II SA/Go 614/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Ruszyński Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Sędzia WSA Krzysztof Rogalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] Wójt Gminy odmówił przyznania J.S. dodatku węglowego. Decyzja została wysłana przesyłką poleconą na adres wnioskodawczyni, przy czym zawiadomienie o pozostawieniu pisma z informacja o możliwości odbioru w Urzędzie Pocztowym pozostawiono w pod w/w adresem w dniu 24 marca 2023 r. Wobec niepodjęcia przesyłki w terminie 7 dni od tej daty, w dniu 3 kwietnia 2023 r. pod w/w adresem pozostawiono drugie zawiadomienie w tym przedmiocie. Następnie dnia 12 kwietnia 2023 r. Poczta Polska zwróciła przesyłkę organowi jako niedoręczoną, po czym pozostawiono ją w aktach sprawy. Pismem z dnia [...] lipca 2023 r. odwołanie od powyższej decyzji Wójta Gminy wniósł małżonek wnioskodawczyni A.S., kwestionując odmowę przyznania dodatku węglowego, a także podnosząc, że jego małżonka J.S. zmarła [...] marca 2023 r., a on nie był w stanie odebrać decyzji ani odwołać się w terminie. Decyzję odebrał dopiero w dniu 17 lipca 2023 r. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie m.in. art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej w skrócie k.p.a.) stwierdziło niedopuszczalność odwołania wskazując w uzasadnieniu, iż w niniejszej sprawie zachodzi niedopuszczalność z przyczyn podmiotowych. Odwołujący nie był wnioskodawcą w sprawie. Prawo odwołania się od decyzji organu I instancji przysługiwało J.S. jako stronie. Z przedłożonego przez organ I instancji odpisu aktu zgonu J.S. wynika, że strona zmarła dnia [...] marca 2023 r., a zatem po wydaniu zaskarżonej decyzji. Uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o dodatek mieszkaniowy ma charakter osobisty, ściśle związany z osobą wnioskodawcy, nie przechodzi na spadkobierców i w konsekwencji w przypadku śmierci strony w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego nie wchodzą w jej miejsce następcy prawni. Oznacza to, że A.S. nie był uprawniony do wniesienia odwołania od w/w decyzji, co skutkowało stwierdzeniem niedopuszczalności wniesionego przez niego odwołania. Na powyższe postanowienie SKO A.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., kwestionując jego zasadność i zgodność z prawem, a także opisując historię ciężkiej choroby swojej małżonki, która zmarła dnia [...] marca 2023 r. Z uwagi na leczenie, opiekę nad małżonką, a po jej śmieci z uwagi na pogrzeb małżonki i związane z tym przeżycia skarżący nie był w stanie odebrać decyzji, nie był nawet w stanie kontrolować na bieżąco przychodzącej korespondencji. O wydaniu decyzji dowiedział się w okresie późniejszym i po jej otrzymaniu wystąpił z odwołaniem. Wprawdzie wniosek o przyznanie dodatku węglowego wypełniła i złożyła J.S., gdyż była podatnikiem podatku od nieruchomości, jednak skarżący z uwagi na łączący ich węzeł małżeństwa i wynikające z tego skutki prawne uważa, że w sprawie ma interes prawny, gdyż z dodatku węglowego korzystaliby oboje, był uprawniony do wniesienia odwołania i może występować jako podmiot tej sprawy. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.). Przedmiot kontroli w niniejszej sprawie stanowiło postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...], stwierdzające niedopuszczalność odwołania A.S. od wydanej wobec małżonki skarżącego J.S. decyzji Wójta Gminy z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania dodatku węglowego. Przede wszystkim w ocenie Sądu za niezasadny należy uznać przedstawiony w zaskarżonym postanowieniu pogląd Kolegium, iż uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem o dodatek mieszkaniowy ma charakter osobisty, ściśle związany z osobą wnioskodawcy, nie przechodzi ono na spadkobierców i w przypadku śmierci strony w trakcie toczącego się postępowania nie wchodzą w jej miejsce następcy prawni, co oznacza, że A.S. nie był uprawniony do wniesienia odwołania od w/w decyzji. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie sądowym, zapadłym w sprawach dotyczących dodatku węglowego, kolejne nowelizacje ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (obecna wersja obowiązująca – Dz.U. z 2023 r. poz. 1630, dalej w skrócie u.d.w.) jasno wskazują, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, poprzez odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie. Cel tych przepisów polega niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe (zob. m.in. wyroki WSA w Gliwicach z 5 maja 2023 r., II SA/Gl 210/23 oraz z 31 maja 2023 r., II SA/Gl 474/23, a także z 30 sierpnia 2023 r., II SAB/Gl 96/23, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazuje się również, iż skoro dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym (a przepis art. 2 ust. 8 u.d.w. stanowi wręcz o wysokości dodatku węglowego dla gospodarstwa domowego, nie dla osoby), zaś przez gospodarstwo domowe wieloosobowe rozumie się osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (art. 2 ust. 2 pkt 2 u.d.w.) to przyjąć należy, że członkowie gospodarstwa, którzy nie występują z własnym wnioskiem, mają interes prawny w załatwieniu sprawy (por. wyrok WSA w Poznaniu z 10 sierpnia 2023 r., IV SAB/Po 95/23). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę powyższe poglądy podziela, co prowadzi do uznania za zasadny argumentu skarżącego, iż ma on interes prawny w występowaniu jako strona w niniejszej sprawie, zainicjowanej wnioskiem jego zmarłej małżonki i mógł wnieść odwołanie od decyzji organu I instancji. Z kolei jeśli chodzi o terminowość wniesienia odwołania (nie poruszoną w zaskarżonym postanowieniu, jednakże rozpoznanie sprawy przez Sąd wymaga odniesienia się również do tej kwestii), decyzja Wójta Gminy z dnia [...] marca 2023 r. została wysłana do J.S. przesyłką poleconą, przy czym wobec braku doręczenia jej stronie, zawiadomienie o pozostawieniu pisma z informacją o możliwości odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia, pozostawiono w dniu 24 marca 2023 r. (art. 44 § 2 k.p.a.). Wobec niepodjęcia przesyłki w tym terminie, w dniu 3 kwietnia 2023 r. pod w/w adresem pozostawiono drugie zawiadomienie (art. 44 § 3 k.p.a.), a następnie dnia 12 kwietnia 2023 r. Poczta Polska zwróciła przesyłkę jako niedoręczoną organowi, po czym pismo pozostawiono w aktach sprawy (art. 44 § 4 k.p.a.). Jednakże, jak wynika ze znajdującego się w aktach administracyjnych odpisu skróconego aktu zgonu, J.S. zmarła dnia [...] marca 2023 r. Oznacza to, że drugie z powyższych zawiadomień zostało dokonane już po śmierci adresatki pisma, a więc wobec osoby nieżyjącej w dacie tego zawiadomienia, stąd też w ocenie Sądu było ono prawnie nieskuteczne. W świetle art. 44 § 4 k.p.a. ocena ziszczenia się skutku prawnego, polegającego na uznaniu pisma za doręczone, nie może być sformułowana wyłącznie w oparciu o stwierdzenie, że pismo było przechowywane przez pocztę przez okres czternastu dni w jej placówce pocztowej, lecz musi być powiązana także z ustaleniem, że spełnione zostały w czasie biegu tego terminu wszystkie pozostałe wymogi z art. 44 § 2 i 3 k.p.a. (wyrok WSA w Gdańsku z 18 stycznia 2021 r., II SA/Gd 870/11). Skuteczność tego sposobu doręczania pism uzależniona została od bezwzględnego zachowania wymogów określonych w omawianej regulacji. Dlatego też zasady i procedury odnoszące się do stosowania instytucji doręczenia zastępczego powinny być przestrzegane ściśle. Uchybienie któremukolwiek z elementów procedury doręczenia zastępczego powoduje, iż nie można skutecznie powołać się na domniemanie doręczenia. Musi bowiem istnieć pewność co do tego, że nastąpiło prawidłowe zawiadomienie adresata o pozostawieniu przesyłki w oddawczym urzędzie pocztowym przez określony czas (wyrok NSA z 9 kwietnia 2014 r., I OSK 2339/12). Zgodnie z art. 44 § 1 k.p.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1 (tzn. czternastu dni), a pismo pozostawia się w aktach sprawy. W przypadku wydanej w niniejszej sprawie decyzji Wójta Gminy z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] ostatni dzień tego terminu przypadł na 7 kwietnia 2023 r., podczas gdy J.S. zmarła w dniu [...] marca 2023 r. W konsekwencji zdaniem Sądu stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie nie wystąpił skutek, o którym mowa w art. 44 § 4 k.p.a. Domniemanie doręczenia J.S. decyzji organu I instancji zostało bowiem obalone poprzez dołączenie do akt sprawy odpisu skróconego aktu zgonu w/w osoby. W tej sytuacji, biorąc pod uwagę przedstawioną wcześniej argumentację na temat przysługującego skarżącemu interesu prawnego w występowaniu w niniejszej sprawie jako strona, uznać należy, iż skuteczne doręczenie decyzji organu I instancji nastąpiło w dniu 17 lipca 2023 r., do rąk skarżącego (por. pokwitowanie odbioru na odwrocie w/w decyzji, znajdującej się w aktach administracyjnych). W konsekwencji odwołanie skarżącego od tej decyzji, złożone dnia 27 lipca 2023 r. w siedzibie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, zostało wniesione przez osobę będącą stroną oraz w ustawowym terminie czternastu dni od daty doręczenia decyzji (art. 129 § 1 i § 2 k.p.a.). W rezultacie zaskarżone postanowienie SKO zostało wydane z naruszeniem art. 134 k.p.a., którego zdanie pierwsze stanowi, iż organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. podlegało ono uchyleniu. Rozpoznając ponownie sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze będzie zobowiązane uwzględnić powyższą ocenę prawną (art. 153 p.p.s.a.), czego konsekwencją będzie konieczność rozpatrzenia odwołania skarżącego co do istoty. Jednocześnie, z uwagi na brak przeprowadzenia w niniejszej sprawie wywiadu środowiskowego (co było spowodowane ciężką chorobą J.S. oraz koniecznością częstych wyjazdów związanych z jej leczeniem) – o ile Kolegium uzna to za wskazane – celowe będzie rozważenie możliwości zlecenia organowi I instancji na podstawie art. 136 § 1 k.p.a. przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w gospodarstwie domowym skarżącego, celem zbadania okoliczności, o których mowa w art. 2 ust. 15 oraz ust. 15g u.d.w.