II SA/Bd 518/18

SENTENCJA Dnia 28 listopada 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Anna Klotz Protokolant: asystent sędziego Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2018 roku sprawy ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) stwierdził, że decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] marca 2005 r., nr [...], o przyznaniu K. K. renty strukturalnej została wydana z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...].09.2004 r. K. K. złożył wniosek o przyznanie renty strukturalnej wraz z wymaganymi załącznikami. Organ zwrócił uwagę, że na warunki przyznania renty strukturalnej wymienione w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, w tym na wynikający z § 4 pkt 3 rozporządzenia warunek, że rolnik w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną winien podlegać ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu. W dniu [...] marca 2005 r. po przekazaniu gospodarstwa rolnego oraz zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej przez K. K., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję Nr [...] o przyznaniu renty strukturalnej w wysokości 1.479,58 zł stanowiącej 263% kwoty najniższej emerytury. W dniu [...] grudnia 2014 r. do organu wpłynęło pismo z Placówki Terenowej KRUS wraz ze świadectwem pracy, które stwierdzało, że K. K. był zatrudniony w Urzędzie Gminy w wymiarze 1/4 etatu, od [...] lutego 1999 r. do [...] stycznia 2009 r. jako robotnik gospodarczy w OSP. Na podstawie świadectwa pracy KRUS decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. wyłączył rolnika z ubezpieczenia w okresie od [...].04.1999 r. do [...].01.2009 r. Powyższa okoliczność spowodowała konieczność wznowienia postępowania administracyjnego. Jak wskazał organ, niepodleganie ubezpieczeniu rolniczemu na dzień złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej powodowało niespełnienie wszystkich warunków określone w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Ponadto, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy ustalono, że od daty doręczenia decyzji nr [...], tj. [...].03.2005 r. upłynęło 5 lat, co skutkuje brakiem możliwości uchylenia decyzji, zgodnie z art. art. 146 § 1 K.p.a. Zgodnie natomiast z art. 151 § 2 K.p.a., organ ograniczył się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. W odwołaniu wniesionym od powyższej decyzji K. K. zarzucił jej naruszenie art. 151 § 2 i art. 145 § 5 pkt 5 K.p.a. oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. Odwołujący się podniósł, że w chwili składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej działał w dobrej wierze będąc ubezpieczonym w KRUS. Decyzją z dnia [...] marca 2018 r., nr [...], Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało w trybie nadzwyczajnym, jakim jest tryb wznowienia postępowania. W sprawie niniejszej postępowanie wznowione zostało w oparciu o przesłankę zawartą w 145 § 1 pkt 5 K.p.a. Organ zwrócił uwagę na przesłanki, w oparciu o które postępowanie może zostać wznowione na tej podstawie - po pierwsze, ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody istotne dla sprawy są nowe, a nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody muszą dotyczyć przedmiotu sprawy oraz mieć znaczenie prawne, tj. mieć wpływ na zmianę treści decyzji w kwestiach zasadniczych. Drugą i trzecią przesłanką jest istnienie nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów w dniu wydania decyzji, lecz nieznanych organowi, który wydał decyzję. Przy ocenie wskazanych przesłanek najistotniejszym warunkiem jest istnienie tych okoliczności w dacie podejmowania decyzji ostatecznej. W ocenie organu, w sprawie niniejszej zaistniały przesłanki do wszczęcia postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie przyznania odwołującemu się renty strukturalnej, ponieważ po wydaniu decyzji ostatecznej wyszły na jaw nowe, nieznane wcześniej okoliczności faktyczne, istniejące w dniu złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie renty strukturalnej oraz w dniu wydania decyzji o jej przyznaniu, mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, nieznane organowi z przyczyn od niego niezależnych Organ odwoławczy za błędne uznał