II OSK 2448/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. WSA Mirosław Gdesz Protokolant: starszy asystent sędziego Beata Zborowska-Guziuk po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 221/22 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 17 listopada 2021 r. nr RdU-342-4/S/17 w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Rady do Spraw Uchodźców na rzecz M. M. kwotę 840 (osiemset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 6 lipca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 221/22, oddalił skargę M. M. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z 17 listopada 2021 r. w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. M. M. obywatel [...], deklarujący narodowość [...] (dalej również: cudzoziemiec lub skarżący), w dniu 29 października 2016 r. złożył pierwszy wniosek o nadanie statusu uchodźcy. Cudzoziemiec kraj pochodzenia opuścił wraz z członkami rodziny w październiku 2016 r. legalnie, na podstawie zagranicznego paszportu. Nie wskazał na jakiekolwiek problemy z wyjazdem z kraju. Cudzoziemiec oświadczył, że opuścił kraj pochodzenia ze względu na problemy ojca – groźby ze strony władz spowodowane [...]. Podczas przesłuchania przeprowadzonego 7 listopada 2016 r. cudzoziemiec powołał się na sytuację ojca, który podczas [...]. Zeznał, że po [...] jego ojciec pracował jako ochroniarz oraz był nachodzony przez osoby z otoczenia prezydenta, które zmuszały go do współpracy. W 2012 r. ojciec cudzoziemca został uprowadzony z pracy i dotkliwie pobity. Po tym zdarzeniu przez miesiąc ukrywał się (w tym czasie dopytywano sąsiadów o miejsce jego pobytu, jednakże rodziny nie nachodzono), a następnie powrócił do domu. Nie był on przez nikogo niepokojony do 2016 r. Wówczas pewien umundurowany mężczyzna wysunął groźby w stosunku do ojca strony, w związku z czym ten stwierdził, że muszą wyjechać z [...]. Wnioskodawca dodał, że w kraju pochodzenia został raz zatrzymany przez policję i przewieziony do [...], gdzie wylegitymowano go, a następnie zwolniono. Oznajmiono mu również, że była to pomyłka. Cudzoziemiec wskazał ponadto, że nie miał indywidualnych problemów w [...]. Szef Urzędu decyzją z 23 marca 2017 r. odmówił cudzoziemcowi nadania statusu uchodźcy oraz udzielenia ochrony uzupełniającej. Od tego rozstrzygnięcia skarżący złożył odwołanie do Rady do Spraw Uchodźców, która decyzją z 11 lipca 2017 r. utrzymała w mocy decyzję z 23 marca 2017 r. W dniu 19 kwietnia 2018 r. skarżący złożył drugi wniosek o nadanie statusu uchodźcy. Składając go ponownie oświadczył, że poszukuje ochrony, ponieważ w kraju pochodzenia problemy ze strony władz ma jego ojciec. Decyzją z 23 maja 2018 r. Szef Urzędu uznał wniosek cudzoziemca za niedopuszczalny. W dniu 31 stycznia 2019 r. Rada do Spraw Uchodźców utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W dniu 13 marca 2019 r. cudzoziemiec złożył trzeci wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej. Skarżący oświadczył, że głównym powodem opuszczenia kraju pochodzenia były problemy jego ojca. Wskazał, że jego ojciec zatrudniony był w [...], a następnie po stracie pracy, zatrudnił się w charakterze taksówkarza. Cudzoziemiec znalazł w samochodzie ojca narkotyki, które jego zdaniem, zostały mu podrzucone. Dodał także, że w trakcie pobytu w Polsce został pobity w maju 2017 r. przez osobę o danych – D. S. Grożono mu wówczas śmiercią i w ten sposób próbowano zmusić jego ojca do powrotu do kraju pochodzenia, bowiem dysponował on istotnymi dla [...] informacjami. Decyzją z 9 października 2019 r. Szef Urzędu uznał wniosek cudzoziemca za niedopuszczalny, a Rada do Spraw Uchodźców decyzją z 9 lipca 2020 r. utrzymała decyzję organu pierwszej instancji w mocy. W dniu 27 sierpnia 2020 r. cudzoziemiec złożył czwarty wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej. Jako powód ubiegania się o ochronę międzynarodową ponownie wskazał na problemy jego ojca. Wskazał ponadto, że był ofiarą porwania i pobicia już na terenie Polski, gdzie chciano od niego uzyskać nieznane mu informacje. Cudzoziemiec zaprzeczył, ażeby doświadczył na terytorium kraju pochodzenia przemocy o charakterze fizycznym bądź psychicznym. Decyzją z 20 maja 2021 r., wydaną na podstawie art. 38 ust. 1, art. 38 ust. 2 pkt 3 i art. 38 ust. 4 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1666 ze zm.; dalej: ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony), Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców uznał wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w