II OSK 491/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Flasińska Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1453/22 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zezwolenia na nabycie udziału w prawie własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. UZASADNIENIE 1.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 listopada 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1453/22 uwzględnił skargę E. S. (dalej skarżąca) na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zezwolenia na nabycie udziału w prawie własności nieruchomości i uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego. Powyższy wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: 1.2. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżoną decyzją z [...] maja 2022 r. nr [...] odmówił wydania zezwolenia na nabycie przez cudzoziemkę - skarżącą udziału w 1/6 części w prawie własności nieruchomości położonej w województwie podlaskim w B., stanowiącej działkę ewid. o nr [...], o pow. 0,0666 ha zabudowanej budynkiem przy ul. [...]. Zdaniem Ministra, po dokonanej analizie przedstawionych okoliczności oraz złożonych do akt sprawy dowodów, skarżąca nie wykazała okoliczności potwierdzających jej więzi z Rzecząpospolitą Polską, o których mowa w art. 1a ust. 2 ustawy z 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (Dz. U. z 2017 r. poz. 2278 ze zm.; dalej unnc). Wskazał, iż uznanie przez organ innych okoliczności (przesłanek) niż wskazane w powołanym przepisie jest dopuszczalne, jeżeli są one zbliżone pod względem doniosłości i charakteru do tych wymienionych przez ustawodawcę. W ocenie organu okoliczność, iż skarżąca jest współwłaścicielką nieruchomości oraz zamierza nabyć brakujący udział w prawie własności nieruchomości, aby być jedyną właścicielką, nie prowadzi do uznania, że posiada więź z Polską, która byłaby wystarczająca do udzielenia jej zezwolenia na nabycie ww. udziału w nieruchomości. Nie jest to bowiem więź trwała. 1.3. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca, zarzucając naruszenie: art. 1a ust. 1 pkt 2 unnc poprzez przekroczenie dozwolonych prawem granic uznania administracyjnego; art. 1a ust. 1 pkt 2 unnc poprzez przyjęcie, że skarżąca nie wykazała okoliczności potwierdzających jej więzi z Rzecząpospolitą Polską oraz art. 6, art. 7, art. 8 i art. 12 Kpa poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego i dokonanie arbitralnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. 1.4. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. 1.5. Powołanym na wstępie wyrokiem Sąd I instancji powyższą skargę uwzględnił i uchylił zaskarżoną decyzję. Zdaniem Sądu I instancji stanowisko Ministra jest wadliwe. W sprawie zezwolenia na nabycie przez cudzoziemca nieruchomości, w kontekście podniesionej we wniosku kwestii (posiadania ww. udziałów i sposobu ich nabycia), należało przypisać istotne znaczenie. Ma to związek z tym, że szczegółowa ocena warunków w jakich dochodzi do nabycia nieruchomości - w sprawie niniejszej dziedziczenie i darowizna - uwzględniająca jego pełny kontekst prawny, we właściwy sposób potwierdzać może spełnienie przez wnioskodawcę przesłanki ustanowionej w art. 1a ust. 2 unnc. Organ zatem winien był uwzględnić, oceniając żądanie skarżącej, także sposób nabycia przez nią nieruchomości, pochodzenie nieruchomości, jak i czas jej posiadania przez skarżącą, co powinno było zasadniczo wpłynąć na wykazanie związku sui generis łączącego cudzoziemkę z Polską. Niezasadne jest także stanowisko organu, iż skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów wskazujących na jej polskie korzenie, polskie pochodzenie. Zgodnie z poczynionymi ustaleniami, skarżąca, choć co prawda aktualnie nie posiada obywatelstwa polskiego, to jednak posiada polskie pochodzenie. Skarżąca urodziła się w Polsce w B. w 19[...] r. Jej rodzice mieli obywatelstwo polskie i mieszkali w Polsce. Brat skarżącej (posiadał) i jego dzieci również posiadają polskie obywatelstwo. Polskie obywatelstwo miała także babka skarżącej. Cudzoziemka polskie obywatelstwo utraciła automatycznie (bez swojej woli) przyjmując obywatelstwo [...] (wyjeżdżając do [...] 19[...] r.). Zatem, choć w istocie skarżąca nie przedstawiała bezpośrednich dowodów wskazujących na jej polskie pochodzenie, to jednak nie budzi żadnych wątpliwości Sądu, że zostały one wykazane poprzez niekwestionowane przez Ministra polskie pochodzenie członków najbliższej rodziny skarżącej. Poza oczywistymi dokumentami, jak np. akty stanu cywilnego (akt urodzenia), których odnalezienie nie było możliwe (z uwagi na znaczny upływ czasu, w tym wskutek działań wojennych), czy dokumentu potwierdzającego legalizację pobytu cudzoziemki w Polsce, to jednak powyższe okoliczności jednoznacznie wskazują na polskie korzenie skarżącej (bliskie pokrewieństwo z ww. osobami). Nadto, podkreślić także należy, iż przedmiotowa nieruchomość jest od co najmniej kilkudziesięciu lat w rodzinie skarżącej, której sama skarżąca jest współwłaścicielką od 44 lat (od 19[...] roku). Nieruchomość we wskazanej wyżej części nadal pozostaje we władaniu skarżącej, która sprawuje nad nią zarząd (opłaty, podatki, ponosi koszty utrzymania). Powyższe niewątpliwie wskazuje na jej sentyment do kraju pochodzenia przekładający się wespół z dowodami z jej wolą zachowania relacji z krajem pochodzenia. Te wszystkie okoliczności zdaniem Sądu w sposób oczywisty świadczą, że więź skarżącej z Polską istnieje i została przez nią wykazana. Jednocześnie, całkowicie bez znaczenia pozostają takie rozważania organu co do faktów, iż skarżąca stale mieszka za granicą w [...], że udzieliła pełnomocnictwa do podejmowania czynności związanych z ww. nieruchomością za granicą (w [...]), czy też, iż umowa przedwstępna darowizny została zawarta przez pełnomocnika. Te okoliczności nie mają żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. 2. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie: 1) prawa materialnego, tj. błędną wykładnię art. 1 ust. 1 w zw. z art. 1a ust. 1 pkt 2 unnc, polegającą na wadliwym przyjęciu, że wystarczającą przesłanką do wykazania przez cudzoziemca więzi z Rzeczpospolitą Polską w rozumieniu art. 1a ust. 1 pkt 2 unnc jest posiadanie przez tegoż cudzoziemca nieruchomości (udziału w nieruchomości) na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, co miało wpływ na wynik sprawy i skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji; 2) przepisów postępowania: a) błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy nie poparte żadnymi dowodami, a wynikające z domysłów Sądu o rzekomym istnieniu określonych dowodów (aktów stanu cywilnego - aktu urodzenia skarżącej, których odnalezienie nie było możliwe z uwagi na znaczny upływ czasu, w tym wskutek działań wojennych; dokumentu potwierdzającego legalizację pobytu skarżącej w Polsce), które to dokumenty - zdaniem Sądu - jednoznacznie wskazują na polskie korzenie skarżącej oraz skutkują ustaleniem, że skarżąca w sposób niebudzący wątpliwości wykazała istnienie więzi z Polską, o której mowa w art. 1a ust. 2 pkt 1 unnc w sytuacji, gdy Sąd I instancji nie zarzucił organowi naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy, które to ustalenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w konsekwencji skutkowały uwzględnieniem skargi i wyeliminowaniem z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji; b) art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r. poz. 329, dalej Ppsa) poprzez przeprowadzenie przez Sąd dowodów z dokumentów, których nie ma w aktach sprawy i ustalenie w oparciu o te "dowody" okoliczności, które miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym oparcie się przez Sąd na domysłach, a nie na rzeczywistym stanie sprawy wynikającym ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w konsekwencji skutkowało uwzględnieniem skargi; c) art. 141 § 4 Ppsa poprzez dokonanie odmiennych ustaleń faktycznych na podstawie tego samego materiału dowodowego, który zgromadził organ w toku postępowania administracyjnego przy jednoczesnym braku wskazania naruszenia przez organ przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, co uniemożliwia polemikę z zaskarżonym orzeczeniem, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w konsekwencji skutkowało uwzględnieniem skargi. W związku z powyższym w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości j przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. 3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 4. Pismem z 25 kwietnia 2023 r. skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do tego pisma. 5. Pismem z 22 maja 2023 r. organ wniósł o oddalenie ww. wniosku dowodowego. 6. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6.1. Skarga kasacyjna jest zasadna. Usprawiedliwiony okazał się zarzut naruszenia prawa materialnego. 6.2. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 Ppsa. 6.3. Na uwzględnienie zasługuje kluczowy dla sprawy zarzut naruszenia przez Sąd I instancji. art. 1 ust. 1 w zw. z art. 1a ust. 1 pkt 2 unnc. Rację ma organ, że w zaskarżonym wyroku wadliwie przyjęto, że wystarczającą przesłanką do wykazania przez cudzoziemca więzi z Rzeczpospolitą Polską w rozumieniu art. 1a ust. 1 pkt 2 unnc jest posiadanie przez tegoż cudzoziemca nieruchomości (udziału w nieruchomości) na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Posiadanie nieruchomości na terytorium Polski przez cudzoziemca ubiegającego się o wydanie zezwolenia nie może być uznawane automatycznie za spełnienie warunku wykazania przez wnioskodawcę więzi z Polską określonych w art. 1a ust. 2 cyt. ustawy. W każdym przypadku wymagane jest bowiem przeprowadzenie oceny, na ile fakt posiadania takiej nieruchomości potwierdza stan rzeczywistych i trwałych więzi z Polską (wyroki NSA z: 27 czerwca 2013 r. sygn. akt II OSK 256/12, 22 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 1745/22). Zatem więź z Polską, o której mowa w art. 1a ust. 1 pkt 2 unnc należy rozpatrywać w kategoriach osobistych, a nie rzeczowych (materialnych) i okoliczność, że skarżąca jest właścicielką udziału w nieruchomości położonej w Polsce nie prowadzi do automatycznego uznania, że posiada ona więź z Polską, która byłaby wystarczająca do udzielenia zezwolenia na nabycie nieruchomości. Okoliczności sprawy wskazują, że brak jest jakiegokolwiek dowodu, z którego by wynikało, iż skarżąca przyjeżdżała do Polski, jak również, że ubiegała się o nadanie obywatelstwa polskiego, czy też o zezwolenie na pobyt czasowy na terenie Polski, a więc na istnienie więzi. 6.4. Wobec zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego bezprzedmiotowe jest odnoszenie się do zarzutu naruszenia art. 106 § 3 Ppsa, natomiast uzasadnienie wyroku od strony formalnej spełnia wymogi określone w art. 141 § 4 Ppsa i umożliwia kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku. Brak było również podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do pisma procesowego z 25 kwietnia 2023 r. 6.5. W związku z powyższym należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji jest zgodne z prawem i w żadnym razie nie było podstaw do jego uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Ppsa. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i w zw. z art. 151 Ppsa uznał, że skargę kasacyjną należało uwzględnić poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi. W oparciu o art. 207 § 2 i art. 206 Ppsa odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.