III SA/Kr 1338/24

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie : Sędzia WSA Bogusław Wolas (spr.) Asesor WSA Jakub Makuch po rozpoznaniu w dniu 29 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi L. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 27 czerwca 2024 r. nr SKO.ŚR/4111/455/2024 w przedmiocie oddalenia zarzutu w sprawie postępowanie egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącego kwotę 497 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Decyzją z 30 kwietnia 2024 r, nr MGOPS-ŚR-5211 -156/24 Burmistrz Miasta i Gminy Niepołomice odmówił skarżącej (L. Z.) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. Podstawę odmowy przyznania świadczenia stanowił brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r., poz. 323) - dalej: "u.ś.r.", tj. niepełnosprawność matki skarżącej powstała w okresie po osiągnięciu 18 roku życia. Dodatkową przyczyną odmowy przyznania świadczenia było zaistnienie przesłanki negatywnej określonej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. - skarżąca uzyskała bowiem w dniu 7 listopada 2023 r. prawo do świadczenia emerytalnego, a zawieszenie tego świadczenia nastąpiło ze skutkiem od dnia 1 maja 2024 r. W odwołaniu skarżąca zarzuciła organowi l instancji naruszenie przepisów prawa materialnego przez zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, decyzją z 27 czerwca 2024 r., znak: SKO.ŚR/4111/455/2024 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu l instancji. W pierwszej kolejności organ odwoławczy powołując się na treść art. 63 ust. 1 u.ś.w. podał, że dotychczasowe przepisy u.ś.r. należy stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy do 31 grudnia 2023 r. złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i spełnili określone w ustawie przesłanki jego przyznania z uwzględnieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. Kolegium ustaliło, że skarżąca w dniu 28 grudnia 2023 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że od dnia 7 listopada 2023 r. do dnia 30 kwietnia 2024 r. skarżąca była uprawniona do świadczenia emerytalnego. Natomiast w dniu 12 kwietnia 2024 r. ZUS wydał decyzję wstrzymującą wypłatę skarżącej świadczenia emerytalnego od dnia 1 maja 2024 r., zgodnie ze złożonym wnioskiem. Sygn. akt III SA/Kr 1338/24 Zdaniem organu odwoławczego w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uznania, że przed dniem 31 grudnia 2023 r. skarżąca spełniała przesłanki do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem od dnia 7 listopada 2023. r. była uprawniona do świadczenia emerytalnego, co zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r., wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt, że skarżąca zawiesiła prawo do emerytury z dniem 1 maja 2024. r., nie ma znaczenia, bowiem nie wyczerpuje to spełniania przesłanki przyznania świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. Powyższe oznacza, że brak w niniejszej sprawie podstaw do zastosowania przepisów przejściowych i rozstrzygnięcia wniosku w oparciu o przepisy obowiązujące do 31 grudnia 2023 r. Kolegium wskazało nadto, że w związku z tym, że zawieszenie prawa do emerytury nastąpiło od dnia 1 maja 2024 r. to teoretycznie istniałaby możliwość rozważenia przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 maja 2024 r. Niemniej zmiana przepisów z dniem 1 stycznia 2024 r. ograniczyła możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom osób dorosłych, jednocześnie dając możliwość ubiegania się o przyznanie świadczenia wspierającego przez osoby niepełnosprawne. Zatem warunkiem zastosowania przepisu przejściowego wynikającego z art. 63 ust. 1 u.ś.w. jest złożenie wniosku i spełnienie określonych w ustawie przesłanek jego przyznania przed dniem wejścia w życie nowych przepisów, a mianowicie od dnia 1 stycznia 2024 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu l instancji, a nadto o zasądzenie na jej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła decyzji Kolegium naruszenie przepisów: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez pominięcie celów tej ustawy i przyjęcie, że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką; art. 63 ust 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (tekst jednolity: Dz.U. 2023 r., poz. 1429) - dalej: "u.ś.w", przez jego niezastosowanie i podjęcie decyzji w oparciu o przepisy u.ś.r. w brzmieniu od 1 stycznia 2024 r., zamiast w brzmieniu do dnia 3 grudnia 2023 r.; Sygn. akt III SA/Kr 1338/24 3. art. 8 k.p.a. przez pozbawienie skarżącej świadczenia, które zgodnie z prawem jej przysługuje. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu l instancji odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego argumentując, że skrząca nabyła prawo do emerytury przed dniem 31 grudnia 2023 r., jednak prawo to zawiesiła dopiero z dniem 1 maja 2024 r., co oznacza, że wystąpiła w sprawie negatywna przesłanka z art. 17 ust.5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W pierwszej kolejności wskazać należy, mając na względzie art. 63 u.ś.w., że z uwagi na datę złożenia wniosku (28 grudnia 2023 r. - data wpływu do organu) sprawę należy rozstrzygać w oparciu o przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Zgodnie bowiem z powyższym przepisem, w sytuacji, gdy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r. stosuje się w brzmieniu sprzed stycznia 2024 r. Przy czym należy zauważyć, że ustawodawca rozróżnia "powstanie prawa" od "ustalenia prawa" do świadczenia pielęgnacyjnego, a także datę, od której się je ustala. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 2 u.ś.r. (brzmienie sprzed stycznia 2024 r.) prawo do świadczenia ustalane jest od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jednakże zgodnie z art. 24 ust 2a u.