IV SAB/Wr 491/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Sędzia WSA Katarzyna Radom, po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2024 r. w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. K. na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego I. stwierdza, że Wojewoda Dolnośląski dopuścił się bezczynności; II. stwierdza, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody Dolnośląskiego do wydania aktu lub dokonania czynności. UZASADNIENIE Skargą z 2 X 2023 r. S. K. zarzuciła Wojewodzie Dolnośląskiemu bezczynność w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego. W skardze podniesiono, że całość wymaganych dokumentów w sprawie 8280.39.2022 została przekazana do wojewody przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Lewinie Kłodzkim w dniu 29 VI 2022 r. Skarżąca do chwili wniesienia skargi nie otrzymała odpowiedzi, ani też nie wypłacono jej środków. W odpowiedzi na skargę wojewoda wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił m.in., że w dniu 29 VI 2022 r. wpłynęły do niego dokumenty z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Lewinie Kłodzkim. Decyzją z 10 X 2023 r. (nr ZP-KŚ.7060.1.4250/19.UD_532.011379.2023SK1) uchylono, na okres od 1 III 2022 r. do 31 III 2022 r., prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego skarżącej informacją nr ZP-KŚ.7060.1.4250/19.ŚW.001863.2022SS1 z dnia 28 I 2022 r., ponieważ w ww. okresie wniosek winien być rozpatrywany przez właściwy organ gminy w oparciu o ustawodawstwo polskie. Nadto wojewoda wyjaśnił, że w tym samym dniu, tj. 10 X 2023 r., skierował do skarżącej informację nr ZP-KŚ.7060.1.4250/19.ŚW.011376.2023SK1, na podstawie której przyznano jej prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko Z. K., na okres od dnia 1 IV 2022 r. do dnia 31 V 2022 r. Wojewoda zaznaczył przy tym, że wprawdzie sprawa została załatwiona później niż wynika to z przepisów prawa, jednak związane jest to ze znaczną ilością spraw i problemami organizacyjno-kadrowymi organu. W takich warunkach brak jest podstaw do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Podstawą prawną skargi jest art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 VIII 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej jako "ppsa", z którego wynika, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania poprzedzającego wydanie aktu lub dokonanie czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Według art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z 14 VI 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775, ze zm.) – dalej jako "kpa" "bezczynność" zachodzi wówczas, gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa lub w przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 kpa. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie wystąpił okres opieszałości, który kwalifikować należy jako bezczynność. Z przepisów ustawy z dnia 11 II 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r., poz. 2407) nie wynika, w jakim terminie organ właściwy w kwestii koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego powinien rozpatrzyć wniosek. Oznacza to, że zastosowanie w takim wypadku znajdzie zasada ogólna szybkości i prostoty postępowania, odwołująca się do nieuzasadnionej zwłoki, jako kryterium oceny sprawności postępowania organu. W okolicznościach sprawy, od momentu przekazania do wojewody wniosku (29 VI 2022 r.) do chwili wniesienia skargi na bezczynność (nadana w dniu 2 X 2023 r.) minęło 15 miesięcy. W ocenie Sądu taki stan rzeczy jednoznacznie wskazuje na opieszałość działania organu, która wypełnia znamiona bezczynności. Jak wynika z art. 149 § 1 ppsa, sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W niniejszym przypadku bezprzedmiotowe jest zobowiązywanie organu do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności (art. 149 § 1 pkt 1 ppsa), skoro organ w dniu 10 X 2023 r. zakończył postępowanie wydając stosowną decyzję oraz informację o przyznaniu świadczenia. Tym samym postępowanie należało umorzyć w części dotyczącej wyznaczenia organowi terminu do dokonania czynności lub wydania aktu (art. 161 § 1 pkt 3 ppsa). Jak wynika z art. 149 § 1a ppsa, stwierdzając przewlekłość lub bezczynność organu sąd jednocześnie stwierdza, czy przewlekłość lub bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. "Rażące" naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Orzeczenie o kwalifikowanej formie bezczynności lub przewlekłości winno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się w żaden sposób usprawiedliwić. Jednakże w celu ustalenia, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Samo przekroczenie przez podmiot zobowiązany ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być szczególnie znaczące i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych czynnościach musi być pozbawione racjonalnego uzasadnienia (wyrok NSA z 17 V 2019 r., I OSK 2171/17, publ. CBOSA). Braki kadrowe oraz duży wpływ spraw do organu wymagających ich załatwienia w drodze decyzji administracyjnej nie stanowią usprawiedliwionego uzasadnienia zwłoki w rozpoznaniu sprawy administracyjnej. Okoliczności te wiążą się z niedochowaniem przez organ należytej staranności w zabezpieczeniu dostatecznej obsady kadrowej zapewniającej terminowe załatwianie spraw administracyjnych i odpowiedniego zorganizowania postępowania administracyjnego, obejmującego również egzekwowanie od pracowników obowiązków w takim okresie, aby wydanie decyzji kończącej postępowanie prowadzone przez organ nastąpiło w rozsądnym terminie (wyrok NSA z 25 VII 2019 r., II OSK 1233/19, publ. CBOSA). Uwzględniając powyższe kryteria stwierdzić należy, że w kontrolowanej sprawie bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Jakkolwiek powołane w odpowiedzi na skargę okoliczności wskazują na obiektywne trudności w sprawnym i szybkim prowadzeniu postępowania, to jednak nie mogą one stanowić usprawiedliwienia dla sytuacji tak znacznych opóźnień w rozpatrywaniu wniosków. Należy podkreślić, że okres zwłoki liczony od chwili rozpoczęcia biegu terminu załatwienia sprawy do chwili wniesienia skargi, wynosił 15 miesięcy. Jest to okres znacząco wykraczający poza standard wyznaczony miarą "niezwłoczności", która w okolicznościach sprawy powinna znajdować zastosowanie. Sąd rozpoznał skargę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 4 ppsa.