I FZ 46/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Cudak (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 1729/23, o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi T.M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 29 maja 2023 r., nr 1401-IEW4.4253.67.2022.9/MO, w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od marca do listopada 2019 r. oraz zabezpieczenia jej na majątku podatnika postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 22 września 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 1729/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie — po rozpoznaniu wniosku T.M. (dalej "strona" lub "skarżący") — odmówił wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 29 maja 2023 r. w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od marca do listopada 2019 r. oraz zabezpieczenia jej na majątku podatnika. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że skarżący nie wykazał w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości, że w sprawie zachodzi realna możliwość zaistnienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Brak jest zatem podstaw do udzielenia mu żądanej ochrony tymczasowej. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, w którym zarzucił sądowi pierwszej instancji: – naruszenie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", przez niezastosowanie ww. przepisu, w sytuacji kiedy z okoliczności sprawy wynika bezspornie, że brak wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji może narazić na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, zwłaszcza że zaskarżona decyzja w swojej treści, w razie jej utrzymania, doprowadzi do pozbawienia skarżącego źródła dochodów i środków do życia pochodzących z prowadzonej działalności gospodarczej; – naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.), dalej "k.p.a.", przez ich niezastosowanie w trakcie procedowania z uwzględnieniem konieczności stania przez organy administracji publicznej na straży praworządności z urzędu, zwłaszcza, że wbrew treści przepisu ww. wojewódzki sąd administracyjny nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, co w konsekwencji doprowadziło do wydania orzeczenia w sprawie w oparciu o wątpliwe dowody i stan faktyczny; – naruszenie art. 8 k.p.a. przez jego niezastosowanie i wydanie zaskarżonego postanowienia z pogwałceniem obowiązku prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej; – błędne ustalenia faktyczne przez uznanie jakoby interes skarżącego nie został zagrożony przez niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, w sytuacji kiedy w istocie brak zabezpieczenia narazi skarżącego na popadnięcie w niedostatek i pozbawienie źródła dochodów oraz zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. W związku z powyższym skarżący wniósł o zmianę, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że zaskarżone postanowienie w swojej treści omija interes skarżącego w udzieleniu zabezpieczenia przez wstrzymanie wykonania decyzji organu podatkowego. W przedmiotowej sprawie w sposób oczywisty istnieje zagrożenie zaistnienia niepowetowanej i nieodwracalnej szkody w razie braku wstrzymania wykonania tej decyzji, z uwagi na niemożliwość zaspokajania potrzeb życiowych skarżącego i jego rodziny oraz niemożność wykonywania wymagalnych zobowiązań przez działalność gospodarczą, jaką skarżący prowadzi. Zaskarżone postanowienie sankcjonuje też decyzję obarczoną poważnymi brakami proceduralnymi poprzedzającymi jej wydanie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie strony nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności, nawiązując do podniesionych w zażaleniu zarzutów naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za zasadne wyjaśnić, że w myśl art. 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej działając na podstawie ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Sądy te w procesie sprawowania tej kontroli nie stosują przepisów Kodeksu postępowania Administracyjnego, ale jedynie oceniają prawidłowość stosowania tych przepisów przez organy administracji. W rezultacie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wydając zaskarżone postanowienie, nie mógł naruszyć art. 7, art. 8, art. 77 i art. 88 k.p.a. przez ich niezastosowanie, ani też przez błędną ocenę zastosowania tych regulacji przez organ administracji (nie stanowiły one podstawy wydania zaskarżonego postanowienia sądu). Przechodząc w tym miejscu do istoty sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z dyspozycji powołanego przepisu wynika, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności może nastąpić wyłącznie na wniosek skarżącego, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wystąpienia przesłanek tam zawartych. Oznacza to, że skarżący we wniosku o wstrzymanie wykonania aktu winien wskazać okoliczności, które w jego ocenie uzasadniają wniosek, że wykonanie aktu może spowodować znaczną szkodę lub trudne do odwrócenie skutki. Jego twierdzenia powinny być poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi sytuacji finansowej oraz majątkowej. Materiał, do którego odnosi się sąd administracyjny, oceniając zasadność wniosku o wstrzymanie, po części może być materiałem, który został dołączony do wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 417/10; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej "CBOSA"). Ciężar wykazania przesłanek zawartych w cytowanym przepisie, jak wynika to z jego konstrukcji, spoczywa na skarżącym. Brak należytego wykazania (udokumentowania) przez wnioskodawcę przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. nie podlega uzupełnieniu na wezwanie sądu przed rozpoznaniem wniosku (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 maja 2016 r., sygn. akt I GZ 339/16 i I GZ 340/16; z 19 lipca 2016 r., sygn. akt I GZ 418/16 i I GZ 417/16; z 14 sierpnia 2019 r., sygn. akt I GZ 240/19; z 17 września 2019 r., sygn. akt I GZ 297/19; CBOSA). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny podziela w pełni ocenę sądu pierwszej instancji, że wniosek strony zawarty w skardze w istocie nie zawierał uzasadnienia przemawiającego za przyznaniem jej ochrony tymczasowej. We wniosku wskazano bowiem, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków z uwagi na możliwość realizowania egzekucji należności wskutek wydania decyzji obarczonej poważnymi brakami proceduralnymi poprzedzającymi jej wydanie, a także błędne ustalenia faktyczne dotyczące zdarzeń objętych ustaleniem wysokości podatku, a także że ewentualna egzekucja spowoduje brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego, zaś odzyskanie środków może okazać się nieskuteczne, gdyż wywoła sytuację, w której skarżący jako pozbawiony środków do życia stanie w obliczu bankructwa, zmuszony będzie ogłosić upadłość wskutek braku możliwości wywiązania się z nałożonych zobowiązań. Odnosząc się do powyższego, przede wszystkim Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko sądu pierwszej instancji, że ewentualne wady decyzji objętej wnioskiem o wstrzymanie wykonania — w świetle art. 61 § 3 p.p.s.a. — nie stanowią przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej. Jak słusznie wskazał sąd pierwszej instancji, rozpatrując wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, sąd nie bada prawidłowości tej decyzji, a ocena w tym zakresie zostanie wyrażona w wyroku końcowym. Co do pozostałych przywoływanych we wniosku okoliczności, w których skarżący upatruje przesłanek do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji (ryzyko utraty źródła dochodów i środków utrzymania skarżącego i jego rodziny, zagrożenie upadłości, zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że sąd pierwszej instancji pozbawiony był możliwości zweryfikowania, czy subiektywne przekonanie skarżącego o zagrożeniu jego interesów życiowych i ekonomicznych spowodowanym wykonaniem decyzji, jest realne. Składając przedmiotowy wniosek, strona nie przedstawiła bowiem argumentacji lub dokumentów pozwalających w sposób pełny stwierdzić, jak przedstawia się jej sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa. Wnioskodawca powinien zaś w taki sposób przedstawić swoją sytuację (w treści wniosku lub przy pomocy dokumentów źródłowych), aby sąd mógł na tej podstawie w pełni ocenić ją pod kątem tego, czy rzeczywiście wykonanie decyzji zagraża interesom ekonomicznym wnioskodawcy. Szczątkowe informacje w opisanym wyżej zakresie skarżący zawarł dopiero we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie mogły one jednak zostać wzięte pod uwagę przez sąd pierwszej instancji przy ocenie zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, gdyż wspomniany wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony przez stronę już po wydaniu zaskarżonego postanowienia. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.