II SA/Gd 417/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 listopada 2023 r. sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 1 marca 2023 r., nr SKO.421.56.2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Wnioskiem z 28 listopada 2022 r. R. B. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") wystąpił do Burmistrza Miasta Człuchowa (dalej: "Burmistrz", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką B.B. Decyzją z 27 grudnia 2022 r. Burmistrz, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że Wnioskodawca obecnie nie pracuje, jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, ma przepracowane około 15-20 lat, nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego ani zasiłku dla opiekuna (nie składał wniosku o przyznanie tych świadczeń). Natomiast B. B. jest wdową, choruje na chorobę Parkinsona, niedotlenienie i niedokrwienie mózgu, cukrzycę, chorobę nowotworową (jest po zabiegu operacyjnym). Ponadto ma problemy zdrowotne z kręgosłupem, co utrudnia jej poruszanie się (porusza się przy pomocy laski bądź balkonika), jest pod stałą opieką lekarską, przyjmuje stałe leki, rzadko sama opuszcza mieszkanie. Burmistrz wskazał następnie, że w trakcie wywiadu ustalono, iż B. B. jest osobą częściowo samodzielną, sama wykonuje czynności związane z higieną osobistą, ubieraniem się, jest w stanie sama przygotować posiłki. Syn często przynosi jej obiady, które przygotowywane są u niego - aby odciążyć matkę. B. B. wymaga pomocy w czynnościach "wysiłkowych", takich jak sprzątanie, pranie, robienie zakupów. Ze względu na ograniczone możliwości poruszania się potrzebuje również pomocy przy wizytach lekarskich (dojazdy do lekarzy), czy załatwianiu spraw urzędowych. Mając powyższe na uwadze organ pierwszej instancji ocenił, że Wnioskodawca faktycznie sprawuje częściową opiekę nad swoją matką, która ze względu na wiek i stan zdrowia jej wymaga, opieka ta nie jest jednak wymagana przez cała dobę, gdyż B. B.w części codziennych czynności jest nadal osobą samodzielną. Końcowo Burmistrz podniósł, że z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, iż niepełnosprawność matki Strony istnieje od 1962 r., przez co w sprawie wystąpiła również negatywna przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 1 marca 2023 r. utrzymało ją w mocy. Kolegium nie podzieliło stanowiska Burmistrza w kwestii zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK") za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13). Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło, że ww. wyrok przesądza o tym, iż organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Organ odwoławczy uznał natomiast, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Wnioskodawcę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. W tym zakresie Kolegium wskazało, że B. B. jest wdową i mieszka sama, natomiast R. B. mieszka osobno, odwiedza matkę średnio co drugi dzień i wówczas spędza u niej około 3-4 godziny, jest on w stałym kontakcie telefonicznym z matką i załatwia wszystkie sprawy, o które prosi matka. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że Strona obecnie nie pracuje, zaś do odwołania załączono świadectwa pracy z lat 1989-1995 oraz zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej (ostatnie z 2007 r.), a także zaświadczenie o zatrudnieniu, z którego wynika, że w okresie od 15 listopada 2022 r. do 14 grudnia 2022 r. Wnioskodawca był zatrudniony na podstawie umowy zlecenia. Kolegium podało, że na podstawie wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń R. B. i jego matki ustalono, iż B. B. cierpi na chorobę Parkinsona, niedotlenienie i niedokrwienie mózgu, cukrzycę, chorobę nowotworową (stan po zabiegu), ponadto ma problemy zdrowotne z kręgosłupem, co utrudnia jej poruszanie się. Pracownik socjalny stwierdził, że matka Strony jest osobą częściowo samodzielną - sama wykonuje czynności związane z higieną osobistą, ubieraniem się, jest w stanie sama przygotować posiłki. Aby odciążyć matkę Wnioskodawca często przynosi jej przygotowane u niego obiady. Dodatkowo pracownik socjalny stwierdził, że matka Strony wymaga pomocy w czynnościach "wysiłkowych", takich jak sprzątanie, pranie, robienie zakupów oraz przy wizytach lekarskich, czy załatwianiu spraw urzędowych. W opinii pracownika socjalnego nie ma wątpliwości, że Wnioskodawca w sposób należyty sprawuje opiekę nad swoją matką, choć opieka ta nie jest wymagana przez całą dobę, gdyż matka jest w części codziennych czynności samodzielna. Zdaniem organu odwoławczego analiza akt sprawy, w szczególności wywiadu środowiskowego i oświadczeń Strony, prowadzi