stanowisko odwołującego, że kwestia niepodlegania ubezpieczeniu w KRUS nie stanowi nowych okoliczności, a pojawiła się dopiero dziesięć lat po wydaniu ostatecznej decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, bowiem decyzja KRUS z [...].12.2014 r. jedynie potwierdza istnienie określonego stanu faktycznego, że w okresie od [...].04.1999 r. do [...].01.2009 r. odwołujący nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. Wynikająca z tego dokumentu okoliczność natomiast istniała w dniu wydania decyzji i bezsprzecznie miała wpływ na rozstrzygniecie sprawy. Organ odwoławczy uznał również, że organ I instancji prawidłowo w zaskarżonej decyzji ograniczył się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji na podstawie art. 151 § 2 K.p.a. Organ wskazał, że aby otrzymać rentę, o którą wnosił i którą uzyskał odwołujący się, musiał on być rolnikiem, zaś rolnik, to osoba podlegająca w Polsce przede wszystkim ubezpieczeniu w KRUS (art. 5 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Treść art. 16 ust. 2 i 3 ww. ustawy, uniemożliwia bycie ubezpieczonym jednocześnie w KRUS i w innym systemie emerytalnym. Jak natomiast wynika z dokumentów zebranych w aktach sprawy, a w szczególności z decyzji Prezesa KRUS z [...].12.2014 r., odwołujący się został wyłączony z ubezpieczenia w okresie od [...].04.1999 r. do [...].01.2009 r., podlegając w tym czasie ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę (od [...].02.1999 r. do [...].01.2009 r.), co potwierdziły dokumenty zgromadzone w sprawie. Wniosek o rentę strukturalną złożony został w dniu [...].09.2004 r. Wobec powyższego rozstrzygniecie organu I instancji było słuszne. W skardze wniesionej na powyższą decyzję K. K. zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie art. 151 § 2 i art. 145 § 5 pkt 5 K.p.a. oraz naruszenie § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. Skarżący ponownie, podobnie, jak w odwołaniu, podkreślił okoliczność działania w dobrej wierze w chwili składania wniosku, bowiem ubezpieczony był wówczas w KRUS, gdzie przez wiele lat opłacał składki. W ocenie skarżącego, przestał on podlegać ubezpieczeniu rolniczemu w momencie wydanie decyzji o tym orzekającej. Skarżący wskazał ponadto na zasadę niedziałania prawa wstecz. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu. Przedmiotem wniesionej skargi jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] marca 2018 r., który, działając jako organ drugiej instancji, utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] stycznia 2018 r. stwierdzającą, że jego decyzja własna z dnia [...] marca 2005 r., nr [...], o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej została wydana z naruszeniem prawa. Decyzja pierwszoinstancyjna wydana została w wyniku zastosowania jednego z ekstraordynaryjnych trybów postępowania administracyjnego, przewidzianych w ustawie z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej powoływana jako K.p.a.) - wznowienia postępowania. Wznowienie postępowania w sprawie niniejszej nastąpiło w oparciu o przesłankę wskazaną w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., tj. kiedy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Z przepisu powyższego wprost wynika, że nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody uzasadniające wznowienie postępowania musiały istnieć w dniu wydania decyzji i nie mogły być znane organowi, który wydał decyzję. Powyższe przesłanki muszą zostać spełnione kumulatywnie, zatem nowe okoliczności faktyczne i dowody muszą zostać ujawnione po wydaniu decyzji ostatecznej. Nadto te okoliczności i dowody musiały istnieć już wcześniej, to jest w chwili wydawania decyzji ostatecznej, lecz dla tego organu są one nowe tylko dlatego, że nie były mu wcześniej znane. Jako nową okoliczność, nieznaną organowi w dacie wydawania decyzji kończącej postępowanie, które aktualnie zostało wznowione, a jednocześnie faktycznie istniejącą w tej dacie, organ przyjął okoliczność, że skarżący w okresie od [...].04.1999 r. do [...].01.2009 r. był wyłączony z ubezpieczenia w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS). Nowym dowodem okoliczność tę potwierdzającym jest decyzja KRUS z dnia [...] grudnia 