coraz większe potrzeby opiekuńcze niewidomego ojca, zdecydowała o niepodejmowaniu zatrudnienia i opiece nad ojcem, którą cały czas sprawuje. Nie byłaby w stanie tej opieki sprawować pracując, co byłoby ze szkodą dla potrzeb ojca. Nieprawdą jest, że opieka ogranicza się do 6 godzin dziennie. Opieka sprawowana jest w zależności od potrzeb i w różnym czasie. Do niedawna opiekę nad ojcem oraz czynności życia codziennego, pranie, sprzątanie, gotowanie wykonywała mama strony. Obecnie te czynności wykonuje odwołująca, ponieważ opiekunka z MOPS, przychodząc na 1,5 godziny dziennie, nie spełnia swojej roli i nie jest w stanie zaspokoić wszystkich podstawowych potrzeb ojca. Poza obecnością opiekunki praktycznie cały czas przebywa u ojca. Nie jest w stanie podjąć zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej, będąc zamuszona do pozostawania w dyspozycji i gotowości sprawowania opieki. Odwołująca wskazała, że w czasie kiedy sprawuje opiekę nad ojcem, dziećmi zajmuje się jej mąż. Podniosła, że utrwalone jest w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane nawet osobom, które nigdy wcześniej nie pracowały. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest natomiast to, czy aktualnie opiekun nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki. Końcowo wskazała, że poza okolicznością zakwestionowaną przez organ, zarówno do niej jak i jej ojca, zostały spełnione wszystkie przesłanki określone w ustawie. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 16 sierpnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podkreśliło, że z przedstawionych w sprawie dokumentów wynika, że F.W. jest wdowcem, z orzeczenia Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] w R. z dnia [...] 1990 r. wynika, że został zaliczony do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia i wymaga opieki. Inwalidztwo spowodowane jest stanem narządu wzroku. Z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] 2016 r. wynika, że jest trwale całkowicie niezdolny do pracy. Data powstania całkowitej niezdolności do pracy: po 10 czerwca 1965 r. Całkowita niezdolność do pracy pozostaje w związku ze stanem narządu wzroku. Jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji. Data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji: po 10 czerwca 1965 r. Całkowita niezdolność do samodzielnej egzystencji pozostaje w związku ze stanem narządu wzroku. F.W. legitymuje się także orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] 2015 r. Nr [...]. Z treści orzeczenia wynika, że nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 maja 2015 r. Orzeczenie wydano na stałe. Kolegium wskazało również, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła córka osoby wymagającej opieki, B.M., która znajduje się w kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem ciąży na niej obowiązek alimentacyjny w stosunku do osoby wymagającej opieki. Jednocześnie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż B.M. zamieszkuje w R. przy ul. [...], posiada na utrzymaniu męża oraz troje dzieci. Posiada rodzeństwo - brata Z.W., który jest osobą czynną zawodowo. Zainteresowana nie jest czynna zawodowo, nie posiada uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych. Aktualnie jest uprawniona do świadczenia rodzicielskiego na dziecko O.M., przyznanego do 15 grudnia 2023 r. B.M. przyjeżdża do ojca codziennie wspomagając w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, tj. zakupy, sprzątanie, i przebywa u ojca w godzinach 9.00-12.00 oraz 16.00-19.00. Ojciec F.W., lat [...], zamieszkuje w domu jednorodzinnym przy ul. [...] w R.. Korzysta z usług opiekuńczych świadczonych przez opiekunki z ośrodka 2 godziny dziennie przez 5 dni w tygodniu. F.W. jest osobą niewidzącą ze stwierdzonym zwyrodnieniem barwnikowym siatkówki, ponadto jest po usunięciu gruczołu krokowego z powodu nowotworu złośliwego oraz leczy się na dnę moczanową, miażdżycę tętnic szyjnych oraz guzki krwawnicze. W obrębie mieszkania F.W. porusza się samodzielnie, w obrębie podwórka przy pomocy laski, natomiast na spacery nie wychodzi. Potrafi spożyć samodzielnie przygotowany pokarm, samodzielnie ubrać się w przygotowane wcześniej ubranie, samodzielnie zażywa leki, które mają stałe miejsce. F.W. nie jest osobą wycofaną społecznie, nie jest pampersowany, potrzeby fizjologiczne oraz ogólną higienę ciała wykonuje samodzielnie. Opieka córki nad ojcem sprowadza się do czynności pomocowych w podstawowych czynnościach życiowych, tj. sprzątanie, gotowanie, pranie, porządkowanie na działce, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, zawożenie na wizyty lekarskie oraz uczestniczenie w nich z uwagi na komfort psychiczny F.W.. Opieka nad ojcem nie wymaga czuwania nocnego. W ocenie pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad, powyższe czynności nie wykraczają poza zakres podstawowej opieki i nie stoją na przeszkodzie podjęcia ewentualnego zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że organ I instancji w decyzji wskazał, że przeszkodą w przyznaniu wnioskowanego świadczenia jest niespełnienie warunku, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. warunku niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie organu odwoławczego, nie ma istotnego znaczenia okoliczność, na którą zwrócił uwagę organ I instancji, że skarżąca przez długi okres pozostawała bez zatrudnienia ([...] lat). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ II instancji wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane nawet osobom, które nigdy wcześniej nie pracowały. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest natomiast to, czy aktualnie, tj. w dacie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem. Jednocześnie Kolegium podniosło, że ustawodawca nie określił w ustawie o świadczeniach rodzinnych definicji "opieki" czy "sprawowania opieki", przyjmuje się więc, co znajduje potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych, że opieka powinna być stała lub długotrwała. Konieczność takiej bowiem opieki nad osobą niepełnosprawną - stałej lub długotrwałej - wynika ze wskazań zawartych w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tak więc, aby mówić o sprawowaniu opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka musi być stała lub długoterminowa. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania; nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie opieki, lecz stanowi rekompensatę za rezygnację z zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która opieki wymaga. Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia (pracy zarobkowej). Opieka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu administracyjnym jest więc ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, tj. ustalenie wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Nadto Kolegium zauważyło, że takich ustaleń faktycznych nie można utożsamiać z oceną wskazań, dotyczących osoby niepełnosprawnej wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności. Organ odwoławczy podkreślił również, że o ile konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj, ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Kolegium zauważyło przy tym, że zawarte w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności wskazania w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby niepełnosprawnej odnoszą się do konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki lub pomocy nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą. W każdej indywidualnej sprawie właściwy organ musi więc dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia bądź zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia. Na poparcie powyższego stanowiska organ odwołał się do orzeczeń sądów administracyjnych. Zdaniem organu II instancji, organ rozpatrujący wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zobowiązany jest w toku prowadzonego postępowania wyjaśnić i ustalić w odniesieniu do indywidualnych okoliczności stanu faktycznego, czy osoba występująca o przyznanie przedmiotowego świadczenia znajduje się w takiej sytuacji życiowej (spowodowanej chorobą i niepełnosprawnością osoby bliskiej i potrzebą opieki nad nią), że gdyby nie ta sytuacja, w dalszym ciągu mogłaby ona wykonywać zatrudnienie, z którego zrezygnowała w związku z koniecznością opieki, bądź mogłaby podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, gdyby nie konieczność sprawowania opieki. Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Kolegium stwierdziło, że F.W., jako osoba wymagająca opieki, legitymuje się stosownym dokumentem potwierdzającym znaczny stopień niepełnosprawności. B.M. jako córka osoby wymagającej opieki jest osobą, na której według Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a zatem jest osobą mogącą ubiegać się o powyższe świadczenie. Jednakże w ocenie organu odwoławczego, w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę sprawującą opiekę. Jak wynika z akt sprawy, tj. przeprowadzonego z B.M. wywiadu środowiskowego, jej ojciec F.W. mimo faktu, że jest osobą niewidzącą, samodzielnie porusza się po mieszkaniu, a w obrębie własnego podwórka przy pomocy laski. Samodzielnie spożywa przygotowane dla niego posiłki, samodzielnie zakłada ubrania. Nie wymaga pomocy przy utrzymaniu ogólnej higieny ciała czy załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Nie jest pampersowany. Samodzielnie zażywa leki, które mają stałe miejsce. Natomiast czynności, które w ramach opieki wykonuje B.M., tj. przygotowywanie posiłków, czynności porządkowe, zrobienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, są to czynności, które wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podkreśliło, że zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uprawniający w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może ograniczać się do wykonywania podstawowych czynności domowych, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy (niezależnie od systemu czasu pracy). Opieka nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zdaniem organu II instancji, wymienione powyższe czynności podejmowane przez B.M. na rzecz ojca mają charakter czynności stanowiących pomoc dla niego, a nie opiekę, nie wyczerpują tym samym znamion przepisu art. 17 ust, 1 u.