I OSK 2263/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku S. z siedzibą w W. o dopuszczenie do udziału w postępowaniu ze skargi kasacyjnej S.H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 90/23 w sprawie ze skargi S.H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 listopada 2022 r., nr 010070/680/10028158/2022 w przedmiocie świadczenia "Dobry Start" postanawia: dopuścić S. z siedzibą w W. do udziału w postępowaniu. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 26 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 90/23 oddalił skargę S.H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 21 listopada 2022 r., nr 010070/680/10028158/2022 w przedmiocie świadczenia "Dobry Start". Od ww. wyroku skarżąca wniosła skargę kasacyjną. Pismem z 16 października 2023 r. S. z siedzibą w W. zgłosiło wolę udziału w postępowaniu wszczętym skargą kasacyjną, powołując się na regulację art. 33 § 2 w zw. z art. 25 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: p.p.s.a.) oraz wyjaśniając, że sprawa dotyczy działalności statutowej Stowarzyszenia. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że skarżącej odmówiono przyznania świadczenia "Dobry Start" uznając, że utraciła ona prawo legalnego pobytu w Polsce w trybie art. 2 ust. 1 ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2023 r., poz. 103 ze zm.). Mając na względzie fakt, że uznanie pobytu za legalny stanowi warunek dostępu do wielu świadczeń przyznawanych obywatelom Ukrainy korzystającym w Polsce z ochrony czasowej, prawidłowe stosowanie przywołanej regulacji prawnej ma niezwykłe znaczenie nie tylko z punktu widzenia interesów skarżącej, ale również osób znajdujących się w analogicznej sytuacji prawnej. Podjęcie działań na rzecz ochrony podstawowych praw cudzoziemki, a także ochrona interesu publicznego, rozumianego jako zgodne z prawem działanie organów władzy publicznej, uzasadnia przystąpienie Stowarzyszenia do niniejszego postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 33 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: p.p.s.a.), udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. W świetle art. 33 § 2 p.p.s.a. każdy cel działania określony w statucie nadanym czy przyjętym zgodnie z obowiązującym prawem może uzasadniać wystąpienie z żądaniem dopuszczenia do postępowania sądowego, jeżeli przedmiot postępowania wkracza w zakres działań organizacji społecznej, czy to ze względu na czynności postępowania, czy też ze względu na jego wynik. Celem wymienionym w statucie (regulaminie) organizacji, uzasadniającym dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu sądowym może być nie tylko obrona indywidualnych interesów i praw swoich członków, ale także na przykład propagowanie określonej działalności czy pewnych idei, ochrona wartości materialnych i niematerialnych, zapobieganie niekorzystnym zjawiskom społecznym lub ekonomicznym. Organizacja społeczna może działać na rzecz jednej ze stron, wzmacniając jej pozycję w postępowaniu, a może też nie wiązać swoich czynności procesowych z interesami żadnej ze stron, mając na uwadze tylko zachowanie wymagań interesu społecznego. Powyższy przepis nie ogranicza możliwości udziału organizacji społecznych w postępowaniach sądowoadministracyjnych tylko do tych, w których przedmiotem skargi są akty wydane w postępowaniu administracyjnym (na podobieństwo art. 33 § 1 p.p.s.a.). Za wykładnią pozwalającą przyznać możliwość dopuszczenia udziału organizacji społecznych w charakterze uczestnika w każdym postępowaniu sądowoadministracyjnym, niezależnie od jego przedmiotu, przemawia nie tylko wykładnia literalna, ale ponadto wykładnia funkcjonalna i prokonstytucyjna. Udział organizacji społecznej zapewnia bowiem zasadniczo społeczną kontrolę działalności judykatury, pozwalając naświetlić i wyjaśnić sprawę z dodatkowych perspektyw. Wpływać to może zatem pozytywnie na realizację prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), jak również na sprawność działania organów państwa, której zapewnienie stanowi wartość konstytucyjną (zob. preambuła Konstytucji RP). Jednocześnie zapewnienie prawnej możliwości ubiegania się przez organizacje społeczne o dopuszczenie do udziału w postępowaniu stanowi wyraz koncepcji społeczeństwa obywatelskiego, pozwalając na wypowiedzenie się zainteresowanych sprawą grup interesu. Należy przy tym zaznaczyć, że poszerzenie przyjętego układu podmiotowego w postępowaniu przed sądem administracyjnym przez przyznanie prawa do udziału w tym postępowaniu innym podmiotom niż skarżący i organ administracji publicznej prowadzi do ingerencji w prawa podmiotowe stron danego postępowania, dlatego jakakolwiek rozszerzająca wykładnia wskazanego przepisu jest niedopuszczalna. Wobec powyższego w pierwszej kolejności, Sąd, rozpoznając wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinien zbadać, czy sprawa, do której zgłosiła udział organizacja społeczna, dotyczy zakresu jej statutowej działalności oraz czy realizuje w ten sposób interes społeczny. Te przesłanki winny stanowić podstawę rozstrzygnięcia sądu w przedmiocie dopuszczenia do udziału w sprawie. Podkreślić również należy, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest dopuszczalna taka wykładnia art. 33 § 2 p.p.s.a., według której sąd administracyjny byłby zobowiązany do uwzględnienia wniosku organizacji społecznej tylko z tego powodu, że jest ona formalnie organizacją społeczną, a charakter rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej jest zgodny z zakresem jej statutowej działalności (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2009 r., sygn. akt II GZ 55/09). Decydujące dla oceny wniosku o dopuszczenie do udziału w sprawie sądowoadministracyjnej jest bowiem wykazanie nie tylko tego, że