III SA/Kr 1267/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 15 czerwca 2023 r. nr SKO.Soc/4116/931/2023 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji UZASADNIENIE Skarżąca J. S. 9 listopada 2022 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do dodatku węglowego oświadczając, że zamieszkuje i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe pod adresem [...] K., ul. S. [...]. We wniosku wskazała, że głównym źródłem ogrzewania jest koza na paliwo stałe. Powyższe źródło ogrzewania zostało zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków po 11 sierpnia 2022 r. tj. 9 listopada 2022. W toku postępowania zlecono przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, który próbowano przeprowadzić 13 grudnia 2022 r. W tym też dniu pracownik socjalny przeprowadził rozmowę telefoniczną ze skarżącą, która poinformowała go, że przebywa za granicą i że wróci dopiero w marcu 2023 r. i że nie ma obecnie możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Burmistrz Miasta T. decyzją z 20 stycznia 2023 r., znak: [...] orzekł o odmowie przyznania skarżącej dodatku węglowego. Organ I instancji powołał się na zapisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym, w myśl których przysługuje on osobie fizycznej w gospodarstwie domowym zamieszkującej i gospodarującej pod wskazanym we wniosku adresem. Stwierdzono, że w sprawie nie zostały spełnione warunki przyznania dodatku węglowego określone w ww. ustawie gdyż skarżąca nie zamieszkuje i nie gospodaruje pod wskazanym adresem. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że mieszka pod adresem ul. S. [...] w K. w domu, gdzie jedynym źródłem ogrzewania jest koza. W domu nie ma zrobionego centralnego ogrzewania. Pracownik socjalny nie przeprowadził pełnego wywiadu, a jedynie skontaktował się ze stroną telefonicznie dopiero 13 grudnia 2022 r. kiedy to była ona nieobecna. Skarżąca podniosła, że nie wyjechała za granicę na stałe, tylko "na okres kilku tygodni", bo wyjechała 5 grudnia 2022 r., a powróciła 30 stycznia 2023 r., a 3 lutego 2023 r. odebrała decyzję organu I instancji. Ponadto jej zdaniem pracownik socjalny mógł zrobić wizję lokalną na miejscu, przeprowadzić wywiad z sąsiadami, na dowód tego, że tam zamieszkuje. Sam wywiad środowiskowy mógł przeprowadzić przed wyjazdem skarżącej, tj. w okresie od 10 listopada do 5 grudnia 2022 r. lub ewentualnie po jej powrocie do domu. Decyzją z 15 czerwca 2023 r., nr SKO.Soc/4116/931/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy powołując się na treść art. 2 ustawy o dodatku węglowym wskazał, że organ I instancji słusznie uznał, że dodatek węglowy skarżącej nie przysługuje. Jak stwierdzono, skarżąca przez okres bez mała dwóch miesięcy sezonu zimowego, tj. od 5 grudnia 2022 r. do 30 stycznia 2023 r. nie przebywała w domu, w miejscu zamieszkania, ale była za granicą. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, więc nie musiała ponosić kosztów ogrzewania budynku, a zatem kosztów zakupu opału w tym czasookresie nie ponosiła. W ocenie organu odwoławczego w tym stanie rzeczy państwo nie może refundować obywatelowi kosztów zakupu opału, którego nie poniósł i który w tym czasie nie był mu potrzebny. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez pominięcie faktu wydania decyzji przez organ administracyjny I instancji po upływie ustawowego terminu na jej wydanie, tj. po upływie dwóch miesięcy od dnia złożenia przez skarżącą wniosku o wypłatę dodatku węglowego oraz poprzez nierozpatrzenie w całości materiału dowodowego w sprawie. Ponadto decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to jest art. 2 ust. 1, art. 2, art. 11, art. 15b, art. 15f i art. 15g ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym poprzez błędne ustalenie, że skarżąca nie musiała ponosić kosztów ogrzewania budynku, będącego jej stałym miejscem zamieszkania i gospodarowania, w sezonie grzewczym 2022/2023 w związku z tym, że przez osiem tygodni, tj. od 5 grudnia 2022 r. do dnia 30 stycznia 2023 r., przebywała za granicą. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie w dniu 11 grudnia 2023 r. skarżąca podała, że podczas jej nieobecności, w domu opalała jej znajoma. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2022 r., poz. 1692 ze zm.) dalej powoływanej jako: "u.d.w.", a w szczególności art. 2 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r., poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1 u.d.w. przez jednoosobowe gospodarstwo domowe rozumie się osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą. Zatem aby dodatek węglowy mógł zostać przyznany, wnioskodawca musi zamieszkiwać oraz gospodarować w budynku. Zauważyć należy, że z cytowanych wyżej przepisów nie wynika, że ustawodawca powiązał pojęcia "zamieszkiwania" i "gospodarowania" ze stałym, nieprzerwanym pobytem w miejscu zamieszkania wskazanym we wniosku. Przede wszystkim ustawodawca nie zdefiniował pojęć osoby "zamieszkującej" i "gospodarującej", które użył w art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy. Zatem oceniając