I GSK 1756/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Protokolant asystent sędziego Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 2 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Bd 538/20 w sprawie ze skargi S. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 2 lutego 2021 r.., sygn. akt I SA/Bd 538/20 oddalił skargę S. L. (dalej "skarżący", "strona") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku R. L. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 5 października 2016 r. wystawionego przez Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Bydgoszczy, obejmującego nienależnie pobrane płatności w kwocie 9.244,74 zł. W powyższym tytule wykonawczym w części B S. L. (dalej także: Skarżący) został wskazany jako małżonek zobowiązanej odpowiedzialny majątkiem wspólnym. Skarżący na podstawie art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r. poz. 1438 ze zm.), dalej "u.p.e.a." – wniósł skargę na zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej R. L. dokonane na podstawie zawiadomienia o zajęciu z dnia 6 lipca 2018 r. Rozpatrując skargę, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. odmówił wszczęcia postępowania wskazując, że Skarżący nie posiada legitymacji do wniesienia środka prawnego w postaci skargi na czynność egzekucyjną skierowaną do wyłącznie majątku zobowiązanej R. L. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy rozpatrując wniesione zażalenie, postanowieniem z dnia [...] listopada 2018 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Skarga na postanowienie organu odwoławczego została odrzucona postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 29 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 31/19. Następnie skarżący ponownie, na podstawie art. 54 u.p.e.a., wniósł skargę na zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej dokonane zawiadomieniem z dnia 6 lipca 2018 r. Postanowieniem z dnia [...] maja 2020 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy odmówił wszczęcia postępowania uzasadniając, że w tożsamej podmiotowo i przedmiotowo sprawie przy niezmienionym jej stanie faktycznym i prawnym zapadło już ostateczne rozstrzygnięcie. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarga strony na czynność egzekucyjną zajęcia należnych R. L. świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej dokonanego na podstawie zawiadomienia o zajęciu z dnia 6 lipca 2018 r. była już przedmiotem rozpatrzenia organu egzekucyjnego. Z tego powodu, ponowne rozstrzyganie w tej samej kwestii jest niedopuszczalne, co skutkuje koniecznością odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej "k.p.a.". Skarżąca zaskarżyła to postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia 2 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 538/20 ją oddalił. W ocenie Sądu I instancji, bezspornym jest, że przedmiotem skargi jest zajęcie z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...]. Jak wskazano w zaskarżonym postanowieniu wcześniejsza skarga skarżącego dotyczyła tego samego zajęcia i trafiła do rozpoznania przed WSA w Bydgoszczy, który postanowieniem z dnia 29 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 31/19, skargę skarżącego odrzucił wobec nieuiszczenia wpisu sądowego od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I GZ 109/20 oddalił zażalenie skarżącego od powyższego postanowienia Sądu I instancji. Wyjaśnił, że zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej jest czynnością egzekucyjną w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a. stanowiącą podstawę zastosowania środków egzekucyjnych (art. 67 § 1 u.p.e.a.). Jest zatem działaniem jednorazowym i w sprawie, dookreślonym według podanego numeru. W takim wypadku raz skontrolowane, nie może być przedmiotem kolejnego postępowania z art. 54 § 1 u.p.e.a., gdyż to byłoby prowadzone w tożsamej sprawie, w której wydano już rozstrzygnięcie. Stosownie do art. 156 § 1 pkt 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. rozstrzygnięcie sprawy już poprzednio rozstrzygniętej innym postanowieniem ostatecznym, byłoby rozstrzygnięciem nieważnym. Następnie na podstawie art. 173, art. 176 oraz 177 par. 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej "p.p.s.a.") skarżący wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, z dnia 2 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Bd 538/20 oddalającego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia [...] lipca 2020r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zarzucił: 1. Na podstawie art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, t,j.: a) art. 3 par 1 i 2 pkt 2 w zw. z art. 145 par. 1 pkt. 1 i 151 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że działanie organów administracji publicznej było prawidłowe, nie naruszało przepisów powszechnie obowiązującego prawa, co uzasadniało oddalenie skargi na czynność egzekucyjną, b) art. 61 a) KPA poprzez przyjęcie, że postępowanie o którym mowa w art. 61 KPA nie mogło być wszczęte z uzasadnionych przyczyn, c) art. 54 par. 1 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwą wykładnie i zastosowanie w stanie faktycznym i prawnym sprawy, d) art. 61 a) KPA w związku z art. z art. 54 par. 1 w zw. z art. 1a pkt. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez: - przyjęcie, że w stanie faktycznym i prawnym sprawy nie dokonano czynności egzekucyjnej na którą przysługiwała by skarga w trybie art. 54 u.p.e.a., - aktualizacja zajęcia nie jest czynnością egzekucyjną w rozumieniu ustawy, e) art. 61 a) KPA w związku z art. z art. 23 par. 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez: - przyjęcie, że w stanie faktycznym i prawnym sprawy odmowa wszczęcia postępowania była uzasadniona, - jego niezastosowanie i przyjęcie, że przepis ten nie daje podstaw do kwestionowania zasadności ustalenia przez organ nadzoru, niewystępowania "szczególnie uzasadnionego przypadku" dającego podstawę do przyjęcia skargi do merytorycznego rozpoznania, 2. Na podstawie art. 174 pkt. 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego: w postaci art. 8 KPA tj. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej. Wskazując na powyższe zarzuty: • Na podstawie art. 176 par. 1 pkt. 3 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy, • Wniósł o zwolnienie skarżącego od ponoszenia opłaty sądowej od niniejszej skargi kasacyjnej z powołaniem się na wniosek o przyznanie prawa pomocy PPP złożony przez skarżącego do akt sprawy WSA w Bydgoszczy, • na podstawie art. 250 par. 1 p.p.s.a. wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych i oświadczam ze z tytułu sporządzenia i wniesienia niniejszej skargi kasacyjnej nie otrzymałem wynagrodzenia ani w całości ani w części. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ w pełni poparł stanowisko zawarte w zaskarżonym wyroku Sądu I instancji i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenia oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.). Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny (dalej także jako: NSA) rozpoznając sprawę związany był granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Spór w sprawie dotyczy zasadności odmowy wszczęcia postępowania z uwagi na uprzednie prawomocne zakończenie tego samego postepowania w tej samej sprawie. Przed dokonaniem oceny zarzutów zgłoszonych w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaznaczenia wymaga, że nie każde naruszenie przepisów postępowania może stanowić podstawę kasacyjną, ale tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy przed Sądem I instancji. Oznacza to, że obowiązkiem autora skargi kasacyjnej jest wykazanie, że gdyby do zarzucanego naruszenia przepisów postępowania nie doszło, to wyrok Sądu I instancji byłby inny. W skardze kasacyjnej należy wskazać przepisy, które zdaniem jej autora zostały naruszone oraz uzasadnić na czym konkretnie to naruszenie polegało, a także – co istotne – wykazać, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest więc uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia w takim stopniu, że gdyby do nich nie doszło, to wyrok Sądu I instancji byłby inny. Rozpoznawana skarga nie spełnia wskazanych wymogów. Wskazać należy, że zarzuty zawarte w pkt 1 lit a) oraz pkt 2 petitum skargi kasacyjnej są wadliwe konstrukcyjnie. W ramach pierwszego z wymienionych zarzutów wskazano na przepisy art. 3 § 1 i 2 pkt 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 i art. 151 p.p.s.a. Przywołane regulacje nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Przepis art. 3 p.p.s.a. w istocie określa zakres sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sądy administracyjne. Naruszeniem tego przepisu indywidualnie mogłoby być orzeczenie przez sąd pierwszej instancji w innej sprawie niż należącej do kognicji sądowoadministracyjnej. Z kolei, przepis art. 151 p.p.s.a. ma charakter wynikowy i jego zastosowanie jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie nie zaistniało tego rodzaju naruszenie przepisów prawa materialnego bądź regulacji procesowej, które uzasadniałaby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu (a zatem nie zaistniało naruszenie, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Chcąc powołać się na zarzut naruszenia tego przepisu, autor skargi kasacyjnej jest zobowiązany bezpośrednio powiązać go z naruszeniem innych konkretnych przepisów (w tym przypadku: przepisów postępowania), które to naruszenia Sąd I instancji wadliwie zaakceptował. Z kolei zarzut zawarty w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej został określony jako zarzut naruszenia prawa materialnego, gdy tymczasem wskazanie w jego ramach na art. 8 k.p.a. (bez wskazania jednostki redakcyjnej) determinuje go jako zarzut procesowy. Nie sprecyzowano przy tym (także w uzasadnieniu skargi) na czym miałoby polegać owo naruszenie, a także nie uprawdopodobniono istotności tegoż na wynik sprawy. Nieskuteczne są pozostałe zarzuty. Przede wszystkim nie zostały one uzasadnione w wymagany sposób (o czym była mowa wstępnie). Treść uzasadnienia skargi kasacyjnej wskazuje, że jej autor zgłasza jedynie uwagi polemiczne w stosunku do poczynionych przez Sąd I instancji ustaleń lub wskazuje na okoliczności, które nie mają związku z niniejszą sprawą, która dotyczy czynności egzekucyjnej (a nie zarzutów w sprawie egzekucji, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Niezależnie od powyższego Naczelny Sąd Administracyjny za potrzebne uznał wskazanie, że Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny odmowy wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną (zajęcia wierzytelności). Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest czynnością egzekucyjną (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.) stanowiącą podstawę zastosowania środków egzekucyjnych (art. 67 § 1 u.p.e.a.). Jest zatem działaniem jednorazowym i dookreślonym według jego daty oraz nadanego numeru. Raz skontrolowane nie może być przedmiotem kolejnego postępowania z art. 54 § 1 u.p.e.a., ponieważ stanowiłoby to prowadzenie postępowania w tożsamej sprawie, w której zapadło już rozstrzygnięcie. Stosownie do art. 156 § 1 pkt 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. rozstrzygnięcie sprawy już poprzednio rozstrzygniętej innym postanowieniem ostatecznym, byłoby rozstrzygnięciem nieważnym. Stąd też w przypadku wniesienia do organu ponownej skargi na czynność egzekucyjną, która już uprzednio była przedmiotem kontroli i w której zapadło rozstrzygnięcie - organ powinien odmówić wszczęcia postepowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. (postepowanie nie może być wszczęte z powodu uzasadnionej przyczyny, którą jest istnienie w obrocie prawnym rozstrzygnięcia w tej sprawie). Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Przedmiotem skargi wniesionej przez stronę była czynność (to samo zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej R. L. ), która była już uprzednio zaskarżona oraz rozpoznana przez WSA. W wyniku tego rozpoznania Sąd I instancji wyrokiem z 2 lutego 2021 r. o sygn. I SA/Bd 538/20 oddalił skargę skarżącego. Od wyroku tego złożono skargę kasacyjną, która została odrzucona postanowieniem z 29 listopada 2019 r., I SA/Bd 31/19, a Naczelny Sąd Administracyjny - po rozpoznaniu zażalenia na to postanowienie - zażalenie to oddalił (postanowienie z 18 czerwca 2020 r., I GZ 109/20). Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, uznając, iż zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie, tj. wynikającą z akt sprawy trudną sytuację życiową skarżącego, który miałby zostać obciążony kosztami postępowania sądowego.