I GSK 534/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia del.WSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Protokolant Piotr Kaczmarek po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej L.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 17 września 2019 r. sygn. akt I SA/Bd 163/19 w sprawie ze skargi L.P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od L.P. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 17 września 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 163/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę L. P., zwanego dalej "skarżącym", na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy, zwanego "DIAS", z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym: Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Toruniu prowadzi z majątku skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...] wystawionych w dniu 7 marca 2018 r. przez wierzyciela - Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Toruniu, obejmujących zobowiązania osoby trzeciej z tytułu odpowiedzialności za zaległości podatkowe M. Sp. z o.o. z siedzibą w T. w zakresie podatku od towarów i usług za miesiące luty, październik i listopad 2012 r. Celem wyegzekwowania należności Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Toruniu zawiadomieniami z dnia 15 marca 2018 r. dokonał czynności egzekucyjnych polegających na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w B. S.A. we [...] i z wynagrodzenia za pracę w M. Sp. z o.o. z siedzibą w T. Zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono skarżącemu w dniu 16 marca 2018 r. W dniu 30 marca 2018 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo skarżącego nazwane "Skarga na czynności organu egzekucyjnego w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz rachunku bankowego", które zawierało m.in. wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych. Postanowieniem z dnia 11 października 2018 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Toruniu odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Na skutek wniesionego zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy opisanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] grudnia 2018 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ podał, że obowiązek wskazany w tytułach wykonawczych wynika z decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia [...] listopada 2017 r., Nr [...], która jest ostateczna w administracyjnym toku instancji i podlega wykonaniu. Organ wyjaśnił, że podnoszona przez skarżącego okoliczność wniesienia skargi do Sądu na decyzję organu drugiej instancji oraz wniosku o wstrzymanie wykonania tej decyzji nie stanowi podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.), zwanej dalej "u.p.e.a.". Nie wystąpiły także inne okoliczności wymienione przez ustawodawcę w powołanym art. 59 § 1 pkt od 1 do 10 u.p.e.a. Organ drugiej instancji uznał zatem, że nie ma podstaw do uwzględnienia żądania skarżącego dotyczącego umorzenia postępowania egzekucyjnego W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy L. P. ponownie podkreślił, że do chwili jej złożenia nie orzeczono prawomocnie o jego solidarnej odpowiedzialności. Oddalając skargę Sąd I instancji wskazał, że wbrew stanowisku skarżącego w sprawie brak było jakichkolwiek podstaw do przyjęcia zasadności wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Nie wystąpiła bowiem żadna z przesłanek, o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a. Dodatkowo wyjaśniono, że WSA w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 30 maja 2018 r., sygn. akt I SA/Bd 75/18, odmówił wstrzymania wykonania decyzji DIAS w Bydgoszczy z dnia [...] listopada 2017 r. w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za luty, marzec, październik i listopad 2012 r. Zatem w czasie wydania zaskarżonego postanowienia, tj. [...] grudnia 2018 r., wyżej wymieniona decyzja była ostateczna i podlegała wykonaniu. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi, że skoro odpowiedzialność skarżącego nie została prawomocnie przesądzona, tym samym świadczy to o tym, iż prowadzone postępowanie egzekucyjne jest nie do zaakceptowania w demokratycznym państwie prawa. W przedmiotowej sprawie dopiero postanowieniem z dnia 9 stycznia 2019 r., sygn. akt II FSK 3626/18, Naczelny Sąd Administracyjny wstrzymał wykonanie decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia [...] listopada 2017 r. w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za luty, marzec, październik i listopad 2012 r. Postępowanie egzekucyjne zostało natomiast wszczęte w dniu [...] marca 2018 r. (data doręczenia odpisów tytułów wykonawczych i zawiadomienia o zajęciu). Z powyższego wynika, że postanowienie NSA wstrzymujące wykonanie decyzji zapadło po wszczęciu postępowania egzekucyjnego. Sąd I instancji stwierdził, że obowiązek wskazany w tytułach wykonawczych wynika z decyzji, która wprawdzie w chwili orzekania przez Sąd nie podlegała już wykonaniu, co nie dawało jednak podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego - z powodów, o których mowa powyżej, na dzień rozpoznania wniosku o umorzenie tego postępowania. Sąd I instancji wskazał również, że w granicach rozpoznawanej sprawy nie był uprawniony do badania merytorycznej zasadności decyzji administracyjnej w przedmiocie odpowiedzialności skarżącego jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki M. Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpił L. P. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości, w treści skargi kasacyjnej przywołano obie podstawy kasacyjne określone w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), zwanej dalej "P.p.s.a.". Zarzucono naruszenie: 1. art. 145 §1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez brak zastosowania pomimo przedawnienia części zaległości podatkowej względem dłużnej spółki co uniemożliwiało wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego przeciwko członowi zarządu; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 61 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a." w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak zastosowania i brak umorzenia postępowania egzekucyjnego pomimo braku przesądzenia prawomocnie odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania podatkowe spółki oraz wstrzymania wykonalności skarżonej decyzji administracyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny, przedawnienia części zobowiązań a także umorzenia postępowania w zakresie orzeczenia solidarnej odpowiedzialności wobec skarżącego przez Prezesa Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, który oceniał te same okoliczności w jakich działał skarżący; 3. art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 6 § 1 u.p.e.a. i art. 2 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że organ egzekucyjny ma obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, zwłaszcza, że Naczelny Sąd Administracyjny wstrzymał wykonanie decyzji, której dotyczy przedmiotowe postępowanie egzekucyjne. W oparciu o powołane zarzuty skarżący kasacyjnie sformułował wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpatrzenia. Ponadto zawnioskowano o przeprowadzenie dowodów z dokumentów zawnioskowanych w skardze kasacyjnej ponieważ ich powołanie nie było możliwe na wcześniejszym etapie postępowania ponieważ powstały później, a które potwierdzają brak możliwości wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego skoro część zaległości podatkowej wobec spółki M. ulegała przedawnieniu. Sformułowano również wniosek o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów postawionych w petitum wniesionego środka zaskarżenia. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 P.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny jako sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonymi przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Rozpoznając sprawę w tych granicach Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Na wstępie Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że jakkolwiek skarżący kasacyjnie wskazał w treści wniesionego środka zaskarżenia, iż zaskarż wyrok Sądu I instancji na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., to wszystkie trzy sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczą jedynie naruszenia przepisów postępowania. Niezasadne są zarzuty naruszenia art. 145 §1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 61 § 1 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Zgodnie z art. 61 § 1 K.p.a., który na skutek odesłania z art. 18 u.p.e.a., znajduje odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, postępowanie administracyjne wszczyna się na wniosek strony lub z urzędu. W dniu 30 marca 2018 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pismo skarżącego nazwane "Skarga na czynności organu egzekucyjnego w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę oraz rachunku bankowego", które zawierało m.in. wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...] października 2018 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Toruniu odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Na skutek wniesionego zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy opisanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] grudnia 2018 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organy obu instancji procedowały zatem na wniosek zobowiązanego w przedmiocie umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wniosek ten w momencie wpływu do organu egzekucyjnego wszczął przed tym organem wpadkowe postępowanie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, które zostało zakończone postanowieniem odmownym. Nie doszło zatem do naruszenia art. 61 § 1 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. bowiem postępowanie na wniosek zobowiązanego zostało wszczęte i zakończone stosownym postanowieniem. Natomiast to, że organ odmówił w tym postanowieniu umorzenia postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją niezaistnienia podstaw do jego umorzenia wskazanych w art. 59 § 1 u.p.e.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Przepis ten dotyczy sytuacji trojakiego rodzaju. Po pierwsze, dotyczy okoliczności, gdy obowiązek nie jest wymagalny, co oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej. Po drugie, komentowany przepis dotyczy sytuacji, gdy obowiązek został umorzony lub wygasł z innego powodu, co oznacza, że obowiązek powstał i nie został wykonany, ale z innych powodów przestał istnieć przed dniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Na przykład dojdzie do wygaśnięcia obowiązku z innego powodu, jeżeli została uchylona decyzja, na podstawie której został wystawiony tytuł wykonawczy. Po trzecie, przepis ten dotyczy sytuacji, gdy obowiązek nie istniał, tj. nie powstał przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Żadna z tych sytuacji nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie w chwili wydawania postanowień przez organy obu instancji, co Sąd I instancji właściwie wyeksponował w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 6 § 1 u.p.e.a. i art. 2 Konstytucji RP. Sąd administracyjny rozpoznaje sprawę poprzez kontrolę zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego w oparciu o stan prawny i stan faktyczny, który istniał wówczas, gdy akty te były podejmowane. Jak wyjaśnił Sąd I instancji, w momencie podejmowania rozstrzygnięć w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia [...] listopada 2017 r. w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za luty, marzec, październik i listopad 2012 r. była ostateczna i wykonalna. Jej wstrzymanie na skutek orzeczenia sądowego nastąpiło dopiero później i tej okoliczności Sąd I instancji nie mógł uwzględnić oceniając istnienie podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego w chwili podejmowania zaskarżonych postanowień. Istniejąca wówczas wykonalność decyzji obligowała wierzyciela i organ egzekucyjny do podjęcia czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, stosownie do wyrażonej w art. 6 § 1 u.p.e.a. zasady ogólnej prawnego obowiązku prowadzenia egzekucji. Zatem przepis ten nie został naruszony. W konsekwencji nie doszło również do naruszenia art. 2 Konstytucji RP. Dodatkowo – z uwagi na treść zarzutu kasacyjnego i jego uzasadnienia – należy wskazać, że zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego, stosownie do treści art. 70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm.), zwanej dalej "O.p.", przerwało bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, dlatego pomimo wstrzymania wykonalności decyzji obowiązek podatkowy nadal istnieje. W tych okolicznościach skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).