II Ca 43/19

<div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 13 czerwca 2024 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy</strong> </p> <p>w składzie:</p> <p>Przewodniczący: sędzia Ryszard Małecki</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2024 r. w Poznaniu</p> <p>na posiedzeniu niejawnym</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">S. K.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block"> (...) Sp. z o.o.</span> </p> <p>o zapłatę</p> <p>na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego</p> <p>od wyroku Sądu Rejonowego Poznań-Stare Miasto w Poznaniu</p> <p>z dnia 29 czerwca 2018 r.</p> <p>sygn. akt I C 1258/17</p> <p>I.  <strong> <!-- -->zamyka rozprawę; </strong> </p> <p>II.  <strong> <!-- -->zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że: </strong> </p> <p>1.  <strong> <!-- -->oddala powództwo, </strong> </p> <p>2.  <strong> <!-- -->kosztami procesu obciąża powoda, szczegółowe ich wyliczenie pozostawiając referendarzowi sądowemu, przy uwzględnieniu minimalnej stawki wynagrodzenia pełnomocnika pozwanego; </strong> </p> <p>III.  <strong> <!-- -->zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 3.075 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty. </strong> </p> <p>Ryszard Małecki</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Apelacja pozwanego okazała się zasadna.</p> <p>W pierwszej kolejności Sąd Okręgowy wskazuje, że ustały podstawy do zawieszenia postępowania w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie przez Trybunał Konstytucyjny sprawy P10/16, mimo braku takiego rozstrzygnięcia. Sprawa P10/16 zawisła przed Trybunałem Konstytucyjnym w 2016 r. i, poza uzyskaniem na etapie wstępnym stanowisk przez uczestników postępowania, nie zostały w sprawie tej podjęte żadne czynności zmierzające do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy zwracał się do Trybunału Konstytucyjnego o informację, czy i kiedy przewidywany jest termin rozstrzygnięcia wskazanej sprawy, jednak nie uzyskał takiej informacji (pismo Kierownika Sekretariatu Biura Służby Prawnej TK z dnia 15 kwietnia 2021 r. – k. 356 akt II Ca 778/19). W tej sytuacji Sąd Okręgowy uznał, że dalsze oczekiwanie na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego pozbawiałoby uczestników postępowania prawa do uzyskania rozstrzygnięcia sprawy w rozsądnym terminie. Niezależnie od tego, Sąd Okręgowy miał na uwadze poważne wątpliwości zgłaszane przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejski Trybunał Praw Człowieka co do nieprawidłowości w wyborze sędziów Trybunału Konstytucyjnego w grudniu 2015 r. (por. orzecznictwo powołane w uchwale składu 7 Sędziów SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22).</p> <p>Nawiązując do wspomnianego zagadnienia poddanego pod osąd Trybunałowi Konstytucyjnemu w sprawie P 10/16, Sąd Okręgowy podziela ugruntowane stanowisko Sądu Najwyższego w kwestii dopuszczalności nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu – por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2019 r., II CSK 626/18 i powołane tam orzecznictwo.</p> <p>Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne Sądu I instancji i uznaje je za własne. Natomiast nie zasługiwały na aprobatę rozważania poczynione przez Sąd Rejonowy na kanwie dokonanych ustaleń w kwestii przesłanek nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej o treści służebności przesyłu.</p> <p>W sposób niezbity z materiału dowodowego niniejszej sprawy wynika, a nadto nie było kwestionowane na żadnym etapie postępowania przez powoda, przekazanie do eksploatacji w dniu 18 stycznia 1978 r. przedmiotowej linii średniego napięcia 15 kV, w skład której wchodzą urządzenia przesyłowe znajdujące się na przedmiotowej nieruchomości (protokół zadwczo-odbiorczy – k. 63).</p> <p>Urządzenia te były posadowione na nieruchomości przez Skarb Państwa.</p> <p>Sąd Okręgowy ustala, że doszło do przeniesienia posiadania urządzeń przesyłowych znajdujących na przedmiotowej nieruchomości będących własnością kolejno: Skarbu Państwa, od dnia 7 stycznia 1991 r. <span class="anon-block"> (...) S.A.</span> (zmiana nazwy na <span class="anon-block"> Grupa (...) S.A.</span> od dnia 17 grudnia 2002 r, i od dnia 23 września 2004 r. na <span class="anon-block"> (...) S.A.</span>), od dnia 30 czerwca 2007 r. pozwana <span class="anon-block"> (...) Spółka z o.o.</span> z siedzibą w <span class="anon-block">P.</span>.