III SA/Kr 462/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 19 stycznia 2023 r. nr SKO/ŚR/4111/1476/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącej K. P. kwotę 480 zł ( czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Prezydent Miasta Krakowa decyzją z 25 października 2022 r. odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na niespełnienie warunku z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bowiem niepełnosprawność matki skarżącej powstała w okresie późniejszym aniżeli wiek wskazany w ww. przepisie. W odwołaniu skarżąca wskazała na niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przedstawiła orzecznictwo sądowe w tym względzie. Wniosła o uchylenie decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 19 stycznia 2023 r. SKO.ŚR/4111/1476/2022 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał w pierwszej kolejności, że mając na uwadze wyrok TK z dnia 21 października 2014 r. oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, okoliczność powstania niepełnosprawności po upływie okresów wskazanych w regulacji art. 17 ust. 1b ustawy nie stanowi przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Kolegium, w sprawie występuje jednak negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W skardze do WSA w Krakowie skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zarzuciła m.in. rażące naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. W piśmie procesowym z dnia 19 kwietnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentu – "orzeczenia małżonki osoby niepełnosprawnej" przedkładając orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. zaliczające męża matki skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności z dnia 30 marca 2022 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) dalej - p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał ww. art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutki tego wyroku mają znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy. Mimo bowiem, że wyrok Trybunału nie doprowadził do wyeliminowania przez ustawodawcę niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, to jego treść wiąże wszystkich – w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę̨ interpretacyjną. Co więcej, przepis uznany przez sąd konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć́. Skoro zatem Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b ustawy narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność́ powstała odpowiednio po ukończeniu 18 oraz 25 roku życia, to nie sposób uznać, iż orzeczenie to nie ma żadnego wpływu na sytuację prawną skarżącej. Wręcz przeciwnie - data ustalenia niepełnosprawności matki skarżącej nie mogła być negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji rozstrzygając w zakresie przedmiotowego wniosku miał obowiązek procedować́ zatem w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), na co trafnie zwróciło uwagę SKO w zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy nieprawidłowo przyjął jednak, że istnieje inna negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak wynika bowiem z orzeczenia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 30 marca 2022 r. mąż matki skarżącej posiada znaczny stopnień niepełnosprawności. Brak przedłożenia ww. orzeczenia w trakcie postępowania administracyjnego jako istotnego dowodu w sprawie przez pełnomocnika skarżącej nie zwalniało organu w ramach obowiązku wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy na podstawie art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w związku z art. 23b ust.1 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych od sprawdzenia, czy mąż matki skarżącej takie orzeczenie posiada, tym bardziej że skarżąca w piśmie z dnia 16 września 2022 r. wskazała, że legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zarówno pełnomocnik skarżącej, jak i organy prowadzące postępowanie wiedziały, że Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 14 listopada 2022 r. podjął uchwałę w składzie siedmiu sędziów w sprawie sygn. akt I OPS 2/22, w której jednoznacznie wypowiedział się, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Dlatego niezrozumiałe jest dlaczego dopiero w trakcie postępowania sądowego wyjaśnione zostało, że mąż niepełnosprawnej matki skarżącej również posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z powyższym nie jest zasadny zarzut skargi rażącego naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię. W przedmiotowej sprawie organ II instancji naruszył natomiast przepisy postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie, czy mąż matki skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Ponownie rozpoznając sprawę organy mają obowiązek przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, czy zachodzą wszystkie pozostałe przesłanki do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia uwzględniając sytuację rodziny jako całości, tj. czy zakres oraz rozmiar opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką powoduje brak możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z uwagi na stwierdzone uchybienia przepisów prawa materialnego i procesowego, Sąd orzekł jak w pkt I sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. W pkt II orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a oraz 205 § 1 p.p.s.a.