I SA/Go 80/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku pełnomocnika - doradcy podatkowego G.G. o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz zwrotu poniesionych wydatków w sprawie ze skargi W.H. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu kwoty wydatkowanej na zakup kasy rejestrującej p o s t a n a w i a: 1. Odmówić przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji. 2. Przyznać doradcy podatkowemu G.G. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, wynagrodzenie w wysokości 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należny podatek od towarów i usług, z tytułu pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu tj. za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. 3. Odmówić zwrotu wydatków. UZASADNIENIE Skarżąca – W.H. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej wskazaną w sentencji niniejszego rozstrzygnięcia. Prawomocnym postanowieniem z dnia 5 czerwca 2023 r. sygn. akt I SPP/Go 50/23 referendarz sądowy tut. Sądu przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Na tej podstawie Krajowa Izba Doradców Podatkowych wyznaczyła dla skarżącej pełnomocnika - doradcę podatkowego G.G. (karta 73 akt sądowych). W dniu 7 sierpnia 2023 r., w budynku Sądu, ww. pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy i wykonał ich fotokopie. Wyrokiem z dnia 5 września 2023 r. sygn. akt I SA/Go 80/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym, oddalił w całości skargę W.H. na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, sporządzonym na skutek wniosku pełnomocnika skarżącej, został uznany za doręczony z dniem 18 października 2023 r., na podstawie art. 74a § 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 - dalej w skrócie "P.p.s.a.). W dniu 15 listopada 2023 r. pełnomocnik złożył do tut. Sądu opinię o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku. W treści opinii wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot kosztów poniesionych w związku z reprezentowaniem strony, przedstawione w załączniku, oświadczając jednocześnie, że koszty te nie zostały zapłacone w całości lub w części. W odrębnym piśmie (załączniku) pełnomocnik podniósł, że rzetelnie reprezentując podatnika przed sądem musiał: dojechać do sądu, zapoznać się z aktami postępowania, wykonać ich fotokopię, przeanalizować akta pod katem stanu faktycznego, działań organów podatkowych obu instancji, właściwych regulacji znajdujących zastosowanie w sprawie, istniejącego orzecznictwa sądowego, interpretacji Ministra Finansów w podobnych sprawach i piśmiennictwa specjalistycznego, a także przygotować opinię o braku podstaw do przygotowania skargi kasacyjnej. Z uwagi na ekonomię, wykonanie ww. czynności zlecił podmiotowi posiadającemu specjalistyczną wiedzę w tym zakresie. Na potwierdzenie tego przedłożył fakturę nr [...] z dnia [...] listopada 2023 r. Zarządzeniem z dnia 17 listopada 2023 r. stwierdzono, że powyższa opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej sporządzona została z zachowaniem zasad należytej staranności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 250 § 1 P.p.s.a., wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Charakter wypłacanego świadczenia na rzecz ustanowionego z urzędu pełnomocnika, tj. opłacanie tego wynagrodzenia ze środków publicznych, obliguje sąd do szczególnego badania tego, czy pomoc prawna rzeczywiście została danej stronie postępowania udzielona (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt I FZ 321/14). Jak podkreśla się w orzecznictwie, pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej, a nie za samo tylko pełnienie funkcji pełnomocnika z urzędu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004r., sygn. akt OZ 720/04, publ. ONSAiWSA 2005/5/93). W orzecznictwie ukształtowało się również stanowisko, zgodnie z którym udzielenie pomocy prawnej powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 17 września 2012r. sygn. akt II FZ 727/12, z 18 października 2007r. sygn. akt II FZ 515/07, z 28 maja 2013 r. sygn. akt II FZ 303/13). Sąd nie ma zatem obowiązku uwzględnienia każdego wniosku złożonego przez pełnomocnika o przyznanie wynagrodzenia czy zwrot wydatków. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, skarga została sporządzona osobiście przez skarżącą i została rozpoznana w trybie uproszczonym, bez udziału stron. Czynności podjęte przez wyznaczonego z urzędu pełnomocnika w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji polegały jedynie na zapoznaniu się w dniu 7 sierpnia 2023 r. z aktami sprawy i wykonaniu ich fotokopii. Uznać zatem należy, że pełnomocnik z urzędu w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, do czasu wydania wyroku, nie wykonał żadnych czynności z zakresu pomocy prawnej; nie złożył żadnego pisma procesowego odnoszącego się do meritum sprawy, nie wyraził swojego pisemnego stanowiska przed wyznaczonym posiedzeniem niejawnym. Zatem trudno stwierdzić, że pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy udzielił skarżącej w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji rzeczywistej pomocy prawnej. W ocenie Sądu, za udzielenie pomocy prawnej w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie może być uznane samo zapoznanie się z aktami sprawy (aktami sądowymi) bez podjęcia dalszych czynności procesowych ukierunkowanych na wyrażenie stanowiska w sprawie. Czynność zapoznania się z aktami sprawy stanowi bowiem jedynie czynność poprzedzającą faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej, która na tym etapie postępowania zasadniczo powinna łączyć się z wyrażeniem przez pełnomocnika stanowiska w sprawie oraz - w razie potrzeby - ze złożeniem niezbędnych wniosków procesowych. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 września 2013 r. (sygn. akt I OZ 768/13) zapoznanie się z aktami sprawy jak i jej analiza bez podjęcia dalszych czynności procesowych nie są wystarczające dla uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona. Z tych powodów należało odmówić przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji (pkt I sentencji postanowienia). W sprawie zaistniały jednak przesłanki do przyznania ww. pełnomocnikowi kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym drugiej instancji. Oczywiste jest, że ustanowiony z urzędu pełnomocnik sporządził i złożył do tut. Sądu opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 5 września 2023 r., wraz z żądaniem przyznania kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Czynność ta została wykonana z zachowaniem ustawowego terminu. Co więcej, złożony wniosek zawiera oświadczenie, że wynagrodzenie nie zostało zapłacone w całości lub w części. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2018 r. poz. 1688 - zwanego dalej "rozporządzeniem"). Stosownie do treści § 6 ust. 2 pkt 2 ww. rozporządzenia, wynagrodzenie w postępowaniu przed sądem administracyjnym w drugiej instancji, za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi 50% kwoty wynagrodzenia określonego w ust. 1, a jeżeli w drugiej instancji nie prowadził sprawy ten sam doradca podatkowy - 75% tej kwoty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Zgodnie zaś z § 6 ust. 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia, jeżeli przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, przy wartości przedmiotu sprawy powyżej 500 zł do 1.500 zł, wynagrodzenie w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji wynosi 180 zł. Jednocześnie § 4 ust. 3 rozporządzenia stanowi, że wynagrodzenie, o którym mowa powyżej, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług. Biorąc pod uwagę, że w niniejszej sprawie wartość przedmiotu sporu wynosiła 657 zł, to zgodnie z § 6 ust. 1 pkt 1 lit. b), wysokość wynagrodzenia pełnomocnika za udział w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji wyniosłaby 180 zł, zaś za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 120 zł. Zauważyć jednak w tym miejscu należy, że Trybunał Konstytucyjny w sprawach o sygn. SK 66/19, SK 78/21, SK 53/22, SK 85/22 oraz SK 83/19 orzekał o niezgodności z Konstytucją przepisów zawartych w rozporządzeniach Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu i w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. W orzeczeniach tych Trybunał kwestionował nieuzasadnione różnicowanie stawek i mechanizmów wynagradzania dla adwokatów i radców prawnych ustanowionych z urzędu względem adwokatów i radców prawnych