</p> <p>Ugruntowane w judykaturze odstąpienie w drodze wykładni od konieczności określenia w orzeczeniu nieruchomości władnącej na rzecz której nastąpił ex lege skutek zasiedzenia, nastąpiło w rezultacie odwołania się do pojęcia przedsiębiorstwa w ujęciu przedmiotowym i przyjęcia domniemania, że składnikiem przedsiębiorstwa przesyłowego jest zawsze taka nieruchomość (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 września 2006 r., II CSK 112/06). Przy tego rodzaju koncepcji brak określenia nieruchomości władnącej jest tylko technicznym uproszczeniem służącym przyspieszeniu postępowania i nie świadczy o braku wystąpienia przesłanki merytorycznej w postaci nieruchomości władnącej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 stycznia 2013 r., II CSK 289/12, z dnia 6 lutego 2013 r., V CSK 129/12, i z dnia 14 czerwca 2013 r., V CSK 321/12). Przeniesienie posiadania urządzeń przesyłowych następuje z chwilą nabycia prawa własności nieruchomości władnącej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 stycznia 1969 r., III CRN 271/68). Do posiadania służebności nie stosuje się <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 349;art. 350;art. 351)">art. 349-351 kc.</a>, a nawet występuje zapatrywanie, iż nie stosuje się także <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 348)">art. 348 kc.</a>. W przypadku posiadania w granicach służebności przesyłowej, wydanie rzeczy polega na przejęciu przedsiębiorstwa przesyłowego, bez sprzeciwu poprzednika (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 352)">art. 352</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 348;art. 176)">art. 348 i art. 176 KC</a>), którego użyteczność jest zwiększana przez korzystanie z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym służebności gruntowej (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2016 r., V CSK 224/15 i odpowiednio wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 stycznia 1969 r., III CRN 271/68, OSNCP 1969, Nr 10, poz. 177).</p> <p>W okolicznościach sprawy przeniesienie zarówno własności nieruchomości władnącej, jak przejęcie urządzeń przesyłowych znajdujących się na nieruchomości przez kolejne podmioty wymienione wyżej nie może budzić wątpliwości.</p> <p>Posiadanie służebności gruntowej o treści służebności przesyłu, które kolejni właściciele urządzeń mogli doliczyć do posiadania służebności należy liczyć najpóźniej pod dnia 18 stycznia 1978 r.</p> <p>Zła wiara Skarbu Państwa nie budziła wątpliwości Sądu Okręgowego, ponieważ nie dysponował żadnymi dokumentami, które usprawiedliwiałyby przekonanie o posiadanie tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości (brak dokumentów, na podstawie których poprzednik prawny uczestnika mógłby być przekonany, że skutecznie ustanowiono na jego rzecz służebność – oświadczeniem właściciela w formie aktu notarialnego albo decyzją administracyjną wydaną na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19580170070" title="Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - Dz. U. z 1958 r. Nr 17, poz. 70 (art. 35)">art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości</a>). Wykonanie inwestycji w zgodzie przepisami <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19940890414" title="Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - Dz. U. z 1994 r. Nr 89, poz. 414 ()">prawa budowlanego</a> nie mają znaczenia dla kwestii posiadani tytułu prawnego. Domniemanie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 7)">art. 7 k.c.</a> nie może zaprzeczać stanowi faktycznemu, który wprost je podważa (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2017 r., II CSK 344/16). Wymogi przyjęcia dobrej wiary po stronie przedsiębiorstwa przesyłowego będącego posiadaczem służebności w oparciu o okoliczności niniejszej sprawy i posiadaną przez uczestnika dokumentację pozwalają na obalenie domniemania dobrej wiary.</p> <p>W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 292)">art. 292 kc.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 172)">art. 172 kc.</a> pozwana nabyła przez zasiedzenie najpóźniej z dniem 18 stycznia 2008 r. (po upływie 30 lat) służebność gruntową o treści służebności przesyłu na nieruchomości objętej wnioskiem, której treść wyraża się w prawie korzystania ze znajdujących na tej nieruchomości urządzeń przesyłowych stanowiących składnik linii średniego napięcia 15 kV. Brak jest dowodów na przerwę biegu terminu zasiedzenia.</p> <p>Ustalenie to niweczy roszczenie powoda o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości za okres objęty pozwem, tj. październik 2011 r. – styczeń 2017 r..</p> <p>W tym stanie rzeczy na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 kpc</a>. należało zmienić zaskarżony wyrok i oddalić powództwo.</p> <p>Koszty procesu w obu instancjach obciążały powoda jako przegrywającego sprawę na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 § 1 kpc</a>.</p> <p>W I instancji Sąd Okręgowy za Sądem Rejonowym pozostawił ich rozliczenie referendarzowi sądowemu na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 1)">art. 108 § 1 kpc</a>.</p> <p>Na koszty poniesione przez pozwanego w postępowaniu drugoinstancyjnym składały się opłata od apelacji 1.275 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika ustalone na podstawie § 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.</p> <p>Ryszard Małecki</p> </div>