III FZ 348/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosków o wyłączenie sędziów zawartych w skardze M. J. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2023 r., sygn. akt III FZ 131/23 oddalającym zażalenie M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 660/22 w przedmiocie wyłączenie sędziów i asesorów w sprawie ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego w sprawie ulgi płatniczej postanawia odrzucić wnioski o wyłączenie sędziów. UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z 15.05.2023 r. o sygn. III FZ 131/23, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie M. J. (dalej: skarżący) na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 25.07.2022 r. o sygn. I SA/Gl 660/22, wydane w przedmiocie wyłączenia sędziów i asesorów w sprawie ze skargi skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 4.04.2022 r. w przedmiocie ulgi płatniczej. 2. Pismem z 6.06.2023 r., skarżący - zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, będącego adwokatem – wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego ww. postanowieniem NSA z 15.05.2023 r., domagając się jego uchylenia oraz skierowania sprawy do ponownego rozpoznania lub uwzględnienia wniosków o wyłączenie. W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania skarżący zawarł wniosek (w trybie art. 19 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.)) o wyłączenie od orzekania w sprawie osób, powołanych na stanowisko sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, od orzekania w sprawie w przypadku przydzielenia im sprawy: Tomasza Bąkowskiego, Pawła Borszowskiego, Anny Dalkowskiej, Bogdana Witolda Fischera, Dominika Gajewskiego, Sylwestra Szczepana Golca, Małgorzaty Grzelak, Marcina Stanisława Kamińskiego, Karola Franciszka Kiczki, Piotra Pawła Korzeniowskiego, Elżbiety Kowalik-Grzanki, Marioli Kowalskiej, Michała Jerzego Kowalskiego, Zbigniewa Łobody, Marka Olejnika, Piotra Niczyporuka, Jacka Pruszyńskiego, Piotra Marka Przybysza, Joannę Małgorzatę Salachnę, Beatę Edytę Sobochnę-Holc, Wojciecha Stachurskiego, Rafała Stasikowskiego, Przemysława Szustakiewicza, Joannę Katarzynę Wegner, Mirosława Wincenciaka, Gabrielę Zalewską-Radzik, Teresę Zyglewską. Wniósł także "o wyłącznie od orzekania Sędziów delegowanych do Sądu z innych Sądów, a w szczególności Sądów niższej instancji". 3. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje. 3.1. Wniosek o wyłączenie sędziego strona może zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia (art. 20 § 1 p.p.s.a.). Wniosek o wyłączenie sędziego zgłoszony w formie pisemnej powinien zawierać elementy niezbędne dla pisma w postępowaniu sądowym, wymienione w art. 46–47 p.p.s.a. Każdy wniosek o wyłączenie sędziego, niezależnie od formy, w jakiej został zgłoszony, powinien zawierać: 1) wskazanie sędziego, którego wniosek dotyczy – powinno polegać na określeniu konkretnego sędziego przez podanie jego imienia i nazwiska; jeśli w jednym wniosku wnioskodawca wnosi o wyłączenie wielu sędziów, każdego z nich powinien określić z imienia i nazwiska; 2) podanie przyczyny (lub przyczyn) uzasadniającej wyłączenie, odnoszącej się do konkretnego sędziego; jeśli wniosek dotyczy wielu sędziów, należy wskazać przyczyny wyłączenia w odniesieniu do każdego z sędziów odrębnie; 3) uprawdopodobnienie przyczyny wyłączenia przez wskazanie okoliczności, które czynią wniosek prawdopodobnym. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje wniosek złożony w sprawie o wyłączenie sędziów jako przedwczesny i niedopuszczalny, który skutkuje jego odrzuceniem. W rozpatrywanym przypadku skarżący przedwcześnie zawarł wniosek już w skardze o wznowienie postepowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie czekając na wyznaczenie składu orzekającego do rozpoznania tej skargi. Mimo wymogu z art. 19 p.p.s.a., jednocześnie z wniesieniem wniosku skarżący nie wskazał również na okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów w danej sprawie. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Może to być okoliczność dotycząca w szczególności sędziego, który z określonej przyczyny może być zainteresowany wynikiem sprawy lub jest uprzedzony, niekorzystnie nastawiony do strony. Ponadto, wątpliwość co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji przez stronę w jej wniosku i należy ją odnieść do ewentualnego braku bezstronności w konkretnej sprawie. Niedopuszczalne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. Powyższa instytucja ma zapewnić obiektywizm sądu, nie może natomiast służyć do odsuwania od prowadzenia postępowania sędziów, których strona w sposób subiektywny uznaje za nieodpowiednich. 