II GZ 571/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marcin Kamiński po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2024 r. sygn. akt V SA/Wa 59/24 w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze uczestnika w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 25 października 2023 r. nr RzPP-DPR-WPZ.45.198.2023.MA w przedmiocie uznania praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjentów postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt V SA/Wa 59/24, odmówił P. S. (wnioskodawczyni) dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi M. K. (skarżący) na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta (organ) z dnia 25 października 2023 r. w przedmiocie uznania praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjentów. Sąd I instancji wskazał, że skarżący wniósł skargę na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z 25 października 2023 r. w sprawie uznania stosowanej praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów. Wnioskodawczyni pismem z 19 lutego 2024 r. wniosła "imieniem własnym" (a także "innych pacjentów") o dopuszczenie w charakterze uczestnika (uczestników) do ww. postępowania, "wysłuchanie" czynnika społecznego popierającego skargę oraz zawiadomienie Rzecznika Praw Obywatelskich o toczącym się postępowaniu celem jego udziału i ochrony praworządności oraz praw człowieka i obywatela. W uzasadnieniu ww. pisma wnioskodawczyni – jako pacjentka skarżącego – wyraziła sprzeciw wobec przerwania i zaprzestania skutecznej terapii leczenia boreliozy według metody ILADS. Wnioskodawczyni podała, że powyższa metoda jest stosowana od wielu lat na całym świecie, a potencjalne skutki uboczne są przez lekarza omawiane już w trackie pierwszej wizyty, co oznacza, że pacjent podejmuje terapię w pełni świadomie i dobrowolnie. Rzecznik Praw Pacjenta pismem z 6 marca 2024 r. uznał, że ww. wniosek jest bezzasadny. W ocenie organu, nawet prośba ze strony pacjenta nie uprawnia lekarza do udzielenia świadczeń medycznych niezgodnych z aktualną wiedzą medyczną. Do pisma załączono opinię Konsultanta Krajowego z 30 stycznia 2024 r. w sprawie zasad diagnostyki i leczenia boreliozy. Wydając postanowienie z dnia 11 kwietnia 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że zasadniczą przesłanką dopuszczenia danego podmiotu do postępowania sądowego, jest ustalenie, czy posiada on interes prawny, na który mogłoby oddziaływać orzeczenie zapadłe w tym postępowaniu, do którego zgłasza się ten podmiot jako uczestnik. Sąd I instancji przytoczył treść art. 33 §1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), wskazując następnie na brak realizacji przez wnioskodawczynię przesłanek wynikających z tych przepisów, w tym przede wszystkim przesłanki posiadania interesu prawnego. W dalszej kolejności WSA w Warszawie przytoczył utrwalony w orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie sposób definiowania pojęcia interesu prawnego oraz jego relację do pojęcia interesu faktycznego. Sąd I instancji wskazał następnie, że wnioskodawczyni nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym w niniejszej sprawie, natomiast wynik postępowania sądowego nie dotyczy jej interesu prawnego. W ocenie WSA, przekonanie wnioskodawczyni, że jako pacjent skarżącego może ona stać się uczestnikiem postępowania w niniejszej sprawie, jest nieuprawnione, gdyż stroną w tym postępowaniu "jest wyłącznie osoba prowadząca taką terapię", a zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta stanowi to gwarancję uprawień pacjenta do otrzymania świadczenia medycznego zgodnego z aktualną wiedzą medyczną". Sąd I instancji stwierdził, że brak jest norm prawnych, z których wnioskodawczyni mogłaby wywodzić swój interes prawny w prowadzonym postępowaniu, a wskazane okoliczności nie uzasadniają dopuszczenia jej do postępowania w charakterze uczestnika postępowania. Do uznania za uczestnika postępowania i dopuszczenia do udziału w sprawie na podstawie art. 33 § 2 p.p.s.a., a w konsekwencji uznania, że wnioskodawczyni powinna brać udział w tym postępowaniu, nie wystarczy samo przekonanie o skuteczności terapii. Wnioskodawczyni złożyła zażalenie na wskazane na wstępie postanowienie, żądając jego uchylenia. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że przesłanki z art. 33 2 p.p.s.a. zostały spełnione. Wnioskodawczyni podała, że posiada interes prawny w sprawie jako "chory pacjent, któremu terapia pomogła i została nagle przerwana", a to może mieć wpływ na dalszy stan zdrowia. W ocenie wnioskodawczyni Sąd I instancji, "nie interesuje się losem pacjentów", których "nie chce dopuścić do udziału w sprawie". Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zażalenie podlegało oddaleniu, albowiem zaskarżone postanowienie – pomimo częściowo błędnego (niepełnego) uzasadnienia – odpowiada prawu. Na wstępie należy stwierdzić, że ocena prawna spornego wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w charakterze uczestnika w sprawie ze skargi na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 25 października 2023 r. w przedmiocie uznania praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjentów wymagała analizy treści normatywnej wynikającej zarówno z art. 33 § 1 i 2 p.p.s.a., jak i z przepisów ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (u.p.p.). O ile nie ulega wątpliwości, że wnioskodawczyni nie mogła nabyć z mocy ustawy statusu obligatoryjnego uczestnika postępowania sądowego (art. 33 § 1 p.p.s.a.), gdyż nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżoną decyzją, o tyle sporna okazała się kwestia możliwości nabycia tego statusu na mocy postanowienia sądu administracyjnego (art. 33 § 2 p.p.s.a.). W tym ostatnim wypadku warunkiem uwzględnienia przez sąd administracyjny wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowym osoby, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jest wykazanie przez nią, że wynik postępowania sądowego (orzeczenie kończące to postępowanie) dotyczy jej interesu prawnego, a więc związku normatywno-faktycznego pomiędzy sferą jej indywidualnych praw i obowiązków a orzeczeniem sądu w sprawie kontroli legalności rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, który ma charakter indywidualny, konkretny, bezpośredni, realny i aktualny, bazując na określonych normach prawa materialnego lub formalnego, które podlegają bezpośredniej lub pośredniej konkretyzacji w rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej. W przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni – jako pacjent uczestniczący w określonej terapii objętej przedmiotowym postępowaniem w sprawie uznania praktyk za naruszających zbiorowe prawa pacjentów – nie wykazała i nie mogła wykazać istnienia tego rodzaju związku, albowiem to ustawodawca apriorycznie zdecydował, że w sprawach tego rodzaju stroną postępowania administracyjnego jest tylko ten, kto wnosi o wydanie decyzji w sprawie praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów, lub ten, wobec którego zostało wszczęte postępowanie w sprawie stosowania takiej praktyki (art. 60 zd. 1 u.p.p.). Tym samym w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w sprawach praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów doszło do ograniczenia zakresu interesu prawnego podlegającego ochronie na drodze administracyjnej (art. 28 k.p.a.) i – w konsekwencji – sądowoadministracyjnej. Odmiennym zagadnieniem byłaby natomiast możliwość poszukiwania źródeł interesu prawnego w innych przepisach ww. ustawy przez pacjentów niebędących wnioskodawcami (jak w niniejszym postępowaniu) w sprawie praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów. Możliwość ta jest – de lege lata – również wyłączona, gdyż w innych przepisach ustawodawca wyraźnie postanowił, że postępowanie to dotyczy zbiorowych praw pacjentów (rozumianych jako pewna odrębna całość), które są odmienne od ich praw indywidualnych (zob. art. 59 ust. 1 zd. 2 u.p.p. – "Nie jest zbiorowym prawem pacjentów suma praw indywidualnych"). W związku z powyższym należy stwierdzić, że przesłanka interesu prawnego, o którym mowa w art. 33 § 2 p.p.s.a., nie została spełniona przez wnioskodawczynię w przedmiotowej sprawie, a zatem – pomimo częściowo wadliwej argumentacji zawartej w uzasadnieniu – zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest prawidłowe co do treści rozstrzygnięcia (odmowy dopuszczenia do udziału w sprawie w charakterze uczestnika). Mając na względzie powyższe ustalenia i argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., jak w sentencji.