ustanowionych z wyboru. W związku z powyższym Trybunał dostrzegł konieczność zasądzania na rzecz pełnomocników z urzędu opłat nie niższych niż przewidziane w rozporządzeniach regulujących stawki dla adwokatów i radców prawnych z wyboru, a więc przy uwzględnieniu rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800) oraz w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265). Sąd ma na uwadze, że Trybunał nie zakwestionował zgodności z Konstytucją regulacji zawartych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu (dalej jako Rozporządzenie z 16 sierpnia 2018 r.), niemniej jednak, przepisy wskazywanego Rozporządzenia określają podobne stawki i zasady przyznawania wynagrodzenia ustanowionemu pełnomocnikowi będącemu doradcą podatkowym jak te, które zawarte zostały w przepisach dotyczących radców prawnych i adwokatów, a które to normy zostały przez Trybunał Konstytucyjny uznane za niezgodne z ustawą zasadniczą. W ocenie Sądu, nie ma żadnego uzasadnienia, aby różnicować sytuację pełnomocników, którym przyznawane jest wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną z urzędu tylko z uwagi na ich status zawodowy. Za takim stanowiskiem przemawia nie tylko brak podstaw do odmiennego traktowania pełnomocników, ale także wskazywane już podobieństwo uregulowań dotyczących przyznawania wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu. Nie ma bowiem uzasadnionych podstaw do tego, aby o przyznaniu doradcy podatkowemu wynagrodzenia orzekać na podstawie przepisów, których tożsame brzmienie, choć na gruncie innego aktu prawnego, zostało uznane za sprzeczne z Konstytucją. W rezultacie, w ramach wykładni prokonstytucyjnej, należy pominąć regulację Rozporządzenia z 16 sierpnia 2018 r. w tej części, która odnosi się do ustalenia stawek wynagrodzenia doradcy podatkowego za świadczoną pomoc prawną z urzędu, i zastąpić te stawki stawkami wynagrodzenia (opłat), jakie prawodawca przewidział za takiego samego rodzaju pracę (pomoc prawną) świadczoną przez doradcę prawnego ustanowionego z wyboru tj. w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1687). W tym zakresie, w rozpoznawanej sprawie, będą miały zatem zastosowanie przepisy § 2 ust. 2 pkt 2 oraz § 2 ust. 1 pkt 1 lit. b) wskazanego rozporządzenia. Z przywołanych przepisów wynika, że pełnomocnikowi będącemu doradcą podatkowym, za udział w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji należne jest wynagrodzenie w wysokości 270 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 lit. b), z kolei za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% wskazanej wyżej sumy, nie mniej niż 240 zł (§ 2 ust. 2 pkt 2). Mając powyższe na uwadze (pkt II sentencji postanowienia), należało przyznać doradcy podatkowemu ustanowionemu z urzędu, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu przed sądem administracyjnym w drugiej instancji kwotę 240 zł (tj. 50% stawki z 270 zł, nie mniej niż 240 zł, bowiem doradca podatkowy reprezentował skarżącą również z postępowaniu w pierwszej instancji). Ponadto opłatę tę, w myśl § 4 ust. 3 ww. rozporządzenia, podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług. W ocenie Sądu, przyznana kwota jest adekwatna do udziału pełnomocnika na tym etapie postępowania, w szczególności uwzględnia niezbędny nakładu jego pracy, a także charakteru sprawy. Zauważyć bowiem należy, ze ustawodawca, w § 4 pkt 2 ww. rozporządzenia wprowadził możliwość podwyższenia wynagrodzenia, w wysokości nie wyższej niż 150% wynagrodzenia określonego w § 6, jednak jedynie w pewnych nadzwyczajnych, szczególnych okolicznościach, tj. ze względu na niezbędny nakład pracy doradcy podatkowego, a także charakter sprawy i wkład pracy doradcy podatkowego w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Co więcej, to wnioskujący pełnomocnik domagając się przyznania podwyższonego wynagrodzenia za czynności wykonane w ramach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, powinien swój wniosek uzasadnić, przedstawić argumenty świadczące o takim nakładzie pracy oraz charakterze sprawy, które usprawiedliwiałyby podwyższenie stawki przyznanego wynagrodzenia (por.: S. Babiarz i inni, "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", wyd. LexisNexis, Warszawa 