2014 r. wyłączająca skarżącego z ubezpieczenia w ww. okresie. W sprawie niniejszej ujawniona okoliczność jest istotna z uwagi na wymienione w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (t. jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1220, dalej powoływane jako rozporządzenie) przesłanki przyznania renty strukturalnej. Jak stanowi § 4 rozporządzenia, rentę strukturalną przyznaje się producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną prowadzącą na własny rachunek działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym położonym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli łącznie spełnia on następujące warunki: 1) ma ukończone 55 lat, lecz nie osiągnął wieku emerytalnego i nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników; 2) prowadził nieprzerwanie działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w okresie co najmniej 10 lat bezpośrednio poprzedzających złożenie wniosku o rentę strukturalną i przez okres co najmniej 5 lat podlegał ubezpieczeniu emerytalno- rentowemu, określonemu w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, zwanemu dalej "ubezpieczeniem emerytalno-rentowym"; 3) w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu; 4) przekazał gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha; 5) zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej; 6) wpisany został do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; 7) nie posiada zaległości z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Zwrócić uwagę należy na okoliczność, że § 4 pkt 3 rozporządzenia stanowi jedynie o podleganiu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną, nie precyzuje natomiast, że chodzi o ubezpieczenie społeczne rolników. Okoliczność ta wynika jednak z § 4 pkt 2 rozporządzenia, który wprost wskazuje, że ubezpieczenie emerytalno-rentowe, określone w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, zwane jest dalej "ubezpieczeniem emerytalno-rentowym". Pkt 2 § 4 rozporządzenia otrzymał aktualne brzmienie w drodze rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 października 2005 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Nie ma zatem wątpliwości, że prawodawca używając sformułowania "ubezpieczenie emerytalno-rentowe" ma na myśli ubezpieczenie społeczne rolników. Wniosek o przyznanie renty strukturalnej wypełniony został przez skarżącego w dniu [...] września 2004 r., do organu wpłynął natomiast w dniu [...] września 2004 r. Jako jeden załączników do powyżej wskazanego wniosku skarżący przedłożył zaświadczenie z KRUS o podleganiu ubezpieczeniu. Ujawniona w późniejszym okresie okoliczność zatrudnienia skarżącego w Urzędzie Gminy od [...].02.1999 r. do [...].01.2009 r. jako robotnik gospodarczy w OSP, potwierdzona świadectwem pracy, spowodowała wyłączenie przez KRUS skarżącego z ubezpieczenia rolniczego w ww. okresie zatrudnienia, w tym okresie bowiem był on ubezpieczony z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, co wynika z poświadczenia dla celów emerytalno-rentowych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2014 r. Jak zatem wynika z zestawienia dat, w momencie składania wniosku skarżący był zatrudniony i z tego tytułu ubezpieczony w ZUS, co wyklucza jednoczesne ubezpieczenie w KRUS-ie. Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.jedn. Dz. U. 2017 r., poz. 2336), ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1 - jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Jak wynika natomiast z art. 6 pkt 12 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przez "inne ubezpieczenie społeczne - rozumie się obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe określone w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych lub zaopatrzenie emerytalne określone w odrębnych przepisach. Osobą podlegającą innemu ubezpieczeniu społecznemu jest natomiast osoba podlegająca obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych lub objętą przepisami o zaopatrzeniu emerytalnym, co wynika z art. 6 pkt 13 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 3a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczenie ustaje od dnia następującego po