I OZ 468/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 2 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 779/22 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 19 września 2022 r., nr SKO.602/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z 2 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 779/22, na podstawie art. 86 i art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.", odmówił skarżącej – M. K. przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 9 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 779/22 oddalił skargę M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 19 września 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Odpis powyższego wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej – adw. A. K. w dniu 18 kwietnia 2023 r. W ustawowym terminie do wniesienia skargi kasacyjnej – w dniu 2 maja 2023 r. pełnomocnik skarżącej złożył do Sądu opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od ww. wyroku. Odpis opinii został doręczony skarżącej przez Sąd w dniu 24 maja 2023 r. W dniu 25 maja 2023 r. wpłynęło do Sądu pismo Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] wraz z pismem skarżącej z 17 maja 2023 r. zawierającym prośbę o wyznaczenie innego adwokata, gdyż dotychczasowy pełnomocnik odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej. Powyższe pismo zgodnie z zarządzeniem przewodniczącego Wydziału zostało w dniu 30 maja 2023 r. zwrócone do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] jako organu właściwego do rozpoznania zawartych w tym piśmie żądań, o czym poinformowano skarżącą. Jednocześnie Sąd poinformował skarżącą, że przedłożona w rozpoznawanej sprawie opinia prawna o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności, w związku z czym Sąd nie miał podstaw do informowania Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] w trybie art. 177 § 5 p.p.s.a. Dalej Sąd zauważył, że w dniu 21 czerwca 2023 r. wpłynęło do Sądu pismo Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z 12 czerwca 2023 r. informujące, o wyznaczeniu skarżącej nowego pełnomocnika - adw. R. C., w miejsce adw. A. K.. Nowy pełnomocnik skarżącej pismem z 12 lipca 2023 r. wniósł skargę kasacyjną od wyroku z 9 marca 2023 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, podnosząc, że w jego ocenie z uwagi na treść art. 177 § 3 p.p.s.a. termin do wniesienia skargi kasacyjnej nie upłynął. Jednak z ostrożności procesowej wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, wskazując, że niedochowanie terminu nastąpiło z powodu okoliczności, za zaistnienie których pełnomocnik nie ponosi winy. Niemożliwym było bowiem, nawet przy dołożeniu maksymalnej staranności, złożyć skargę kasacyjną w ustawowym terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmawiając wskazanym na wstępie postanowieniem przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej podniósł, że skarga kasacyjna sporządzona przez nowego pełnomocnika została wniesiona po upływie ustawowego terminu, a zatem argumentację powołującą się na zastosowanie w okolicznościach rozpoznawanej sprawy art. 177 § 3 p.p.s.a. Sąd uznał za nietrafną. Przytaczając z kolei treść art. 177 § 4 i § 5 p.p.s.a. Sąd stwierdził, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął bezskutecznie z dniem 23 czerwca 2023 r. Zmiana pełnomocnika, która nastąpiła już po złożeniu prawidłowej opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, nie mogła wpłynąć na bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (brak podstaw do zastosowania art. 177 § 5 p.p.s.a.). Przechodząc natomiast do oceny spełnienia ustawowych przesłanek do przywrócenia terminu Sąd uznał, że pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, do czego był zobowiązany zgodnie z treścią art. 87 § 2 p.p.s.a. W ocenie Sądu sam fakt odmowy sporządzenia skargi kasacyjnej przez wyznaczonego z urzędu pełnomocnika nie jest okolicznością uzasadniającą przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Powoływanie się więc przez stronę na fakt, że nie akceptuje stanowiska swego poprzedniego pełnomocnika co do braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie jest okolicznością usprawiedliwiającą brak winy strony w rozumieniu art. 86 § 1 p.p.s.a. W sytuacji bowiem kiedy profesjonalny pełnomocnik nie widzi podstaw do wywiedzenia skargi kasacyjnej i zgodnie z przepisami prawa uzasadnia na piśmie swoje stanowisko, to nie należy tego traktować jako uchylania się od obowiązku reprezentowania mocodawcy w sprawie, co można byłoby uznawać za okoliczność wskazującą na brak winy skarżącej. A zatem odmowa wniesienia skargi kasacyjnej przez wyznaczonego pełnomocnika "z urzędu" jest równoznaczna ze spełnieniem obowiązku udzielenia stronie pomocy prawnej, a strona, która z niej skorzystała nie może powoływać się na przymus radcowski jako okoliczność usprawiedliwiającą brak jej winy w niedochowaniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Tym samym w ocenie Sądu uchybienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiło z wyłącznej winy strony, która w terminie 30 dni od doręczenia jej opinii o braku postaw do sporządzenia skargi kasacyjnej nie wniosła skargi kasacyjnej sporządzonej przez ustanowionego z wyboru adwokata lub radcę prawnego. Okoliczności powoływane we wniosku nowego pełnomocnika nie mają więc już znaczenia. Zdaniem Sądu nie do zaakceptowania jest bowiem pogląd, aby każdorazowa zmiana po stronie pełnomocnika skarżącego mogła otwierać skarżącemu drogę do skutecznego wnoszenia o przywrócenie terminu do dokonania czynności, których poprzedni pełnomocnik nie dokonał. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że nie została spełniona przesłanka przywrócenia terminu, wyrażająca się w braku winy strony w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, w sytuacji gdy brak wniesienia skargi kasacyjnej w terminie nastąpił bez winy skarżącej, a także art. 177 § 3 p.p.s.a. poprzez uznanie, że termin do wniesienia skargi kasacyjnej upłynął w dniu 23 czerwca 2023 r., w sytuacji gdy termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, tj. 22 czerwca 2023 r. Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym (art. 86 § 1 p.p.s.a.). Jednym z przewidzianych w art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a. warunków przywrócenia terminu przez sąd jest uprawdopodobnienie przez stronę braku jej winy w przekroczeniu terminu. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Gdy strona jest zastępowana przez pełnomocnika, za błędy i zaniechania pełnomocnika odpowiedzialność ponosi jego mocodawca. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał, że opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej sporządzona przez ustanowionego z urzędu dla skarżącej pełnomocnika - adw. A. K. została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności, o czym skarżąca została prawidłowo poinformowana. Stosownie do art. 177 § 4 p.p.s.a., wobec doręczenia skarżącej opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w dniu 24 maja 2023 r., termin do wniesienia skargi kasacyjnej rozpoczął swój bieg 25 maja 2023 r. i upłynął w dniu 23 czerwca 2023 r. Tak więc skarżąca zdecydowana skorzystać z możliwości złożenia skargi kasacyjnej pomimo wydania opinii o braku podstaw do jej wniesienia musiała ją złożyć w powyżej wskazanym terminie (na przykład ustanawiając pełnomocnika z wyboru). Natomiast zmiana pełnomocnika wyznaczonego z urzędu nie powoduje automatycznego przywrócenia skarżącej terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i nie uprawnia jej do powtarzania czynności już dokonanych przez poprzedniego pełnomocnika, za wyjątkiem sytuacji przewidzianej w art. 177 § 5 p.p.s.a., która w niniejszej sprawie nie miała miejsca. Również w orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że sam fakt odmowy sporządzenia skargi kasacyjnej nie jest okolicznością uzasadniającą przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (postanowienie NSA z 17 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 512/06). Należy zauważyć, że ustanowiony w sprawie pełnomocnik miał prawo podejmować wszelkie czynności, które uznał za uzasadnione, w tym także wydać opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Przymus adwokacko-radcowski, który uprawnia adwokata lub radcę prawnego do wniesienia skargi kasacyjnej powoduje, że wniesienie skargi kasacyjnej ma spełniać określone wymogi profesjonalnej oceny jej podstaw ze względu na możliwość skutecznego podniesienia w niej zarzutów materialnych czy procesowych wobec wydanego wyroku. W sytuacji kiedy profesjonalny pełnomocnik nie widzi podstaw do wywiedzenia skargi kasacyjnej i zgodnie z przepisami prawa uzasadnia na piśmie swoje stanowisko, nie należy tego traktować jako uchylanie się od obowiązku reprezentowania mocodawcy w sprawie, co można by uznać za okoliczność, na którą skarżąca nie miała wpływu. W niniejszej sprawie skarżąca, pomimo odmowy sporządzenia środka zaskarżenia przez pełnomocnika z urzędu, nie została pozbawiona możliwości podejmowania dalszych czynności procesowych w sprawie - miała możliwość złożenia skargi kasacyjnej, o czym została pouczona przez Sąd pierwszej instancji przy okazji doręczenia jej odpisu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Z możliwości tej skarżąca jednak nie skorzystała. Podkreślić należy, że skarżącej przydzielono profesjonalnego pełnomocnika na jej wniosek i ustanowienie go stanowiło akt udzielenia mu pełnomocnictwa z wszelkimi tego konsekwencjami dla strony reprezentowanej. Skoro pełnomocnik zdecydował się wydać opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, to jego mocodawca na tej podstawie nie może uzasadniać braku swojej winy. Działania pełnomocnika skarżącej, mimo że niekorzystne w skutkach są dla niej wiążące i nie może ona uwolnić się od wywołanych tym działaniem konsekwencji. Słusznie stwierdził więc Sąd pierwszej instancji, że uchybienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej nastąpiło z wyłącznej winy skarżącej. Tym samym twierdzenia zażalenia, że skarżącej powinno zostać umożliwione złożenie skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia na tej podstawie, że pełnomocnik z urzędu dokonał zgodnej z prawem aczkolwiek niekorzystnej w skutkach czynności procesowej (opinia o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej) nie są trafne. Pełnomocnik miał prawo tak postąpić, a to że jednocześnie uniemożliwił reprezentowanej stronie dochodzenie swych praw nie ma wpływu na ocenę braku winy skarżącej w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. Skoro pełnomocnik miał umocowanie strony to ona ponosi konsekwencje jego działania i nie może się od nich uwolnić wskazując na negatywny ich skutek dla własnej sytuacji procesowej. Ponadto na uwzględnienie nie zasługuje prezentowana w zażaleniu argumentacja, że zmiana pełnomocnika wyznaczonego z urzędu otwiera w każdej sytuacji określony w art. 177 § 3 p.p.s.a. termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Przyjęcie takiej argumentacji mogłoby prowadzić do konsekwencji, że strona mogłaby swobodnie na podstawie własnej, subiektywnej oceny działań wyznaczonego jej z urzędu pełnomocnika, kształtować bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, niezależnie od regulacji ustawowej zawartej w art. 177 § 4 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji postąpił zatem prawidłowo odmawiając skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji jest zgodne z prawem i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.