do wniosku, że opieka sprawowana przez Wnioskodawcę nad matką sprowadza się do czynności wspierających. Jak zaznaczył sam R. B., odwiedza on matkę co drugi dzień, będąc z nią w stałym kontakcie telefonicznym. W ocenie Kolegium powyższe ustalenia pozwalały na stwierdzenie, że ze względu na zakres deklarowanych czynności i sposób ich wykonywania Strona nie tyle sprawuje opiekę nad matką uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, co bardziej świadczy jej pomoc, która nie uprawnia do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Nie kwestionując złego stanu zdrowia matki Strony i konieczności wsparcia jej przez syna organ odwoławczy zauważył, że sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołując się do orzecznictwa sądowego Kolegium podniosło, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest uzależnione od samego faktu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale od niemożliwości wykonywania pracy zarobkowej, a jego celem jest zrekompensowanie utraconych dochodów z tej pracy. Wnioskujący musiałby zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędnym w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. W przedmiotowej zaś sprawie związek taki nie zachodzi. Podsumowując organ odwoławczy podniósł, że zakres deklarowanych przez Stronę czynności i sposób ich wykonywania wskazuje na fakt świadczenia matce pomocy, a nie opieki. Z okoliczności sprawy nie wynika ponadto, aby Wnioskodawca był matce niezbędny tak bardzo, że nie mógłby on podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. W skardze na decyzję organu odwoławczego R. B., reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzucił jej mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 76 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", poprzez faktyczne zakwestionowanie wskazań medycznych lekarzy specjalistów co do stanu zdrowia matki Strony, bez przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów urzędowych i obalenia w ten sposób domniemania zgodności tych dokumentów z prawdą. W oparciu o tak postawiony zarzut wniesiono o uchylenie w całości zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zobowiązanie Burmistrza do wydania w oznaczonym czasie decyzji przyznającej Skarżącemu, zgodnie z jego wnioskiem, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zasądzenie od Kolegium na rzecz Skarżącego kosztów udzielonej pomocy prawnej z wyboru wg norm przepisanych oraz skierowanie skargi do rozpoznania w trybie uproszczonym. Wniesiono również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów urzędowych: skierowania z rozpoznaniem schorzeń matki Strony od lekarza medycyny rodzinnej z 28 marca 2023 r., zaświadczenia lekarskiego specjalisty z zakresu radioterapii onkologicznej i onkologii klinicznej z 30 marca 2023 r. - na okoliczność wykazania, że stan zdrowia matki Strony wyklucza takiego rodzaju jej samodzielność, jaką organy obydwu instancji zgodnie powołały w swoich rozstrzygnięciach w ramach uznania administracyjnego. W uzasadnieniu skargi zarzucono, że organ odwoławczy pośrednio, w sposób dorozumiany przyznał, że w ramach uznania administracyjnego, na podstawie wywiadu środowiskowego, rozstrzygnął wbrew wskazaniom lekarskim. Odwołując się do judykatury wskazano, że przeprowadzenie dowodu przeciwko treści orzeczenia lekarskiego jest możliwe wyłącznie poprzez przedstawienie innego orzeczenia lekarskiego. Orzeczenia lekarskie, jako dokumenty urzędowe w rozumieniu art. 76 § 2 k.p.a., wiążą organy administracyjne, które nie mają jakichkolwiek podstaw do kwestionowania okoliczności objętych treścią tych orzeczeń. Zgodnie z art. 76 § 3 k.p.a. dopuszczalne jest przeprowadzenie dowodu przeciwko treści dokumentu urzędowego i w przypadku obalenia jego zgodności z prawdą lub domniemania autentyczności nie może on być uznany za dowód w sprawie. Strona skarżąca zwróciła uwagę, że na datę składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne u 81-letniej dzisiaj B. B. zdiagnozowano: otępienie naczyniowe (skutek nieodwracalnego uszkodzenia mózgu), nowotwór złośliwy prawego sutka, cukrzycę insulinozależną, polineuropatię (uszkodzenie obwodowego układu nerwowego), osteoporozę kości, zmiany zwyrodnieniowe lewego stawu biodrowego. Według specjalisty onkologa klinicznego matka Skarżącego wymaga pomocy osób towarzyszących przy wykonywaniu podstawowych czynności życiowych, natomiast organ pierwszej instancji, na podstawie wywiadu środowiskowego swojego pracownika, uznał ją za niewymagającą opieki w takim zakresie, jaki determinuje przyznanie opiekunowi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a