ś.r., który stanowi o niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki - a nie pomocy - nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazując na orzecznictwo Kolegium podniosło, że czym innym są czynności opiekuńcze (warunkujące prawo do świadczenia pielęgnacyjnego), a czym innym pomoc świadczona przez część doby. Podobnie należy odróżnić świadczenie stałej pomocy osobie bliskiej, będące elementem obowiązku alimentacyjnego, skutkiem tradycji, więzi rodzinnych i obowiązku moralnego od stałego świadczenia czynności opiekuńczych wymuszonych stanem niepełnosprawności, bez wykonania których zagrożona byłaby egzystencja niepełnosprawnego i godne funkcjonowanie. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Nie spełnia tego warunku codzienna pomoc a nie opieka. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje z tytułu samego legitymowania się przez bliską osobę niepełnosprawną orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, mimo zawartego w orzeczeniu wskazania dotyczącego konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jak podniesiono wcześniej, ustawodawca nie wskazał w ustawie o świadczeniach rodzinnych, co należy rozumieć pod pojęciem "opieki", chociaż znaczenie tego pojęcia można próbować zdefiniować posiłkując się przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2021 r. poz. 857). Przepis § 29 ust. 1 ww. rozporządzenia stanowi: "Standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące: 1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu; 2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem; 3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych". Termin opieka wiąże się więc z całkowitą zależnością osoby niepełnosprawnej od otoczenia (...), podczas gdy udzielanie pomocy oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji (...). Jak również Kolegium podniosło, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że sposób sprawowania opieki musi mieć charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których to z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Końcowo organ odwoławczy podkreślił, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nakładają na organ obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym, co oznacza, że przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu przesłanek wynikających z przepisów prawa (art. 17 u.ś.r.). Nie ulega wątpliwości, jak stwierdziło Kolegium, że charakter czynności wykonywanych przez B.M. na rzecz niepełnosprawnego ojca, z uwzględnieniem stopnia jego samodzielności, nie ma znamion opieki, która z racji czasochłonności i koniecznego zaangażowania uniemożliwia zainteresowanej aktywność zawodową. Wobec powyższego – zdaniem Kolegium - odwołująca nie spełnia przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła B.M., zarzucając: - naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego błędną interpretację, a mianowicie, iż przesłanka "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy" - nie została spełniona; - błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy poprzez uznanie, iż wnioskodawczyni B.M., córka F.W., nie sprawuje nad nim stałej i długotrwałej opieki lub pomocy. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi wydającemu. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że ustawodawca ustalając przesłanki nabycia świadczenia pielęgnacyjnego nie ograniczył się li tylko do sformułowania "opieki", które to pojęcie również nie zostało zdefiniowane, ale wskazał również pojęcie "pomocy". W ocenie skarżącej, przyjmując nawet, iż F.W. sam zaspokaja swoje potrzeby higieniczne, bierze samodzielnie leki, sam je posiłki, to jednak te posiłki, czy artykuły do ich przygotowania, muszą być przygotowane przez osobę trzecią. Nadto skarżąca dodała, że o ile w sytuacji gdyby, wnioskodawczyni mieszkała wspólnie z ojcem, można by było potraktować to jako zwykłe obowiązki domowe, to taka okoliczność nie zachodzi, gdy podlegający pomocy i opiekun nie mieszkają razem. Zdaniem skarżącej, bez jej pomocy uprawniony do opieki F.W., nie byłby w stanie godnie funkcjonować, ponieważ to ona mu sprząta, gotuje, pierze, prasuje, wozi do lekarza, załatwia sprawy urzędowe i tym samym podejmuje działania polegające na prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwia kontakt ze środowiskiem, współdziała w procesie leczenia, umożliwia pełnienie roli społecznej zgodnej z wiekiem, płcią uprawnionego do opieki. W ocenie skarżącej, gdyby nie jej działania, F.W. byłby wykluczony poza margines społeczeństwa, gdyż nie jest on w stanie sam wszystkiego zapewnić. W dalszej kolejności skarżąca podkreśliła, że pomoc, której udziela ojcu, nie jest sporadyczna, ale ma miejsce 7 dni w tygodniu. Dodała, że czynności, które podejmuje przy ojcu, wskazują na spełnienie przesłanki stałości i długotrwałości. Jak również, w jej ocenie, przerwa w pełnieniu opieki i pomocy, jak wskazano w wywiadzie środowiskowym, wynika z tego, iż w tym czasie opiekę przejmuje opłacana opiekunka społeczna, jednakże jej obecność w domu F.W. jest niewystarczająca. Wobec więc okoliczności, iż skarżąca spędza z ojcem praktycznie cały tydzień, wykonując na jego rzecz szereg czynności, bez których jego egzystencja nie mogłaby być godną, w jej ocenie, spełnia ona przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Pismem z dnia 6 listopada 2023 r. skarżąca nie wyraziła zgody na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, o który wniósł organ w odpowiedzi na skargę. Stąd też zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 9 listopada 2023 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na rozprawie. Ponadto odrębnym pismem z dnia 6 listopada 2023 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z dołączonych dokumentów z przebiegu leczenia ojca (kart leczenia szpitalnego) oraz wskazała, że ojciec wymaga pampersowania, do czego nie przyznał się podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, a nadto wskazała szereg czynności, które wykonuje w ramach opieki nad ojcem. Na rozprawie w dniu 13 grudnia 2023 r. skarżąca oświadczyła, że do połowy grudnia 2023 r. pobiera świadczenie rodzicielskie w wysokości 1000 zł miesięcznie. Za grudzień 2023 r. kwota świadczenia rodzicielskiego przeznaczona do wypłaty wynosi nieco ponad 480 zł. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że złożyła w organie oświadczenie o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji ze świadczenia rodzicielskiego. Planowała podjąć zatrudnienie po zakończeniu pobierania świadczenia rodzicielskiego. Postanowieniem wydanym na rozprawie Sąd oddalił wniosek dowodowy skarżącej zawarty w piśmie z dnia 6 listopada 2023 r. jako niespełniający przesłanek określonych w art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Kontrola ta dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dniu wydania zaskarżonej do sądu decyzji. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 16 sierpnia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem F.W.. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakreślonych powyżej granicach Sąd stwierdził, że przedmiotowa decyzja narusza prawo w stopniu, który w świetle powołanego art. 145 pkt 1 p.p.s.a. uzasadnia jej uchylenie w całości. W tym kontekście w pierwszej kolejności należy wskazać, że przedmiotem sporu w kontrolowanej sprawie było spełnienie przez skarżącą przesłanki pozytywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającej z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), powoływanej w niniejszym uzasadnieniu także jako: "u.ś.r.", Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z powołanej regulacji wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Jednocześnie zauważyć należy, że powołany przepis nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być całodobowa. Jak stwierdził NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (zob. wyrok NSA z dnia 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 4023/18, CBOSA). Zgodzić się przy tym należy z poglądem, że sprawowanie opieki w myśl przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie musi polegać na opiekowaniu się osobą wyłącznie leżącą. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20, CBOSA). W kontrolowanej przez Sąd sprawie organy uznały, że wskazane czynności podejmowane przez skarżącą na rzecz ojca stanowią jedynie pomoc, a nie opiekę i tym samym nie wyczerpują znamion przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie stoją także na przeszkodzie podjęciu przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu. Zdaniem Sądu, powyższa ocena organów jako błędna nie zasługuje na aprobatę. Podkreślić bowiem należy, że dokonana w tym kontekście analiza akt sprawy wskazuje, że F.W. ma [...] lata, jest wdowcem. Na podstawie orzeczenia Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] w R. z dnia [...] 1990 r. został zaliczony do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia i wymaga opieki. Z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] 2016 r. wynika przy tym, że ojciec skarżącej jest trwale całkowicie niezdolny do pracy (data powstania całkowitej niezdolności do pracy: po 10 czerwca 1965 r.). Niezdolność do samodzielnej egzystencji pozostaje w związku z stanem narządu wzroku (data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji: po 10 czerwca 1965 r.). Ponadto F.W. legitymuje się także orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] 2015 r. Nr [...]. Z treści orzeczenia wynika, że nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 maja 2015 r. (orzeczenie wydano na stałe). Niewątpliwie spełniony został zatem warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wskazany w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jednocześnie ze zgromadzonego w kontrolowanej sprawie materiału dowodowego wynika, że inwalidztwo ojca skarżącej spowodowane jest stanem narządu wzroku. Jest on osobą niewidzącą ze stwierdzonym zwyrodnieniem barwnikowym siatkówki, ponadto jest po usunięciu gruczołu krokowego z powodu nowotworu złośliwego oraz leczy się na dnę moczanową, miażdżycę tętnic szyjnych oraz guzki krwawnicze. W obrębie mieszkania F.W. jako osobą niewidząca porusza się samodzielnie, a w obrębie podwórka przy pomocy laski, natomiast na spacery nie wychodzi. Potrafi spożyć samodzielnie przygotowany pokarm, samodzielnie ubrać się w przygotowane wcześniej ubranie, samodzielnie zażywa leki, które mają stałe miejsce. Nie ulega zatem wątpliwości, że przygotowanie pokarmu, ubrań i umieszczenie leków w stałym miejscu należy do obowiązków skarżącej. Uwagę zwraca przy tym fakt, że skarżąca przyjeżdża do ojca codziennie wspomagając w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, tj. zakupy, sprzątanie, i przebywa u ojca w godzinach 9.00-12.00 oraz 16.00 do 19.00. Opiekunka społeczna świadczy usługi opiekuńczych w wymiarze jedynie 2 godzin dziennie przez 5 dni w tygodniu. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, stanowisko Kolegium, że opisane czynności, które skarżąca wykonuje w ramach sprawowanej nad ojcem opieki, to zwykłe prowadzenie gospodarstwa domowego, które nie wymuszają na niej rezygnacji z zatrudnienia, jest wynikiem zbyt pobieżnej oceny okoliczności tej sprawy. Sąd jest bowiem zdania, że każdy przypadek wymaga indywidualnej, wnikliwej oceny. Nietrafne jest założenie Kolegium, że dla przyjęcia, że stała opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków i ich podawanie, podobnie jak leków, sprzątanie domu, pranie czy też robienie zakupów są czynnościami dnia codziennego. Jednakże taka pomoc świadczona niewidzącemu ojcu (inwalidzie I grupy), który ma [...] lata, cierpi na liczne schorzenia (tj. zwyrodnienie barwnikowe siatkówki, stan po usunięciu gruczołu krokowego z powodu nowotworu złośliwego, dna moczanowa, miażdżyca tętnic szyjnych oraz guzki krwawnicze) i porusza się o lasce, w okolicznościach niniejszej sprawy uznana być musi za odpowiadającą podanej definicji opieki, zwłaszcza że skarżąca, jak podała, nie zamieszkuje wraz z ojcem. Charakter tych czynności nie pozostawia wątpliwości, że są one dokonywane stale, przez znaczną część doby i praktycznie we wszystkich sferach życia chorego. Jednocześnie w rozważanym aspekcie Sąd w składzie niniejszym podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, że pod pojęciem "sprawowania opieki" użytym w art. 17 u.ś.r. nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej (w niniejszej sprawie ojca). Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bynajmniej treści tego pojęcia. Także wyręczenie ojca od jego normalnych, codziennych czynności życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nim. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie, naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny. Mając na uwadze powyższe, w kontrolowanej sprawie Kolegium powinno było ocenić, że skarżąca realizuje wobec ojca opiekę stałą, codzienną, pozostając do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy i wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy, przy czym czynności opiekuńcze przekraczają zwykłe czynności prowadzone w zwykłym gospodarstwie domowym, w którym nie ma osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, o takim charakterze potrzeb co ojciec skarżącej, a co - wbrew ocenie Kolegium - wyklucza możliwość wykonywania przez skarżącą pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze - zatem zgodnie z wymogami art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zakres podejmowanych przez skarżącą obowiązków i konieczny na to czas - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - jest wystarczającą przesłanką do uznania, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niewidzącym ojcem (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Błędna tym samym jest ocena dokonana przez Kolegium, że w sprawie brak jest podstaw do uznania, że pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym ojcem a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Podkreślić przy tym należy, że z akt sprawy nie wynika, aby powodem niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia były inne przyczyny aniżeli sprawowanie tej opieki. Nie ma zatem istotnego znaczenia, że skarżąca zrezygnowała z pracy około [...] lat temu z powodu urodzenia pierwszego dziecka. Istotne znaczenie ma bowiem w tej sprawie ustalenie, że aktualnie, tj. według stanu z dnia złożenia wniosku o przyznanie świadczenia - skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem. Na kanwie powyższych rozważań Sąd stwierdził, że Kolegium dokonało wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r., wydając decyzję naruszającą zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Uchybienie organu polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo–skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a opieką sprawowaną przez nią nad ojcem. Ponadto odnosząc się do kwestii oddalenia wniosku dowodowego skarżącej zawartego w piśmie z dnia 6 listopada 2023 r. należało wyjaśnić, że stosownie do art. 133 p.p.s.a. sąd orzeka na podstawie akt sprawy, a postępowanie dowodowe w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma jedynie uzupełniający, wyjątkowy, charakter, podyktowany łącznym spełnieniem przesłanek z art. 106 § 3 p.p.s.a., czyli: 1) jeśli przeprowadzenie dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i 2) nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Wskazanych tym przepisem wątpliwości Sąd nie miał w niniejszej sprawie i dlatego oddalił wniosek dowodowy skarżącej. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku. Jednocześnie w ramach stosownych rozliczeń organ rozważy skompensowanie świadczeń, uwzględniając przy tym fakt, iż skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczyła, że wybiera świadczenie pielęgnacyjne, niewątpliwie dla niej korzystniejsze, z dniem zaś 16 grudnia 2023 r. utraciła prawo do świadczenia rodzicielskiego (przyznane jej w związku z urodzeniem córki O. na okres: 16.12.2022-15.12.2023).