3.2. Skarżący w końcowej części uzasadnienia skargi o wznowienie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wniósł "o wyłącznie od orzekania Sędziów delegowanych do Sądu z innych Sądów, a w szczególności Sądów niższej instancji". Formułując powyższy wniosek, skarżący nie podał jednak jego podstawy prawnej ani też uzasadnienia. W tych okolicznościach skład orzekający NSA w niniejszej sprawie wniosek ten uznał za wniosek o wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. Świadczą o tym łącznie takie okoliczności, jak trzyosobowy skład NSA wyznaczony do rozpoznania tego wniosku, a także moment złożenia wniosku (tj. przed wyznaczeniem składu mającego rozpoznać skargę o wznowienie postępowania) w kontekście uregulowania art. 5a § 4 ustawy z 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492, dalej: p.u.s.a) oraz brak możliwości skutecznego złożenia wniosku wobec sędziego, który nie został wyznaczony do składu sądu rozpoznającego sprawę co do istoty lub rozpoznającego skargę kasacyjną (art. 5a § 2 p.u.s.a.). Przechodząc do oceny złożonego wniosku należy przypomnieć, że przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują mechanizmy, których celem jest zapewnienie rozpoznanie sprawy z zachowaniem bezstronności sędziowskiej. Określone w tej ustawie przepisy, regulujące procedurę zapewniającą realizację powyższej zasady, w praktyce obejmują katalog przypadków, w których wyłączenie sędziego następuje z mocy prawa (iudex inhabilis, art. 18 p.p.s.a.), jak i możliwość wyłączenia sędziego od orzekania w konkretnej sprawie sądowoadministracynej, zarówno na wniosek strony, jak i na żądanie sędziego (iudex suspectus, art. 19 p.p.s.a.). Przepisy te mają odpowiednie zastosowanie do sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego na mocy art. 193 p.p.s.a. Postępowanie z wniosku strony o stwierdzenie istnienia względnej przesłanki wyłączenia sędziego, inicjowane jest przez zgłoszenie stosownego wniosku na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy. Jednocześnie strona zobowiązana jest do uprawdopodobnienia przyczyn, które jej zdaniem przemawiają za wyłączeniem konkretnego sędziego od rozpatrywania konkretnej sprawy sądowoadministracyjnej (art. 20 § 1 p.p.s.a.). Omawiane przepisy przewidują możliwość wnioskowania o wyłączenie konkretnego sędziego. Nie jest więc dopuszczalne wnioskowanie o wyłączenie całego sądu (art. 20 § 4 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że może zaistnieć sytuacja, w której przyczyna (przyczyny) przemawiająca za wyłączeniem od orzekania w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej będzie dotyczyć więcej niż jednego, konkretnego sędziego. Nie zwalnia to jednak wnioskodawcy od obowiązku zidentyfikowania każdego z sędziów, o których wyłączenie wnosi z osobna oraz odpowiednio – przypisania każdemu z sędziów przyczyn, które w ocenie wnioskodawcy uzasadniają jego wyłączenie, jak również uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia w stosunku do każdego z sędziów objętych wnioskiem. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym za utrwalony należy uznać pogląd, że elementem koniecznym wniosku o wyłączenie sędziego (sędziów) jest precyzyjne określenie przez wnioskodawcę, jakiego konkretnie sędziego (sędziów) dotyczy żądanie wyłączenia. Już z samego obowiązku uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia wynika bowiem obowiązek jej zindywidualizowania w odniesieniu do poszczególnych sędziów, w szczególności przez podanie ich imion i nazwisk (zob. postanowienia NSA: z 22.03.2023 r., I FSK 2040/22, z 13.12.2022 r., I OSK 1744/21; z 5.10.2022 r., III FSK 1013/22). Jak wskazano wyżej, skarżący - zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika oświadczył, że wnosi "o wyłącznie od orzekania Sędziów delegowanych do Sądu z innych Sądów, a w szczególności Sądów niższej instancji", bez wskazania podstawy prawnej ani uzasadnienia powyższego żądania. Tak sformułowany wniosek uniemożliwia w rozpatrywanej sprawie dokonanie merytorycznej oceny jego zasadności w trybie art. 22 p.p.s.a. Nie można w takim przypadku stwierdzić, czy zachodzi w ogóle przesłanka wyłączenia określona w ustawie jako istnienie okoliczności, która w odniesieniu do konkretnej osoby mogłaby wywołać wątpliwości co do jej bezstronności. Sposób sformułowania wniosku w sprawie powoduje, że skarżący w praktyce przerzuca na sąd orzekający ciężar ustalenia poszczególnych sędziów podlegających wyłączeniu na wniosek strony oraz ustalenia okoliczności przemawiających za ich wyłączeniem w konkretnej sprawie sądowoadministracyjnej, podczas gdy ciężar taki spoczywa na stronie postępowania a rolą sądu jest wyłącznie ocena zasadności złożonego wniosku (art. 19 w związku z art. 20 p.p.s.a.). Taki wniosek jest niedopuszczalny i podlega odrzuceniu. 3.3. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny uznaje wnioski zawarte w skardze o wznowienie postępowania o wyłączenie sędziów jako niedopuszczalne, skutkujące ich odrzuceniem na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 64 § 3 i art. 193 p.p.s.a. sędzia NSA S.Presnarowicz sędzia NSA S. Bogucki sędzia NSA B. Dauter