organ odwoławczy taką ocenę, po ledwie "kosmetycznym" przeredagowaniu, w istocie podtrzymał. Zarzut organów, jakoby Skarżący nie sprawował nad matką opieki w takim zakresie, który wykluczałby jego zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy, uznano za oczywiście chybiony. Podkreślono, że matka Strony wymaga m.in. pomiaru glukozy we krwi, a następnie wyliczenia właściwej dawki i iniekcyjnego podania insuliny co najmniej 5 razy dziennie. Przyznano, że Skarżący nie może przebywać z matką całodobowo przez cały rok, bowiem posiada na peryferyjnym osiedlu miasta ogrzewany tradycyjnie dom jednorodzinny i nie może dopuścić do rozmrożenia instalacji CO w okresie zimowym oraz do wyziębienia i zawilgocenia budynku w okresach przejściowych. Matka z kolei nie chce się do niego przeprowadzić ze swojego mieszkania przy rynku w centrum miasta w myśl zasady, że "starych drzew się nie przesadza". Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ odwoławczy nie sprzeciwił się wnioskowi strony skarżącej o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 1 marca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta Człuchowa z 27 grudnia 2022 r. odmawiającą R. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką B. B. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.ś.r., która w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13). W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, lecz analiza uzasadnień wydanych w sprawie decyzji daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem częściowo odmiennych przesłanek negatywnych. Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie nie została spełniona m.in. przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki Skarżącego, zgodnie z wydanym względem niej orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie. Organy obu instancji oceniły natomiast, że w rozpoznawanej sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez Burmistrza w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać. Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia TK upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16). Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy. Ocenie poddać w tej sytuacji należało negatywne ustalenie organów obu instancji, a konkretnie, czy w sprawie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną matką (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Oceniając powyższe stanowisko w pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez B. B. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego 1 marca 2005 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Człuchowie. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 100 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia matce Skarżącego długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia w sprzęt ortopedyczny, rehabilitacyjny i inny mogący poprawić sprawność osoby badanej (pkt 5) oraz korzystanie z systemu środowiskowego wsparcia (pkt 6). Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Jak słusznie zauważono w skardze orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane w trybie ustawy o rehabilitacji jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 k.p.a., a więc dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Zgodnie z art. 76 § 3 k.p.a. przepis § 1 nie wyłącza możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów wymienionych w tych przepisach. Co do zasady nie jest zatem wykluczone ustalenie, że w rzeczywistości, mimo stwierdzonych dolegliwości osoby niepełnosprawnej, opieka nad nią nie musi być sprawowana w sposób ciągły lub długotrwały. Organ może jednak dokonać takiej oceny jedynie po przeprowadzeniu w tym zakresie rzetelnego postępowania dowodowego, którego wyniki dadzą podstawę do dokonania takich ustaleń. W rozpoznawanej sprawie ustalono - na podstawie wywiadu środowiskowego z 13 grudnia 2022 r., udokumentowanego protokołem, sporządzonym przez uprawnionego pracownika socjalnego, w wymaganej formie, a więc również stanowiącym dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. - że pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez niego opieką nad niepełnosprawną matką nie wystąpił związek przyczynowy. Z wywiadu środowiskowego wynika m.in., że B. B. (ur. w 1942 r.) cierpi na chorobę Parkinsona, niedotlenienie i niedokrwienie mózgu, cukrzycę, jest po zabiegu operacyjnym w związku z ujawnionym nowotworem. Matka Skarżącego ma również problemy z kręgosłupem, co utrudnia jej mobilność - porusza się przy pomocy laski lub balkonika, rzadko sama opuszcza mieszkanie. R. B. (ur. w 1965 r.) nie mieszka z