sprawie spełniona została przesłanka z art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, gdyż jest to kolejny (czwarty już) wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej M. M. i nie zaistniały, ani nie zostały przedstawione przez stronę nowe dowody, ani okoliczności faktyczne lub prawne, znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej. Odnosząc się do zasygnalizowanego we wniosku wydarzenia związanego z pobiciem cudzoziemca na terytorium Polski, Szef Urzędu stwierdził, że powyższa okoliczność została już zbadana w toku poprzedniego postępowania, gdzie uznano, iż nie ma ona związku z przesłankami do udzielenia ochrony międzynarodowej. W kwestii zdarzeń dotyczących ojca wnioskodawcy, R. M., organ pierwszej instancji zaznaczył, że z poczynionych ustaleń nie wynika, aby figurował on jako osoba poszukiwana przez władze [...], brak jest także informacji o prowadzeniu wobec niego jakiegokolwiek postępowania karnego. Wobec ojca strony również zostały wydane decyzje o uznaniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny. Cudzoziemiec w dniu 24 maja 2021 r. złożył pismo, do którego załączył: 1. wniosek adw. C. S. z 7 września 2020 r. skierowany do [...], o udzielenie wyjaśnienia w sprawie wezwań M. R.I., jego braci i sióstr do [...], a także przeszukań funkcjonariuszy policji domów należących do bliskich krewnych M. R.I. [...]; 2. pismo z 19 kwietnia 2021 r. sporządzone przez [...]. Pismem z dnia 24 sierpnia 2021 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z oświadczenia z dnia 26 lipca 2021 r. sporządzonego przez T. I. na okoliczność dalszych krzywdzących działań podejmowanych przez przedstawicieli władz państwowych wobec członków rodziny przebywających w [...]. Decyzją z 17 listopada 2021 r. Rada do Spraw Uchodźców (dalej: Rada lub organ drugiej instancji) utrzymała w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 20 maja 2021 r. Organ drugiej instancji podzielił pogląd organu pierwszej instancji, że w czwartym już z kolei wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej nie przedstawiono żadnej nowej, istotnej okoliczności, ani dowodu wskazującego na występowanie realnej groźby prześladowań lub możliwości doznania poważnej krzywdy. Rada podkreśliła, że całość przedstawianej przez cudzoziemca argumentacji sprowadzała się do problemów jego ojca, a nie jego samego. Te okoliczności były już przedmiotem badania w poprzednich postępowaniach i nie stanowiły one podstawy do objęcia cudzoziemca ochroną międzynarodową. W nowym wniosku również nie zostały przedstawione nowe fakty, które mogłyby wpłynąć na zmianę przeprowadzonej już oceny. Nie stwierdzono również wystąpienia żadnych istotnych zmian w zakresie ogólnej sytuacji w kraju pochodzenia. Odnosząc się do dokumentów przedstawionych w postępowaniu dotyczących ojca skarżącego, Rada zauważyła, że zostały ocenione w odrębnym postępowaniu, w wyniku którego decyzją RdU-343-3/S/17 utrzymała w mocy decyzję Szefa Urzędu o uznaniu wniosku R. M. za niedopuszczalny. Podkreśliła, że dokumenty te nie dotyczą bezpośrednio skarżącego i jego sytuacji w kraju pochodzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wspomnianym na wstępie wyrokiem z 6 lipca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 221/22, oddalił skargę. Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się naruszenia przez organy przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Podzielił również stanowisko Rady do Spraw Uchodźców, że zostały spełnione wszystkie przesłanki do uznania wniosku za niedopuszczalny na podstawie art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. W czwartym wniosku skarżący nie wskazał na żadne nowe okoliczności, znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej. Nie był taką okolicznością fakt skazania osoby, która dopuściła się napaści na cudzoziemca już w trakcie jego pobytu na terenie Polski. Samo zdarzenie pobicia było już ocenione w toku wcześniejszego postępowania dotyczącego trzeciego wniosku skarżącego. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, cudzoziemiec nie wykazał żadnego związku pomiędzy tym zdarzeniem, a ewentualnymi przesłankami udzielenia ochrony międzynarodowej. