I SA/Wr 778/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Haberka (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska, Asesor WSA Tomasz Trybuszewski, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym 18 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi E. F. w przedmiocie niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 22 listopada 2022 r. w sprawie o sygn. akt I SAB/Wr 667/22 I. wymierza Wojewodzie Dolnośląskiemu grzywnę w kwocie 500 (pięćset) złotych; II. stwierdza, że bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. przyznaje od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną w kwocie 1 000 (tysiąc) złotych; IV. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Postępowanie przed organem. E. F. (dalej: strona, skarżący) zwrócił się 18 stycznia 2021 r. Wojewody Dolnośląskiego (dalej: Wojewoda, organ) z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE. Pismem z 23 marca 2022 r., które wpłynęło do Wojewody 25 marca 2022 r., strona skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na bezczynność i przewlekłość postępowania. Wyrokiem z 22 listopada 2022 r., I SAB/Wr 677/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu: I. stwierdził, że Wojewoda Dolnośląski dopuścił się bezczynności; II. stwierdzał, że Wojewoda Dolnośląski postępowanie prowadził przewlekle; III. stwierdzał, że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa; IV. zobowiązał Wojewodę Dolnośląskiego do załatwienia sprawy w terminie 60 dni od otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; V. przyznał od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną w kwocie 650 (sześćset pięćdziesiąt) złotych; VI. zasądził od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z 27 lutego 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, doręczył 6 marca 2023 r. Wojewodzie odpis wyroku z 22 listopada 2022 r. I SAB/Wr 677/22 ze stwierdzeniem jego prawomocności oraz zwrócił akta sprawy. Pismem z 18 maja 2023 r. strona zwróciła się o wykonanie wyroku przez wydanie decyzji administracyjnej. Pismem z 5 lipca 2023 r. strona ponownie zwróciła się - tym razem działając przez pełnomocnika - o wykonanie wyroku w zakresie punktu IV poprzez niezwłoczne załatwienie sprawy zgodnie z treścią orzeczenia. Pismem z 8 sierpnia 2023 r. strona za pośrednictwem Wojewody skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na niewykonanie wyroku z 22 listopada 2022 r. I SAB/Wr 677/22. Postępowanie przed Sądem. 13 września 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wpłynęła skarga na niewykonanie przez Wojewodę prawomocnego wyroku z 22 listopada 2022 r. I SAB/Wr 677/22. Skarżący wniósł o: 1. wymierzenie organowi grzywny, 2. stwierdzenie, że bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3. przyznanie od organu na rzecz skarżącego na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. sumy pieniężnej wysokości 1 500 zł, 4. dopuszczenie dowodów zawnioskowanych w uzasadnieniu skargi, 5. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, 6. rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Strona wskazała w szczególności, że 6 marca 2023 r. Sąd doręczył Wojewodzie odpis prawomocnego wyroku z 22 listopada 2022 r. I SAB/Wr 677/22. Strona pismami, których kopie załączono do skargi, wezwała organ do wykonania wyroku w zakresie punktu IV poprzez niezwłoczne załatwienie sprawy zgodnie z treścią orzeczenia, jednak do dnia wniesienia skargi wyrok Sądu nie został wykonany. W odpowiedzi na skargę z września 2023 r. (bez wskazania daty podpisania pisma) organ wniósł o odrzucenie skargi. Organ wyjaśnił, że w zakresie punktu V i IV wyrok został wykonany, ponieważ organ wykonał przelew kwoty 750 zł na rachunek bankowy wskazany przez pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm., dalej: p.p.s.a.), sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Na tej podstawie Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w