II SA/Lu 627/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Jakub Polanowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 października 2023 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 24 kwietnia 2023 r., znak: SKO.PS/40/129/2023, w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z 24 kwietnia 2023 r., znak: SKO.PS/40/129/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu (dalej: organ odwoławczy, Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.; dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Hrubieszowa przez Zastępcę Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Hrubieszowie (dalej: organ pierwszej instancji, Kierownik MOPS) z 9 grudnia 2022 r., znak: MOPS.4042.107.2022, o odmowie przyznania I. S. (wnioskodawca, skarżący, strona) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką K. S.. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ pierwszej instancji odmówił przyznania opisanego świadczenia, opierając się na wynikach wywiadu środowiskowego. Kierownik MOPS stwierdził, że wnioskodawca ma możliwość organizacji opieki nad matką bez konieczności rezygnacji z pracy zarobkowej. Świadczy o tym to, że w okresie od lipca 2022 r. do września 2022 r. skarżący przebywał za granicą w celach zarobkowych, a opiekę nad matką w tym czasie sprawowała jego żona – S. S.. Zdaniem organu pierwszej instancji, zakres opieki strony nad matką ogranicza się tylko do wykonywania czynności życia codziennego – matka skarżącego samodzielnie spożywa posiłki i sama kontroluje swoje potrzeby fizjologiczne. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, Kolegium podzieliło stanowisko w niej wyrażone. Podkreśliło, że pod pojęciem opieki stałej należy rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Zdaniem Kolegium, trudno przyjąć, iż tego rodzaju opiekę sprawuje skarżący zamieszkujący z matką. Wnioskodawca nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życia codziennego (niepełnosprawna nie jest osoba leżącą, pampersowaną, cewnikowaną), nie wymaga szczególnej pielęgnacji i obsługi. Pomoc strony zasadniczo sprowadza się do wykonywania czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują. Skarżący nie zrezygnował z zatrudnienia, skoro w czasie, gdy ubiegał się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie opiekował się stale matką, lecz wyjechał do pracy za granicę. W skardze do Sądu skarżący zarzucił Kolegium naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390; dalej: u.ś.r.), poprzez uznanie, że stan zdrowia jego matki i zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji przez niego z zatrudnienia, a w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Skarżący podkreślił, że Kolegium nie podważyło tego, że jego matka (niezdolna do samodzielnej egzystencji w świetle stosownego orzeczenia) wymaga całodobowej i kompleksowej opieki. Pomoc, którą strona świadczy matce, obok przygotowania i podawania leków, mierzenia ciśnienia, organizacji wizyt lekarskich, wyjazdów na badania lekarskie, obejmuje także: przygotowywanie ubrań i pomoc w ubieraniu, przygotowywanie posiłków i przygotowanie do snu, pomoc przy zabiegach higienicznych i dbałość o miejsce zamieszkania, pranie, sprzątanie i prasowanie. Zdaniem strony, nie jest rolą Kolegium weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób, gdy kwestię tę rozstrzyga się w orzeczeniu o niepełnosprawności. Skarżący podkreślił, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna uwzględniać zasady i wartości konstytucyjne. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Kolegium, popierając stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenie skargi i rozpoznanie w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), gdyż obie strony wniosły o rozpoznanie sprawy w tym trybie. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom niż ojciec, matka, opiekun faktyczny dziecka albo osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną (art. 17 ust. 1 pkt 1-3 u.ś.r.), na których to osobach, zgodnie z ustawą z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Dlatego też przyznanie tego świadczenia wymaga niebudzącego wątpliwości ustalenie zakresu sprawowanej opieki oraz związku rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sam fakt legitymowania się przez członka rodziny orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie gwarantuje automatycznie uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane, gdy rezygnacja z pracy nie jest ściśle powiązana z koniecznością sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. np. wyroki NSA z: 23 października 2020 r., I OSK 1148/20, 21 września 2023 r., I OSK 1740/22, 18 października 2023 r. i I OSK 1875/22). Mając na uwadze zarzuty skargi, należy podkreślić, że choć organy obu instancji nie posiadają medycznej wiedzy specjalistycznej uprawniającej do kwestionowania orzeczeń innych organów orzekających w przedmiocie stopnia niepełnosprawności, to mają one obowiązek dokonać oceny określonej przesłanki przyznania świadczenia w kontekście wszystkich okoliczności sprawy. Zgodnie bowiem z art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Organy te były zatem obowiązane ustalić, czy zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką obiektywnie wyklucza możliwość jego zatrudnienia. Prawidłowo stwierdziły organy obu instancji, że w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. Poza sporem jest, że matka skarżącego jest wdową i dysponuje orzeczeniem, na podstawie którego została zaliczona do I grupy inwalidów. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z 7 listopada 2022 r. oraz oświadczenia skarżącego wynika, że sprawuje on opiekę nad matką w zakresie: przygotowywania śniadania, wykupowania leków, pomocy w kąpieli, ścieleniu łóżka, załatwianiu spraw urzędowych. Niepełnosprawna samodzielnie spożywa posiłki i sama kontroluje potrzeby fizjologiczne. W ocenie pracownika socjalnego skarżący ma możliwość organizacji pomocy matce bez konieczności rezygnacji z pracy zarobkowej. Niekwestionowane jest też, co przyznał sam skarżący we własnoręcznie sporządzonym oświadczeniu, że w okresie od lipca 2022 r. do września 2022 r. przebywał za granicą w celach zarobkowych, a opiekę nad matką w tym czasie sprawowała jego żona – S. S.. Zdaniem Sądu, dokonana przez organy ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego była prawidłowa. Pomimo posiadania przez matkę skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, skarżący nie wykazał, aby zakres sprawowanej nad nią opieki wykluczał podjęcie zatrudnienia (chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy). Stanowisko to jest tym bardziej zasadne, że skarżący z jednej strony wskazuje, że jego stała oraz kompleksowa pomoc i obecność przy matce są absolutnie niezbędne, a z drugiej sam przyznał, że w trakcie postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, to jest po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wyjechał do pracy za granicę, gdzie przebywał "od końca lipca 2022 r. do końca września 2022 r.". Oczywiste jest więc, że w tym okresie nie mógł sprawować osobistej opieki nad matką, co dodatkowo potwierdza stanowisko organów obu instancji o braku związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem lub rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną matką. Zasadnie też stwierdziły organy, że zakres czynności wykonywanych przez skarżącego, w rzeczywistości nie powoduje konieczności jego rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia. Przedstawione wyżej ustalenia, wynikające z wywiadu środowiskowego i własnego oświadczenia skarżącego, prowadzą do wniosku, że czynności opiekuńcze podejmowane przez stronę względem matki mogą być realizowane także przez osobę aktywną zawodowo, gdyż mają one charakter uniwersalny, tzn. nie dotyczą tylko grona osób, co do których istnieje konieczność zapewnienia opieki i pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Podkreślić jednocześnie trzeba, że świadczenie stałej pomocy osobie bliskiej, będące elementem obowiązku alimentacyjnego, stanowiące element tradycji, więzi rodzinnych i obowiązku moralnego jest czymś innym niż stałe i długotrwałe świadczenie czynności opiekuńczych wymuszonych stanem niepełnosprawności, bez wykonania których zagrożona byłaby egzystencja niepełnosprawnego i godne funkcjonowanie. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Nie spełnia tego warunku pomoc udzielana przez skarżącego, która – jak wynika z ustaleń wywiadu i jego oświadczenia – w istocie polega na czynnościach związanych przede wszystkim z prowadzeniem gospodarstwa domowego, załatwianiem czynności urzędowych, czy robieniem zakupów, zaś podejmowane przez niego czynności pielęgnacyjne nie są tego rodzaju, aby uniemożliwiały mu podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W tej sytuacji, mając na uwadze rodzaj i zakres opieki, należało stwierdzić, że skarżący nie musi rezygnować z podjęcia zatrudnienia, gdyż nie jest to bezwzględnie potrzebne dla zaspokojenia podstawowych życiowych potrzeb niepełnosprawnej matki. Skarżący nie wykazał przy tym jakie dowody czy okoliczności w sprawie pozwalałyby dojść do konkluzji odmiennej od tej, jaką przyjęły organy obu instancji. Mając powyższe na uwadze, trzeba ocenić, że chociaż zakres samodzielności matki skarżącego jest ograniczony, to jednak nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia (nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy). Niezasadny był zatem podniesiony w skardze zarzut naruszenia przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Dodatkowo, jak wspomniano wyżej, nie ulega wątpliwości, że choć skarżący twierdzi, że od 4 grudnia 2021 r. zmuszony jest stale opiekować się matką, z powodu jej niepełnosprawności, to nie przeszkodziło mu to w podjęciu zatrudnienia za granicą przez kilka miesięcy (od lipca do września 2022 r.), już po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie skarżącemu utraty dochodu wynikającej z braku możliwości zarobkowania, z powodu konieczności stałej i długotrwałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów Konstytucji RP, co w sposób ogólny zarzucono w skardze. Skarżący nie wskazał przepisów Konstytucji, które – w jego ocenie – narusza ta decyzja, zaś Sąd nie dopatrzył się w niniejszej sprawie uchybienia przez organy zasadom i wartościom konstytucyjnym. Sąd nie dopatrzył się również z urzędu jakichkolwiek naruszeń przepisów postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy prawidłowo stosowały art. 7 k.p.a. wyrażający zasadę prawdy obiektywnej, który nakazuje badać nie tylko słuszny interes obywatela (skarżącego), ale także interes społeczny. Orzekając w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organy miały na uwadze cel tego świadczenia, jakim jest zapewnienie wsparcia tylko tym osobom, które nie mają szans na podjęcie zatrudnienia z uwagi na przyjęcie na siebie obowiązku stałej i długotrwałej opieki nad bliskim niepełnosprawnym w stopniu znacznym, co wiąże się z ograniczeniem własnej swobody w wyborze zatrudnienia. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia podstawowych zasad postępowania, w tym zasady praworządności – art. 6 k.p.a., zasady zaufania – art. 8 k.p.a., zasady informowania – art. 9 k.p.a., zasady czynnego udziału strony – art. 10 k.p.a. czy zasady przekonywania – art. 11 k.p.a. Okoliczność, że zaskarżona decyzja nie spełnia oczekiwań skarżącego nie oznacza, że decyzja ta narusza prawo. Z tych wszystkich względów, Sąd skargę oddalił jako niezasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.