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku cudzoziemiec, na podstawie art. 174 § 1 pkt 1 i pkt 2 w zw. z art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), zarzucił naruszenie: I. przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik postępowania, tj.: 1) art. 38 ust. 1 w zw. z art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 43 pkt 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że organ uczynił zadość tym przepisom prawa, w sytuacji gdy organ dokonał dowolnej i wybiórczej oceny nowych okoliczności, tj. wszczęcia przeciwko ojcu skarżącego postępowania karnego i poszukiwania przez władze kraju pochodzenia, jak również doświadczania przez członków rodziny, którzy pozostali w kraju pochodzenia krzywdzących działań ze strony władz; 2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony w zw. z art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji, że organ dopuścił się naruszenia tych przepisów prawa, gdyż: a) odnosząc się do pisma sporządzonego przez [...] organ wskazał, że jest on pozbawiony mocy dowodowej, gdyż "bazuje on wyłącznie na relacji siostry ojca strony, która z oczywistych przyczyn nie może być uznana za osobę obiektywną"; b) organ nie odniósł się do dowodu z oświadczenia z dnia 26 lipca 2021 r. sporządzonego przez T. I. i brak jakiegokolwiek uzasadnienia tego zaniechania ze strony organu; 3) art. 15 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd pierwszej instancji, że Rada do Spraw Uchodźców ograniczyła się tylko do kontroli decyzji, bez należytej oceny podstawy faktycznej i oceny wstępnej okoliczności i dowodów przywołanych przez skarżącego, bez odniesienia się szczegółowo do zarzutów i argumentacji odwołania, w tym sytuacji w kraju pochodzenia – organ nie dokonał własnych ustaleń i nie odniósł się do informacji powołanych przez skarżącego, mających istotne znaczenie; 4) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez niepoddanie gruntownej analizie wszystkich aspektów rozpoznawanej sprawy przez Sąd pierwszej instancji, w których są wątpliwości, i w których ustalenia organu są odmienne od wniosków i twierdzeń skarżącego; II. przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a., z naruszeniem art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a p.p.s.a., tj.: 1) art. 13 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, poprzez ich niezastosowanie przy wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia; 2) art. 15 pkt 2 w zw. z art. 16 ust. 1 i 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, poprzez ich niezastosowanie przy wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia; 3) art. 17 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, poprzez niezastosowanie i nieprawidłowe uznanie, które stało się podstawą wydania zaskarżonego wyroku, że skoro rodzina skarżących nie opuszczała terytorium Polski to niemożliwym jest, aby zaistniały nowe okoliczności czy dowody. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i zaskarżonej decyzji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Wniesiono również o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania. Na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a. cudzoziemiec wniósł o połączenie rozpoznawanej sprawy ze sprawami pozostałych członków rodziny, tj. brata T. M. (skarga kasacyjna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 205/22) oraz rodziców K. S. i R. M. oraz małoletniego rodzeństwa: M. M. i X. M. (skarga kasacyjna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 206/22), co uzasadnia zasada jedności rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 1. Skarga kasacyjna jest zasadna. 2. Za uzasadniony należało uznać zarzut skargi kasacyjnej, który wskazuje, że Sąd pierwszej instancji błędnie ocenił, iż Rada do Spraw Uchodźców wyczerpująco zebrała i rozpatrzyła materiał dowodowy. Zaskarżona decyzja została wydana co najmniej przedwcześnie, bez należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy, to jest z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie organ drugiej instancji odnosząc się do dokumentów przedstawionych w postępowaniu dotyczących ojca skarżącego, zauważył, że zostały one ocenione w odrębnym postępowaniu, w wyniku którego decyzją RdU-343-3/S/17 Rada utrzymała w mocy decyzję Szefa Urzędu o uznaniu wniosku R. M. za niedopuszczalny. Podkreślił również, że dokumenty te nie dotyczą bezpośrednio skarżącego i jego sytuacji w kraju pochodzenia. Wskazać należy, że okoliczność, iż dokumenty złożone przez cudzoziemca zostały ocenione w odrębnym postępowaniu dotyczącym innego członka jego rodziny, nie wyłącza obowiązku organu oceny tych dokumentów w rozpoznawanej sprawie. Wniosek adw. C. S., jest nowym dokumentem, który nie był oceniany przez organy w toku poprzednich wniosków skarżącego o udzielenie ochrony międzynarodowej. Postępowanie z trzeciego wniosku