ww. trybie. Stosownie do treści art. 154 § 1 p.p.s.a., w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Wezwanie jest więc skierowane do organu, który ma wykonać wyrok, a nie do sądu. Jak podkreśla się w orzecznictwie i doktrynie (Dauter Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Lex, 2021) środki przewidziane w art. 154 p.p.s.a mają na celu ukaranie organu oraz jego dyscyplinowanie, a w określonej sytuacji wydanie rozstrzygnięcia (o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku) za organ. Celem skargi na niewykonanie prawomocnego wyroku sądu stwierdzającego bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przymuszenie organu do działania w sytuacji, gdy ignoruje on orzeczenie sądu i nie podejmuje czynności, do których został przez sąd zobowiązany. Skuteczność skargi zależy zatem od tego, czy organ podjął czynności zmierzające do wykonania wyroku bez zbędnej zwłoki i wykonał wytyczne sądu, a nie od końcowego efektu tych czynności. W świetle powyższego przez niewykonanie wyroku należy więc rozumieć pozostawanie w bezczynności w podjęciu lub kontynuacji postępowania administracyjnego mającego na celu zakończenie sprawy decyzją administracyjną lub w innej formie przewidzianej prawem (wyrok NSA z 30 maja 2001 r., sygn. akt II SA 2015/00). O niewykonaniu wyroku można zatem mówić wówczas, gdy takie rozstrzygnięcie – bez względu na jego treść i zakres poprzedzającego go postępowania – nie zostało wydane bądź nie podjęto innych czynności zmierzających do załatwienia sprawy. Niewykonanie wyroku, o jakim mowa w art. 154 § 1 p.p.s.a., ma miejsce także wtedy, gdy organ wprawdzie wykonał wyrok, lecz z przekroczeniem wyznaczonego terminu. Stwierdzenie powyższej okoliczności jest ustalane i oceniane według stanu na dzień wniesienia skargi (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 21 kwietnia 2015 r., I OSK 2808/14; z 12 maja 2016 r., akt I OSK 2260/15). Powołany przepis art. 154 § 1 p.p.s.a. formułuje dwie przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby strona mogła wnioskować do Sądu o wymierzenie organowi administracji publicznej grzywny. Po pierwsze, organ musi pozostawać w bezczynności po wyroku uwzględniającym skargę na podstawie art. 149 p.p.s.a. i zobowiązującym organ do wydania w określonym terminie stosownego aktu lub dokonania czynności. Po drugie, strona przed wniesieniem skargi musi wystąpić do właściwego organu z pisemnym wezwaniem do wykonania wyroku. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie obie ww. przesłanki zostały spełnione. W pierwszej kolejności należy odnotować, że w sprawie spełniony został warunek pisemnego wezwania organu do wykonania wyroku. W aktach sprawy znajdują się bowiem dwa pisma strony z 18 maja 2023 r. oraz z 5 lipca 2023 r. zwróciła się o wykonanie wyroku w zakresie punktu IV poprzez niezwłoczne załatwienie sprawy zgodnie z treścią orzeczenia. Jak wynika z akt sprawy administracyjnej, odpis prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy doręczony został organowi 6 marca 2023 r. Od tego dnia zatem rozpoczął bieg termin 60 dni do załatwienia sprawy, który upłynął 5 maja 2023 r. Organ nie załatwił przedmiotowej sprawy zgodnie z powołanym wyrokiem w terminie wyznaczonym w jego punkcie IV. Sąd podziela stanowisko, że w wypadku wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania termin jego wykonania mija z upływem terminu wyznaczonego przez sąd na wydanie aktu lub dokonanie czynności. Wyznaczony przez sąd administracyjny termin do wydania aktu lub podjęcia czynności jest terminem dodatkowym w stosunku do terminu, w jakim sprawa powinna być załatwiona, i nie może ulec przedłużeniu w trybie art. 37 § 2 k.p.a. (Z. Żukowski, Glosa do postanowienia NSA z 12 maja 1998 r., IV SA 1317/96, OSP 1999/3, poz. 57). Wskazanie przez sąd w trybie art. 149 p.p.s.a. terminu załatwienia sprawy jest elementem wyroku, zaś przepis art. 37 § 2 