I OSK 3034/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: NSA Marek Stojanowski (spr.) NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 28 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 57/23 w sprawie ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 9 listopada 2022 r., nr KOC/427/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE WOJEWÓDZKI SĄD ADMINISTRACYJNY W WARSZAWIE WYROKIEM Z 16 MAJA 2023 R. ODDALIŁ SKARGĘ W. M. NA DECYZJĘ SAMORZĄDOWEGO KOLEGIUM ODWOŁAWCZEGO W WARSZAWIE Z 9 LISTOPADA 2022 R. W PRZEDMIOCIE ODMOWY PRZYZNANIA ŚWIADCZENIA PIELĘGNACYJNEGO. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca. Zaskarżyła to rozstrzygnięcie w całości, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Dodatkowo skarżąca zrzekła się prawa rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie art. 27 ust. 5 pkt 3 oraz art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615, z późn. zm.), dalej: uśr, przez błędną ich wykładnię sprowadzającą się do przyjęcia, że wyłączona jest możliwość przyznania prawa do wybranego przez stronę, korzystniejszego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, począwszy od daty złożenia wniosku, w sytuacji zbiegu praw do tego świadczenia oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego i jednoczesnej rezygnacji z dniem złożenia wniosku z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, w sytuacji braku uchylenia decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podczas gdy wykładnia celowościowa ww. przepisów prowadzi do wniosku przeciwnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 ppsa w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego postanowienia determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Spór w rozpoznawanej sprawie koncentruje się wokół problematyki momentu początkowego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zależności od daty ustania wypłaty świadczenia blokującego możliwość przyznania tego świadczenia. Zaskarżoną decyzją przyznano bowiem skarżącej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką, począwszy od dnia 1 sierpnia 2022 r., w sytuacji, gdy wniosek o to świadczenie złożyła w dniu 12 listopada 2021 r. W ocenie organu odwoławczego o dacie, od której wypłacane będzie to świadczenie, zadecydowało uchylenie decyzją z 18 sierpnia 2022 r. decyzji przyznającej skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego, który to zasiłek blokował możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym [niż wymienione w pozostałych punktach] osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zauważyć jednakże należy, że spełnienie przesłanek pozytywnych nie gwarantuje przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca przewidział bowiem, że świadczenie to nie przysługuje w sytuacji wystąpienia określonych okoliczności, do których należy pobieranie konkurencyjnego świadczenia. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr świadczeniem takim jest m.in. specjalny zasiłek opiekuńczy. Przyznanie zatem świadczenia pielęgnacyjnego osobie uprawnionej do świadczenia konkurencyjnego, w tym przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego, wymaga rezygnacji z takiego świadczenia na podstawie art. 27 ust. 5 uśr. Dopiero po ustaniu poboru świadczenia konkurencyjnego można mówić o powstaniu warunków do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z wyborem osoby uprawnionej do tego świadczenia. Odnotować jednocześnie należy, że w myśl art. 24 ust. 2 uśr prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 uśr nie można traktować jako bezwzględnego nakazu, który nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia innych norm. Określone świadczenie rodzinne (tu: świadczenie pielęgnacyjne) może być przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Treść art. 24 ust. 2 uśr należy odczytywać więc w ten sposób, że wnioskodawcy może przysługiwać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od miesiąca następującego po ostatnim miesiącu, w którym przysługiwało jej konkurencyjne świadczenie. Przysługiwanie stronie prawa do konkurencyjnego świadczenia wyklucza bowiem możliwość jednoczesnego pobierania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 210/21, z 13 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 870/21, z 17 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1190/21, z 11 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1400/21, z 19 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1390/21, z 29 czerwca 2022 r., sygn. akt I OSK 1586/21, z 26 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1859/21, z 3 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 211/21, z 7 października 2022 r., sygn. akt I OSK 2317/21, z 25 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 189/22, z 6 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2042/21, z 28 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2255/22, czy z 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2566/23). W rozpoznawanej sprawie decyzją z 9 grudnia 2021 r. skarżącej przyznany został specjalny zasiłek opiekuńczy, a skarżąca pobierała to świadczenie od 1 listopada 2021 r. aż do 31 lipca 2022 r., z którą to datą wspomniany zasiłek został uchylony decyzją z 18 sierpnia 2022 r. Oznacza to, że w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. 12 listopada 2021 r., skarżącej przysługiwało konkurencyjne świadczenie uniemożliwiające przyznanie jej wnioskowanego świadczenia. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego możliwe było zgodnie z powyższymi wywodami dopiero po ustaniu pobierania przez skarżącą zasiłku blokującego przyznanie wnioskowego świadczenia, tj. dopiero od 1 sierpnia 2022 r. Odnosząc się z kolei do argumentacji autora skargi kasacyjnej dotyczącej złożenia warunkowego oświadczenia o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, wskazać należy, że argumentacja ta słusznie zmierza w kierunku wskazania, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 oraz art. 24 ust. 2 uśr wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej przepisami należy wykładać w ten sposób, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr nie oznacza konieczności definitywnej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem decyzji organu przyznającej drugie z tych świadczeń (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18, czy z 2 sierpnia 2024 r., sygn. akt I OSK 2117/23 i I OSK 2025/23). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) świadczenie wymienione w art. 27 ust. 5 uśr, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona deklaruje gotowość zrzeczenia się wcześniej ustalonego prawa do zasiłku opiekuńczego. Sam fakt zatem przyznania skarżącej kasacyjnie specjalnego zasiłku opiekuńczego w okolicznościach sprawy nie mógł więc stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od daty złożenia wniosku. Niemniej jednak w realiach niniejszej sprawy istotne znaczenie ma decyzja z 18 sierpnia 2022 r. o uchyleniu decyzji przyznającej skarżącej kasacyjnie specjalny zasiłek opiekuńczy. To właśnie ta decyzja, a nie samo oświadczenie o warunkowej rezygnacji z prawa do otrzymywanego zasiłku i wyborze świadczenia korzystniejszego wyeliminowała negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr w postaci posiadania prawa do zasiłku opiekuńczego, powodując, że świadczenie pielęgnacyjne mogło zostać przyznane od 1 sierpnia 2022 r. W świetle powyższych wywodów zarzut naruszenia art. 27 ust. 5 pkt 3 oraz art. 24 ust. 2 uśr w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należało uznać za niezasadne. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.