stan faktyczny i prawny w tym zakresie należy mieć na względzie poglądy doktryny i judykatury wypracowane na gruncie prawa cywilnego. Jak zaś wynika z art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 z późn. zm.) miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O wypełnieniu przesłanek tej normy prawnej świadczą dwie okoliczności - zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie, oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ze zgormadzonego przez organy administracji materiału dowodowego nie wynika, że skarżąca nie ma zamiaru stałego pobytu pod adresem wskazanym we wniosku. W odwołaniu skarżąca oświadczyła zaś, że tylko czasowo przebywa poza miejscem zamieszkania. W ocenie Sądu organy nie wykazały w sposób wystarczający, że skarżąca nie zamieszkiwała i nie gospodarowała pod wskazanym we wniosku adresem, a przyjęta przez organy ocena w tym zakresie jest przedwczesna. Nawet gdyby przyjąć, że skarżąca nie przebywa w domu z powodu czasowego wyjazdu za granicę, to i tak taka okoliczności nie wyklucza zamieszkiwania w nim w znaczeniu prawnym. Ponadto skarżąca konsekwentnie twierdziła, a organ tego nie kwestionował, że była nieobecna jedynie w okresie od 5 grudnia 2022 r. do 30 stycznia 2023 r. Podobnie w ocenie Sądu brak było podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie musiała ponosić kosztów ogrzewania budynku i nie zakupywała opału. Kwestia ta nie była w ogóle przedmiotem badania organów, a sam fakt nieobecności skarżącej przez osim tygodni w sezonie zimowym nie znaczy, że dom nie był opalany. Skarżąca na rozprawie podniosła, że podczas jej nieobecności, w domu opalała jej znajoma. Sąd podkreśla, że ustawa o dodatku węglowym przewiduje szeroki wachlarz środków i czynności, które organy mogą podjąć w celu ustalenia istnienia przesłanek warunkujących przyznanie dodatku węglowego. Świadczy o tym chociażby treść art. 15 a i 15 b u.d.w. Ponadto organ na zasadach ogólnych k.p.a jest zobowiązany do pełnego ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie faktów istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Również okoliczność zgłoszenia źródła ciepła do CEEB dopiero 9 listopada 2022 r. z uwagi na treść art. 15g u.d.w. nie może decydować o odmowie przyznania dodatku węglowego. Powołany przepis przewiduje, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków do 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.d.w. Natomiast co do kwestii nie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego u skarżącej z powodu jej nieobecności, w ocenie Sądu brak było przeszkód aby ustalić ze skarżącą telefonicznie termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego po jej powrocie do kraju. Skarżąca nie odmówiła bowiem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a jedynie poinformowała, że chwilowo jest nieobecna. Sąd zaznacza też, że jak jednoznacznie wynika z akt sprawy, skarżąca odebrała decyzję organu pierwszej instancji już 3 lutego 2023 r. Zatem już po wniesieniu odwołania przez skarżącą organ odwoławczy mógł przeprowadzić wywiad lub zlecić jego wykonanie organowi pierwszej instancji w ramach art. 136 k.p.a. Końcowo Sąd zauważa, że w uzasadnieniu projektu ustawy (druk sejmowy IX.2471) wskazano, że projektowana regulacja ma na celu zapewnienie wsparcia dla dużej grupy gospodarstw domowych w Polsce, w tym również gospodarstw najuboższych energetycznie, w pokryciu części kosztów wynikających ze wzrostu cen na rynku energii, w tym kosztów opału. Proponowane wsparcie finansowe w postaci dodatku węglowego wspomoże budżety domowe oraz zwiększy poczucie bezpieczeństwa energetycznego i socjalnego. Tym samym przyczyni się do ograniczenia negatywnych skutków sytuacji międzynarodowej na te z gospodarstw domowych, dla których główne źródło ciepła zasilane jest paliwami stałymi. Z cytowanych przepisów i uzasadnienia projektu ustawy wynika, że ustawodawca świadomie w taki sposób uregulował kryteria przyznania dodatku węglowego, aby objąć pomocą finansową w postaci tego dodatku jak największą liczbę gospodarstw domowych. Skoro więc ustawa nie przewiduje przesłanki odmowy przyznania dodatku węglowego w postaci braku stałego lub ciągłego zamieszkiwania i gospodarowania wnioskodawcy w lokalu, w którym głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest wymienione w art. 2 ust. 1 źródło ciepła, to kwestia chwilowej nieobecności skarżącej nie może przesądzać o zasadności odnowy przyznania jej dodatku węglowego. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań. Rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie dodatku węglowego powinno zatem nastąpić z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni wskazanych wyżej przepisów ustawy oraz ogólnych zasad postępowania dowodowego. Organ wyznaczy zatem datę przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony z odpowiednim wyprzedzeniem czasowym i ustali, czy spełnione są przesłanki przyznania dodatku węglowego. W zależności od poczynionych ustaleń, wyda stosowna decyzję. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.