k.p.a. nie wyposaża organu w kompetencję do ingerowania i zmiany prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. W tym stanie rzeczy wniosek o wymierzenie organowi grzywny Sąd uznał za uzasadniony i wymierzył organowi grzywnę w wysokości 500 zł. Wymierzając na podstawie art. 154 § 1 p.p.s.a. grzywnę w takiej kwocie Sąd miał na uwadze jej dyscyplinującą funkcję oraz zawarty w niej też element represyjny, stanowiący w istocie "sankcję" za ignorowanie przez organ orzeczenia sądowego, jak też stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy wskazanego w wyroku i okoliczności, w jakich doszło do niezachowania tego terminu. Uwzględnił także, że jej wysokość mieści się w granicach określonych przez art. 154 § 6 p.p.s.a. Sąd podkreśla, że niewykonanie wyroków sądów w demokratycznym państwie prawa stanowi szczególnie istotne uchybienie w działaniu organu administracji, godzi bowiem w zasady ogólne postępowania administracyjnego, w tym w szczególności w zasadę praworządności zawartą w art. 7 k.p.a. oraz zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, wyrażoną w art. 8 k.p.a. Zgodnie z art. 154 § 2 zd. 2 p.p.s.a. Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Sądu, bezczynność organu, która wystąpiła po wyroku z 22 listopada 2022 r. I SAB/Wr 677/22 miała charakter rażącego naruszenia prawa. Dokonując takiej oceny Sąd wziął pod uwagę fakt, że przekroczenie terminu załatwienia sprawy na dzień złożenia skargi było znaczne (przeszło 6 miesięcy). Zwrócić należy uwagę, że odpis wyroku z 22 listopada 2022 r. I SAB/Wr 677/22 ze stwierdzeniem jego prawomocności oraz aktami sprawy Sąd doręczył organowi 6 marca 2023 r. Termin na wykonanie wyroku upływał więc – jak już wskazano - 5 maja 2023 r. Tymczasem do dnia przekazania skargi do Sądu Wojewoda nie zakończył postepowania stosownym aktem administracyjnym, mimo o otrzymania dwóch wezwań do wykonania wyroku oraz złożenia - za pośrednictwem organu - skargi do Sądu na jego niewykonanie. Niezrozumiałe są przy tym wyjaśnienia organu, który wnosząc o odrzucenie skargi wyjaśnia, że wyrok został wykonany, bowiem organ zrealizował przelew kwoty 750 zł na rachunek bankowy wskazany przez pełnomocnika (wykonując wyrok w części orzeczonej w jego punktach V i VI). Otóż podkreślić trzeba, że tak w skierowanych do organu wezwaniach, jak i w skardze strona skarżąca jednoznacznie wskazuje, że podstawą jej zarzutów jest niewykonanie ww. wyroku w jego punkcie IV, tj. w zakresie, w jakim Sąd zobowiązał Wojewodę Dolnośląskiego do załatwienia sprawy w terminie 60 dni od otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. W przypadku wyroku uwzględniającego skargę na niewykonanie wyroku art. 154 § 7 p.p.s.a. stanowi dla Sądu podstawę do przyznania od organu na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Jak podkreśla się w orzecznictwie komentowana norma prawna ma za zadanie kompensować doznaną przez stronę postępowania niedogodność z powodu bezczynności i przewlekłości organu. Sąd uznał, że w sprawie zaistniały okoliczności po stronie skarżącego, które wymagałyby zasądzenia na jego rzecz sumy pieniężnej dlatego przyznał od organu na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną w wysokości 1 000 zł (pkt III wyroku). Należy uznać, że kwota ta będzie adekwatna w kontekście okoliczności faktycznych sprawy oraz standardu postępowania organu administracji pozostającego w sprzeczności z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, jak zasadą demokratycznego państwa prawa i prawem do dobrej administracji. Określając wysokość sumy pieniężnej Sąd uwzględnił okres niewykonywania wyroku Sądu przez organ ale wziął również pod rozwagę, że w związku z bezczynnością organu wyrokiem, którego niewykonanie było przedmiotem niniejszej skargi, Sąd przyznał już na rzecz skarżącego sumę pieniężną w kwocie 650 zł. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. (pkt IV sentencji wyroku).