matką, odwiedza ją średnio co drugi dzień, spędzając u matki około 3-4 godziny dziennie. Skarżący jest w stałym kontakcie telefonicznym z matką, załatwia wszystkie sprawy, o które prosi go matka. W trakcie wywiadu ustalono, że B. B. jest częściowo samodzielna - sama wykonuje czynności związane z higieną osobistą, sama się ubiera, jest w stanie przygotować sobie posiłki. Aby odciążyć matkę Skarżący często przynosi jej obiady, które są przygotowywane u niego w domu. Przeprowadzający wywiad pracownik socjalny wskazał, że B. B. wymaga pomocy w czynnościach "wysiłkowych", takich jak sprzątanie, pranie, robienie zakupów. Ze względu na ograniczone możliwości poruszania się matka Strony potrzebuje również pomocy przy wizytach lekarskich (dojazdy do lekarzy), czy załatwianiu spraw urzędowych. W części C wywiadu środowiskowego z 13 grudnia 2022 r. ("wnioski pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad na podstawie art. 23 ust. 4e lub 4f ustawy o świadczeniach rodzinnych") przyznano, że R. B. faktycznie sprawuje częściową opiekę nad swoją matką, która ze względu na wiek i stan zdrowia jej wymaga. Opieka ta nie jest jednak wymagana przez całą dobę, gdyż B. B. w części codziennych czynności jest nadal osobą samodzielną. W oświadczeniu z 13 grudnia 2022 r. Skarżący podał, że w związku ze stanem zdrowia matki wymaga ona pomocy, którą on świadczy na jej rzecz. R. B. oświadczył, że przyjeżdża do matki średnio co drugi dzień, spędza u niej około 2-3 godziny, w tym czasie wykonuje prace porządkowe, robi zakupy, jeździ z matką do lekarzy i uczestniczy w wizytach lekarskich, chodzi robić opłaty, wykupuje leki w razie konieczności. Skarżący potwierdził, że jest w stałym kontakcie telefonicznym z matką i załatwia wszystkie sprawy, o które matka prosi, często przywozi ze sobą gotowy obiad, żeby odciążyć matkę. R. B. podał, że zabiera matkę do siebie prawie co każdy weekend, ale na noc przywozi matkę do jej mieszkania. Biorąc pod uwagę wskazane powyżej dokumenty i okoliczności z nich wynikające Sąd podziela stanowisko organów, że pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20). Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być przy tym spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19, czy z 14 września 2017 r. sygn. akt I OSK 695/17). Należy zauważyć, że pomimo stwierdzonej znacznej niepełnosprawności oraz chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia matka Skarżącego wykazuje się samodzielnością - z wywiadu środowiskowego nie wynika, aby była ona osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Wręcz przeciwnie, z wywiadu wynika, że B. B. po mieszkaniu porusza się samodzielnie (wspomagając się laską lub balkonikiem), sama się ubiera, jest w stanie samodzielnie przygotować sobie posiłki. Zdaniem Sądu zakres i częstotliwość czynności wykonywanych przez Skarżącego w ramach opieki nad matką (który odwiedza matkę średnio co drugi dzień, spędzając u niej około 3-4 godziny, wykonując w tym czasie w zasadzie czynności pomocowe, a nie opiekuńcze) nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez niego pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym. Ponadto należy zwrócić uwagę, że z oświadczenia Strony dotyczącego czynności wykonywanych podczas opieki nad matką wynika, iż część z nich składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (prace porządkowe, robienie zakupów) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności Skarżącego, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21). W judykaturze wskazuje się, że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20). Wskazane przez Stronę czynności, które wykonuje jako czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 858/21). Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki Skarżącego i konieczności jej wsparcia, do czego Strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych. Podsumowując należy wskazać, że Skarżący może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec matki godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje Strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze. W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że Skarżący - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem matki - ma możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, wykonywania pracy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącego opieki nad matką. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną. Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w skardze (k. 3 akt sądowych), a organ administracji publicznej nie sprzeciwił się temu wnioskowi (k. 12 akt sądowych).[pic]