sprawa dotyczy jej statutowej działalności, ale okoliczności, że za udziałem tym przemawia interes społeczny. Nie jest zatem dopuszczalna taka wykładnia art. 33 § 2 p.p.s.a., według której sąd administracyjny byłby zobowiązany do uwzględnienia wniosku organizacji społecznej tylko z tego powodu, że jest ona formalnie organizacją społeczną, a charakter rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej jest zgodny z zakresem jej statutowej działalności (por. postanowienie NSA z 28 września 2009 r., II GZ 55/09, CBOSA). W uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2015 r., II OPS 4/05, stwierdzono, że udział organizacji społecznych w postępowaniach administracyjnych i sądowych ma na celu umożliwianie tym organizacjom prezentowanie własnego stanowiska w kwestiach, które mają znaczenie dla sposobu załatwienia sprawy. W samym założeniu więc celem udziału organizacji społecznej w postępowaniu jest nie tyle wspieranie strony, której interesu prawnego sprawa dotyczy, co przedstawianie własnego stanowiska odnośnie rozpoznawanej sprawy, z wykorzystaniem środków procesowych przysługujących stronie. Taki też jest cel udziału organizacji społecznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, na podstawie art. 25 § 4 i art. 33 § 2 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać należy, że za udziałem Stowarzyszenia w niniejszym postępowaniu przemawia zarówno interes społeczny, jak i okoliczność, że przedmiot postępowania dotyczy działalności statutowej tej organizacji. Sprawa, do której Stowarzyszenie zgłosiło wolę przystąpienia dotyczy odmowy przyznania cudzoziemce prawa do świadczenia z programu "Dobry start" na dziecko w związku z rozpoczęciem roku szkolnego, a decyzja odmowna jest wynikiem uznania, że cudzoziemka utraciła prawo do legalnego pobytu na terytorium RP. Jak wynika z treści skargi, zdaniem skarżącej, nie wystąpiła przesłanka utraty prawa pobytu, o której mowa w art. 11 ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2023 r., poz. 103). Z przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz.U. z 2021 r., poz.1092) wynika, że świadczenie dobry start przysługuje zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej cudzoziemcom przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 127 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2020 r. poz. 35, 2023, 2320 i 2369 oraz z 2021 r. poz. 159), jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (§ 2, pkt 2, lit. c). We wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu Stowarzyszenie podkreśliło, że celem statutowym Stowarzyszenia jest świadczenie bezpłatnej pomocy prawnej, w szczególności cudzoziemcom, w tym uchodźcom i osobom ubiegającym się o ten status oraz małoletnim i kobietom, a także działanie na rzecz przestrzegania praw człowieka (§ 6 pkt 2 i 4 Statutu), realizowane poprzez reprezentowanie ich w postępowaniach sądowych ale także występowanie w postępowaniach sądowych w obronie interesu społecznego. Z wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu wynika, że Stowarzyszenie wspiera stanowisko skarżącej kasacyjnie a swój wniosek uzasadnia podjęciem działań na rzecz ochrony podstawowych praw cudzoziemki oraz ochroną interesu publicznego rozumianego jako zgodne z prawem działanie organów władzy publicznej. Przyłączenie Stowarzyszenia do sprawy jest więc działaniem na rzecz poszanowania praw człowieka i wpisuje się w cele statutowe Stowarzyszenia. Zdaniem wnioskodawcy w interesie społecznym leży zaś zapewnienie, aby prawa osób znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej były respektowane oraz aby Rzeczpospolita Polska prawidłowo wypełniała swoje zobowiązania wynikające z międzynarodowych traktatów. Stowarzyszenie wskazało, że prawidłowe stosowanie regulacji prawnej, będącej podstawą wydania w sprawie cudzoziemki decyzji, ma znaczenie nie tylko z punktu widzenia jej interesów, ale i innych osób znajdujących się w analogicznej sytuacji. Z załączonego do wniosku Statutu Stowarzyszenia rzeczywiście wynika, że celami statutowej działalności Stowarzyszenia, są m.in. przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu i dyskryminacji; świadczenie bezpłatnej pomocy prawnej (..) w szczególności: cudzoziemcom, w tym uchodźcom i osobom ubiegającym się o ten status, małoletnim i kobietom (..); działanie na rzecz przestrzegania praw człowieka; czy podnoszenie świadomości prawnej w społeczeństwie. Udział Stowarzyszenia w postępowaniu może także przyczynić się do realizacji interesu społecznego, wpływając na świadomość prawną osób objętych działaniami realizowanymi przez Stowarzyszenie w ramach jego celów statutowych. Stowarzyszenie, poprzez szerzenie pomocy prawnej cudzoziemcom, w tym kobietom i dzieciom, przyczynia się do ochrony ich interesu społecznego jako określonej grupy społecznej. Dodatkowo udział Stowarzyszenia w niniejszym postępowaniu sprzyjać może sądowej kontroli w zakresie wydawania decyzji przez organ administracji w tego rodzaju sprawach przy uwzględnieniu argumentacji czynnika społecznego. Wobec powyższego uzasadnione jest dopuszczenie do udziału Stowarzyszenia z uwagi na wypełnienie celów statutowych, określonych w § 6 pkt 1, 2, 4 i 9 Statutu Stowarzyszenia, realizowanych m.in. poprzez działania opisane w § 7 pkt 1, 2 i 5 tego Statutu. Nie ulega także wątpliwości, że Stowarzyszenie posiada status organizacji pożytku publicznego, co wynika z załączonego do wniosku odpisu pełnego z Rejestru Stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że za udziałem S. w przedmiotowym postępowaniu przemawia interes społeczny, jak i fakt, że przedmiot niniejszego postępowania dotyczy jego statutowej działalności. Z tego względu, na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji postanowienia.