ś.r. jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie niesporne jest, że niepełnosprawność Pani D. P. istnieje od dnia 13 października 2023 r, przy czym orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydano w dniu 8 listopada 2023 r na wniosek złożony w Sygn. akt III SA/Kr 1338/24 październiku 2023 r. A zatem prawo do świadczenia zarówno powstało jak i powinno zostać ustalona na dzień 1 października 2023 r. Błędne było zatem rozstrzygnięcie zawarte w pkt 1 decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Niepołomice z dnia 30 kwietnia 2024 r w którym odmówiono Skarżącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 października 2023 r do 31 grudnia 2023 r. Skoro bowiem Skarżąca nabyła prawo do świadczenia emerytalnego z dnia 7 listopada 2023 r , to nie było przeszkód do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 października 2023 r. "Powstanie prawa" do świadczenia pielęgnacyjnego dotyczy zatem w sytuacji, gdy w sposób obiektywny wystąpią pozytywne przesłanki z art. 17 u.ś.r., a jednocześnie brak będzie wskazanych w u.ś.r. przesłanek negatywnych. Innymi słowy, powstanie prawa do świadczenia powstanie w momencie wypełnienia hipotezy normy z art. 17 u.ś.r. w dacie jej obowiązywania. Postępowanie w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zmierza bowiem jedynie do weryfikacji występowania przesłanek nakazujących organowi ustalenie świadczenia, o które wnioskodawca wnosi na podstawie przysługującego mu prawa wynikającego z ustawy. W toku takiego postępowania organy administracji zobowiązane są do wyczerpującego ustalenia stanu sprawy celem weryfikacji, czy istniało - najdalej na dzień 31 grudnia 2023 r., prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego i czy w konsekwencji możliwa jest jego realizacja przez wydanie stosownej decyzji administracyjnej. W związku z powyższym przesłankę konieczności zawieszenia prawa do emerytury należy traktować nie jako przesłankę powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie przesłankę do ustalenia tego prawa w drodze decyzji administracyjnej. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstaje bowiem z mocy prawa, natomiast jego realizacja wymaga wydania decyzji administracyjnej, w której organ konkretyzuje przyznane ustawą uprawnienie. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego zamiast emerytury jest zatem niezbędny jedynie do wydania decyzji realizującej przyznane przez prawo uprawnienie. W konsekwencji, w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne - w przypadku, gdy spełnione są inne przesłanki jego ustalenia, zawieszenie pobierania emerytury do czasu zakończenia postępowania administracyjnego ma wpływ jedynie na ustalenie daty, od której świadczenie będzie przyznane. Sygn. akt III SA/Kr 1338/24 Stwierdzić zatem należy, że skoro ustawodawca w art. 63 ust. 1 u.ś.w. posłużył się pojęciem "prawo powstało", a nie "prawo ustalono", to regulacje u.ś.r. obowiązujące do 31 grudnia 2023 r. należy stosować do wszystkich postępowań wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją administracyjną w roku 2023 r. A więc również w niniejszej sprawie w której prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało z dniem 1 października 2023 r. Z tych też względów zasadny podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 63 u.ś.w. należy uznać za zasadny. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie zaś z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym Sygn. akt III SA/Kr 1338/24 przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia. Zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądów administracyjnych prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Wnioskodawca może dokonać wyboru przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Natomiast zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 maja 2024 r., l OSK 1415/23, publ. www.nsa.gov.pl), istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z wymienionego przepisu musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nieprawidłowo utrzymało w mocy decyzję organu l instancji wskazując na wystąpienie w rozpatrywanej sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust.5 pkt 1 lit. a, tj. nabycia przez skarżącą prawa do emerytury, które do dnia 31 grudnia 2023 r. nie zostało zawieszone, co z kolei skutkowało odmową przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z tych też względów zarzuty skargi naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zasługiwały na uwzględnienie. Ponadto Sąd zauważa, że stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2). Wskazany przepis na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443) w zakresie, w jakim Sygn. akt lII SA/Kr 1338/24 różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym, wbrew twierdzeniom organu l instancji - do czego nie odniósł się organ odwoławczy, art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może aktualnie stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Konkludując, stwierdzić należy, że organy obu instancji nie dokonały prawidłowej oceny materiału dowodowego, naruszając podstawowe zasady postępowania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a które to naruszenie doprowadziło do błędnego wniosku, że strona skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pktl u.ś.r. Ponownie rozpoznając sprawę Burmistrz Miasta i Gminy Niepołomice weźmie pod uwagę przyjętą przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku ocenę prawną oraz wykładnię przepisów u.ś.r. i ponownie rozpozna wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uwzględniając okoliczność, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdzie art. 63 ust. 1 u.ś.w. (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.), a w konsekwencji zastosowanie mają w sprawie regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r. Wobec powyższego zaskarżona decyzja została uchylona na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a". Decyzja organu l Instancji zostało uchylone na zasadzie art. 135 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na tej postawie zasądzono na rzecz skarżącej koszty postępowania obejmujące wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem (480 zł) - w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.) oraz opłatę skarbową od wniesionego pełnomocnictwa (17 zł).