zakończyło się decyzją Rady z 9 lipca 2020 r., natomiast wniosek pełnomocnika o udzielenie wyjaśnienia w sprawie wezwań M. R.I., jego braci i sióstr do [...], a także przeszukań funkcjonariuszy policji domów należących do bliskich krewnych M. R.I. [...], został skierowany do [...] w dniu 7 września 2020 r. Organ odwoławczy miał zatem obowiązek ocenić ten dokument. Za błędne należy uznać stanowisko organu, że dokumenty złożone przez cudzoziemca nie mają znaczenia w rozpoznawanej sprawie, albowiem nie dotyczą one bezpośrednio skarżącego i jego sytuacji w kraju pochodzenia. Skarżący konsekwentnie oświadczał, że ubiega się o ochronę międzynarodową ze względu na problemy ojca w kraju pochodzenia. Dokumenty złożone na potwierdzenie okoliczności podnoszonych przez skarżącego powinny zostać dokładnie ocenione przez organ. W związku z tym nie jest zasadna ocena przedstawiona przez Sąd pierwszej instancji, który oddalając skargę uznał, że w postępowaniu administracyjnym nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. 3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, błędnie przyjął, że organ drugiej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można uznać, że w rozpoznawanej sprawie organ administracji uczynił zadość wymogom określonym w art. 7 i 77 § 1 k.p.a. opierając swoją ocenę na przekonywujących podstawach i po zapoznaniu się z aktualną dokumentacją dotyczącą sytuacji w kraju pochodzenia. Uszło bowiem uwadze Sądu pierwszej instancji, że w aktach administracyjnych brak jest jakichkolwiek informacji na temat sytuacji członków rodziny osób wobec, których prowadzone jest postępowanie karne. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy ograniczył się do analizy ogólnej sytuacji w [...]. W Informacji o kraju pochodzenia z 19 kwietnia 2019 r. znajdują się jedynie ogólne informacje o ustroju i sytuacji politycznej kraju, sytuacji bezpieczeństwa, wolności przemieszczania się i karze śmierci. Analiza akt sprawy, w tym przede wszystkim sporządzonego przez Wydział Informacji o krajach pochodzenia opracowania wskazuje, że organ odwoławczy nie poczynił żadnych ustaleń, co do kluczowej w rozpoznawanej sprawie kwestii. Cudzoziemiec wskazał bowiem, że obawia się o swoje bezpieczeństwo ze względu na problemy ojca w kraju pochodzenia. Informacje znajdujące się w aktach sprawy nie odnoszą się do aktualnej sytuacji rodzin osób wobec których prowadzone jest postępowanie karne. Podkreślić również należy, że w aktach sprawy znajduje się informacja na temat poszukiwania ojca skarżącego w kraju pochodzenia oraz powadzenia wobec niego postępowania karnego. Z Informacji z 26 lutego 2021 r. nr [...] wynika, że w ogólnodostępnych źródłach brak jest informacji na temat ojca skarżącego. Zauważyć jednak należy, że informacja ta została uzyskana przez organ pierwszej instancji, natomiast Rada nie zgromadziła aktualnych informacji na ten temat przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Aktualne informacja o poszukiwaniu ojca skarżącego i prowadzeniu wobec niego postępowania karnego miały istotne znaczenie, w szczególności w związku z treścią wniosku adw. C. S. z 7 września 2020 r. skierowanego do [...], o udzielenie wyjaśnienia w sprawie wezwań M. R.I., jego braci i sióstr do [...], a także przeszukań funkcjonariuszy policji domów należących do bliskich krewnych M. R.I. [...]. Sądowi z urzędu jest wiadome, że w sprawie dotyczącej zobowiązania skarżącego do powrotu na etapie postępowania sądowoadministracyjnego cudzoziemiec przedstawił odpowiedź jaką uzyskał pełnomocnik w odpowiedzi na ten wniosek. Z pisma [...] z 24 września 2020 r. skierowanego do adw. C. S. wynika, że wobec obywatela M. R. w postępowaniu wydziału śledczego znajdują się akta sprawy karnej [...], wszczętej w dniu [...] r. w sprawie [...]. W świetle powyższego nie można uznać, że organ odwoławczy wywiązał się w należyty sposób z obowiązku ustalenia kluczowej w rozpoznawanej sprawie okoliczności. 4. Z przytoczonych wyżej względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę, którą uwzględnił z przyczyn przedstawionych w uzasadnieniu w ten sposób, że na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ uwzględni ocenę prawną i wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku. Zwrot kosztów postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny zasądził w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a. O kosztach postępowania przed sądem pierwszej instancji orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 188 i art. 193 p.p.s.a.