I OW 136/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy Choceń o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójta Gminy Choceń a Prezydentem Miasta Szczecin przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku Ł.Z. do domu pomocy społecznej postanawia wskazać Prezydenta Miasta Szczecin jako organ właściwy w sprawie UZASADNIENIE Wnioskiem z 23 maja 2023 r. Wójt Gminy Choceń, reprezentowany przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Choceniu, zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Choceń a "Miejskim Ośrodkiem Pomocy Rodzinie w Szczecinie" [winno być "Prezydentem Miasta Szczecin"] przez wskazanie organu właściwego do wydania decyzji kierującej i w sprawie ponoszenia odpłatności za pobyt Ł.Z. w placówce zapewniającej całodobową opiekę, tj. w domu pomocy społecznej (k. 2-5 akt sądowych). W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Szczecinie, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Szczecin, wniósł o wskazanie Wójta Gminy Choceń jako organu właściwego do skierowania Ł.Z. do domu pomocy społecznej (k. 18-18v akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, zm. poz. 1705, dalej ppsa), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory kompetencyjne i spory o właściwość, o których mowa w art. 4 ppsa. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 ppsa). Decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej (art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - Dz.U. z 2023 r. poz. 901, zm. poz. 535, 1693, 1938, dalej ups). Właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 1 ups). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 ups). Zasadą jest, że o właściwości miejscowej organów gminy w sprawach pomocy społecznej decyduje miejsce zamieszkania strony. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki. Gdy stroną jest osoba bezdomna w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups, o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jej zameldowania na pobyt stały. We wszystkich przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki [...], o właściwości organu gminy rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3 ups). W art. 101 ust. 2 ups ustawodawca określił właściwość miejscową organu w odniesieniu do osób bezdomnych. Definicja legalna osoby bezdomnej uregulowana została w art. 6 pkt 8 ups, zgodnie z którym bezdomnym jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Ów przepis przewiduje dwa odrębne stany faktyczne pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie ma stałego zameldowania, drugi dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, mającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować kumulatywnie. W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że Ł.Z. (dalej zainteresowany) jest osobą bezdomną. W okresie od 12 listopada 2007 r. do 5 października 2022 r. zainteresowany zameldowany był na pobyt stały w mieszkaniu sióstr zainteresowanego w Stargardzie, ul. [...], w województwie zachodniopomorskim. W okresie od 26 lutego 2019 r. do 6 maja 2022 r. zainteresowany zameldowany był na pobyt czasowy w Zakładzie Poprawczym w Ś., ul. [...]. W okresie tym podlegał jurysdykcji Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie VIII Wydziału Rodzinnego i Nieletnich w sprawie VIII Nw 40/18 (k. 6-7, 36-37a akt administracyjnych). Decyzją z 19 września 2022 r. nr DI.620248.62-42-028062.22.Ag Prezydent Miasta Szczecin, trafnie uznając swą właściwość miejscową, skierował zainteresowanego Domu Pomocy Społecznej dla dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie w W. na terenie powiatu włocławskiego. Prezydent Miasta Szczecin ponosił odpłatność za jego pobyt w tej placówce. Decyzją z 3 października 2022 r. nr PC.III.4010-52/22 Kierownika Powiatowego Centrum Pomocy Społecznej we Włocławku umieszczono zainteresowanego w DPS w W. Ostatni adres zameldowania zainteresowanego na pobyt stały w okresie od 5 października 2022 r. do 9 marca 2023 r. to W. nr [...], i wiąże się wyłącznie z pobytem w domu pomocy społecznej dla dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie w W. Pierwotne miejsce zamieszkania zainteresowanego było w mieszkaniu rodziców zainteresowanego - przy ul. [...] w Szczecinie. Po opuszczeniu Klinki Psychiatrii w Szczecinie zamieszkał u rodziców. Obecnie rodzice nie pomagają zinteresowanemu. Sam zainteresowany opuścił mieszkanie rodziców, dokąd był urlopowany z DPS w W. w okresie od 20 grudnia 2022 r. do 3 stycznia 2023 r. deklarując, że było mu tam "po prostu źle" (k. 10, 27, 39v akt administracyjnych; k. 2v akt sądowych). Nic nie wskazuje na to, by zainteresowany miał w planach powrót na teren Gminy Choceń - do Domu Pomocy Społecznej dla dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie w W., gdyż zainteresowany oczekuje umieszczenia w placówce zapewniającej całodobową opiekę na terenie Województwa Zachodniopomorskiego, o czym świadczą pisma z: 28 lutego 2023 r., 8 marca 2023 r. i oświadczenie z 8 marca 2023 r. (k. 8, 10, 16 akt administracyjnych). Aktualnie, od 10 marca 2023 r., przebywa on w Noclegowni Stowarzyszenia "X." przy ul. [...] w Szczecinie (k. 38 akt administracyjnych). Zainteresowany był hospitalizowany od 8 lutego 2023 r. do 2 marca 2023 r. w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Klinicznym nr 1 PUM im. prof. Tadeusza Sokołowskiego w Szczecinie w Klinice Psychiatrii na Oddziale Całodobowym. Biorąc pod uwagę szczególne okoliczności tej sprawy, a więc fakt, że centrum życiowe zainteresowanego znajduje się w Szczecinie, jego wolą jest zamieszkanie w domu pomocy społecznej na terenie Województwa Zachodniopomorskiego, nie ma on w planach powrotu do domu pomocy społecznej w W., nie ma żadnych innych konotacji z Gminą Choceń, a także jego stan zdrowia wymaga podjęcia niezwłocznej decyzji w przedmiocie umieszczenia go w odpowiedniej placówce zapewniającej mu całodobową opiekę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że właściwym organem do wydania decyzji kierującej zainteresowanego do domu pomocy społecznej jest Prezydent Miasta Szczecin. Fakt ostatniego zameldowania na pobyt stały w Domu Pomocy Społecznej dla dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie w W. nie był decydujący w niniejszej sprawie, ponieważ wobec zaistnienia przypadku szczególnie uzasadnionego sytuacją osobistą zainteresowanego, w tym przede wszystkim zdrowotną, jak i charakteru sprawy - niecierpiącej zwłoki - prymat należało przyznać zasadzie, że o właściwości organu rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 3 ups), a obecnie zainteresowany przebywa w Noclegowni Stowarzyszenia "X." przy ul. [...] w Szczecinie. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4, art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa w zw. z art. 101 ust. 3 ups, orzekł jak w sentencji.