2009, s. 361). W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie zostało jednak wykazane, aby nastąpiły nadzwyczajne okoliczności, które z uwagi na zwiększony nakład pracy pełnomocnika pozwoliłyby na przyznanie mu wyższego wynagrodzenia. Za okoliczność taką w żadnym razie nie mógł być uznany sam fakt sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, wymagającej od pełnomocnika zapoznania się z aktami sprawy, czy wyszukiwania i analizy działań organów podatkowych, orzecznictwa sądowego, interpretacji Ministra Finansów i piśmiennictwa. Wymienione działania mieszczą się bowiem w granicach czynności, jakich wymaga się od fachowego reprezentanta, który podlega określonym wymogom związanym z wykonywaniem zawodu doradcy podatkowego. Również analiza akt sprawy nie daje podstaw do przyjęcia, że wystąpiły w niej okoliczności uzasadniające zwiększenie wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu ponad stawkę minimalną. Na akta administracyjne składają się bowiem dwie teczki (łącznie 125 kart), czego nie sposób uznać za obszerny materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Także przedmiot postępowania nie stanowi o szczególnej zawiłości sprawy, budzącej wątpliwości w orzecznictwie czy doktrynie. Podnieść należy, że stan faktyczny sprawy nie był sporny; skarżąca nie zaprzeczała ustaleniom organów wskazując jedynie na brak świadomości obowiązku dokonywania przeglądów technicznych kasy rejestrującej w określonych terminach i skutków zaniechania. Na marginesie Sąd pragnie nadto zauważyć, że pomimo powoływania się pełnomocnika na wielogodzinne poszukiwania i analizę "istniejącego orzecznictwa sądowego w podobnych sprawach, istniejących interpretacji Ministra Finansów w podobnych sprawach czy piśmiennictwa specjalistycznego", pełnomocnik nie przywołał rezultatów tych poszukiwań w treści wniesionej opinii o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej tj. oprócz powołania się na komentarz w zakresie podstaw kasacyjnych. W złożonej opinii nie wskazał żadnych interpretacji, orzecznictwa w podobnych sprawach, a tym bardziej piśmiennictwa specjalistycznego. W ocenie Sądu, na akceptację nie zasługuje również - w świetle przywołanych wyżej przepisów prawa - żądanie pełnomocnika wyznaczonego z urzędu zwrotu poniesionych wydatków w wysokości 1.000 zł, określonych w fakturze nr [...] z dnia [...] listopada 2023 r. za "analiza orzecznictwa i przygotowanie projektu opinii o bezpodstawności złożenia skargi kasacyjnej" i "analiza akt - sprawa W.H.". Jak już bowiem wskazano, ww. czynności mieszczą się w zakresie obowiązków pełnomocnika z urzędu w ramach świadczonej stronie pomocy prawnej przed sądem drugiej instancji i wynagrodzenie za ww. czynności uwzględnione zostało w wynagrodzeniu przyznanym pełnomocnikowi z urzędu, na podstawie art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 2 ust. 1 pkt 1 lit. b) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. Wzajemne rozliczenia z tytułu zlecenia ich faktycznego wykonania innemu podmiotowi, nie mieszczą się w gestii Sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Bezpodstawne jest zatem żądanie ponownego sfinansowania tych kosztów przez Skarb Państwa. Jedynie na marginesie stwierdzić wypada, że pełnomocnik nie wykazał w żaden sposób, że osoba, która faktycznie wykonała podstawowe i niezbędne czynności profesjonalnego pełnomocnika tj. dokonała analizy akt sprawy i orzecznictwa, a także przygotowała projekt opinii o bezpodstawności złożenia skargi kasacyjnej jest podmiotem posiadającym specjalistyczną wiedzę w tym zakresie. Z kolei pozostałe wskazane przez pełnomocnika wydatki z tytułu kosztów dojazdu do Sądu, zakupu znaczków pocztowych, papieru, amortyzacji sprzętu komputerowego, biurowego, drukarek itp. w żaden sposób nie zostały udokumentowane. W tej sytuacji należało, w pkt III sentencji, odmówić zwrotu wydatków. Z tych względów, na podstawie art. 250 § 1 i art. 258 § 4 P.p.s.a. oraz § 2 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 2 ust. 1 pkt 1 lit. b) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1687) oraz § 4 ust. 2, 3 i 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2018 r. poz. 1688), orzeczono jak w sentencji postanowienia.