dniu, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu, z zastrzeżeniem ust. 3. Zgodnie z przytoczonymi powyżej przepisami uznaje się, że rolnik lub domownik podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu, jeżeli z tytułu wykonywania pracy (bez względu na wymiar czasu pracy) czy innej aktywności zawodowej, objęty jest obowiązkowymi ubezpieczeniami: emerytalnym i rentowymi na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1778). Powyższe oznacza, że przy ustalaniu podlegania ubezpieczeniu każde inne ubezpieczenie społeczne ma pierwszeństwo przed ubezpieczeniem rolniczym. Wskazać w tym miejscu należy, że skarżący [...] maja 2015 r. złożył do Sądu Rejonowego pozew o ustalenie nieistnienia stosunku pracy poprzez ustalenie, że w okresie od [...].02.1999 r. do [...].01.2009 r. nie świadczył pracy na rzecz Urzędu Gminy na podstawie umowy o pracę w ramach stosunku pracy, lecz na podstawie umowy cywilnoprawnej. Jak wynika z wyroku Sądu Okręgowego VI Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2016 r., sygn. akt [...], wydanego po wniesieniu przez K. K. apelacji od wyroku Sądu Rejonowego IV Wydziału Pracy z dnia [...] stycznia 2016 r., sygn. akt [...], oddalającego powództwo, sąd odwoławczy oddalił apelację, wyrok natomiast jest prawomocny od [...] lipca 2016 r. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skoro skarżący był zatrudniony na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu ubezpieczony w ZUS, ustał względem niego w tym czasie stan ubezpieczenia społecznego rolników. Nastąpiło to z mocy prawa, natomiast decyzja KRUS z [...] grudnia 2014 r. jedynie formalnie potwierdziła ten stan, sankcjonując wyłączenie producenta rolnego z ubezpieczenia w okresie od [...].04.1999 r. do [...].01.2009 r., zatem z mocą wsteczną. Powyższa okoliczność z kolei implikuje fakt, że na dzień składania wniosku o przyznanie renty strukturalnej skarżący nie podlegał ubezpieczeniu, co oznacza niespełnienie warunków określonych w § 4 rozporządzenia. Rozważania poczynione przez organy obu instancji w niniejszej sprawie uznać należy za prawidłowe. Zasadnie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR uznał, że powyżej opisana okoliczność ujawniona w decyzji KRUS z [...] grudnia 2014 r. jest okolicznością nową (albowiem potwierdzoną dopiero w dacie wydania tej decyzji), istniejącą w dniu wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej z [...] marca 2005 r. (albowiem skarżący de facto nie podlegał ubezpieczeniu rolniczemu w dacie wydania tej decyzji) i okoliczność ta, pomimo że faktycznie istniała, nieznana była organowi, który wydał decyzję, bowiem ujawniona została w dacie późniejszej. Podkreślenia wymaga, że decyzją z [...] grudnia 2014 r. Prezes KRUS jedynie usankcjonował istniejący stan prawny. Jest to decyzja o charakterze deklaratoryjnym, najistotniejszą jej cechą jest potwierdzenie określonej okoliczności, nie natomiast wykreowanie nowej. Akty deklaratoryjne wywołują skutki prawne z mocą wsteczną, wobec czego decyzja wydana w 2014 r. sięga aż do roku 1999. Nie ma racji skarżący twierdząc, że decyzja ta wywołuje skutek na dzień jej wydania. Bez względu na tę okoliczność pozostaje również dobra wiara skarżącego i jego niewiedza, jak bowiem wynika z art. 37 ust 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, rolnik jest obowiązany, nie czekając na wezwanie, w ciągu 14 dni zgłaszać Kasie osoby podlegające ubezpieczeniu w jego gospodarstwie oraz informować Kasę o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności. Zasadne było również w niniejszym przypadku, na podstawie art. 151 § 2 K.p.a., stwierdzenia wydania decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] marca 2005 r., nr [...], z naruszeniem prawa. Uchylenie bowiem decyzji z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Nie ulega natomiast wątpliwości, że doręczenia lub ogłoszenia decyzji z dnia [...] marca 2005 r. minęło ponad 5 lat. Organy poprowadziły postępowanie w niniejszej sprawie z poszanowaniem wszelkich zasad wynikających z kodeksu postępowania administracyjnego i prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego. Wobec powyższego Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302).