IV SA/Po 658/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 07 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza G. z dnia 12 kwietnia 2023 roku numer: [...] UZASADNIENIE Burmistrz G., po kolejnym (trzecim) rozpoznaniu sprawy w pierwszej instancji, decyzją z dnia 12 kwietnia 2023 roku (nr [...]), skierowaną do S. W., odmówił przyznania dodatku węglowego. W uzasadnieniu decyzji Burmistrz wyjaśnił, że pod adresem [...] w G. w odrębnych lokalach (osobne wejścia, kuchnia i łazienka) zamieszkują dwa jednoosobowe gospodarstwa domowe (wnioskodawca oraz jego matka), które korzystają ze wspólnego źródła ogrzewania. Stosowane paliwo to węgiel. Gospodarstwa złożyły wspólną deklarację o wysokości opłat za gospodarowanie odpadami. Źródło ogrzewania pod wskazanym adresem zostało zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków w dniu 2 marca 2022 roku. Jako rodzaj stosowanego paliwa stałego wskazano drewno kawałkowe. W dniu 26 października 2022 roku ta informacja została skorygowana poprzez dopisanie paliwa stałego w postaci węgla i paliw węglopochodnych. Wnioskodawca wyjaśnił, że podjął realne starania celem ustalenia odrębnego adresu dla zajmowanego lokalu. Jednak było to niemożliwe z przyczyn obiektywnych. Po śmierci ojca połowa domu należąca do ojca stała się współwłasnością matki oraz dwójki dzieci zmarłego. Postępowanie spadkowe nie zostało przeprowadzone. Brat wnioskodawcy nie wyraża zgody na wyodrębnienie lokali. Podsumowując w motywach odmowy uwzględnienia żądania wniosku organ wskazał, że "(...) na adres [...] w G. ustalono już prawo do dodatku węglowego. Pierwotnie do ewidencji emisyjności budynków zgłoszony został kocioł na drewno kawałkowe. Również brak możliwości wyodrębnienia lokalu stanowi podstawę do podjęcia decyzji o odmowie przyznania prawa do dodatku węglowego". Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołania, decyzją z dnia 7 sierpnia 2023 roku (nr [...]), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że nowelizacja przepisów z dnia 3 listopada 2022 roku złagodziła regułę "jeden adres zamieszkania - jeden dodatek węglowy". Obecnie możliwe jest przyznanie tego dodatku dla faktycznie odrębnych gospodarstw domowych, których adres zamieszkania jest ten sam. Jednak możliwość przyznania dodatku węglowego należy rozpatrywać tylko w sytuacji, jeżeli wnioskujący o przyznanie dodatku podjął działania zmierzające do nadania odrębnego adresu miejsca zamieszkania. W okolicznościach niniejszej sprawy wnioskodawca nie podjął do 30 listopada 2022 roku żadnych działań mających na celu wyodrębnienie osobnego adresu dla zajmowanego przez niego lokalu. Działań w tym zakresie nie podjęła także żadna inna osoba zamieszkująca pod adresem [...] w G.. Do tego, aby każde gospodarstwo domowe otrzymało dodatek węglowy konieczne jest ustalenie dla nich odrębnych adresów. Na wskazany we wniosku adres został wypłacony dodatek węglowy. W ocenie organu odwoławczego z przepisów wynika, że wnioskodawcy muszą podjąć realne starania celem wyodrębnienia różnych adresów zamieszkania dla osobnych lokali znajdujących się dotychczas pod tym samym adresem lub wykazać, że nie było to możliwe z obiektywnych i jednoznacznie potwierdzonych przyczyn. Jeżeli strona do dnia 30 listopada 2022 roku nie podjęła kroków formalnych zmierzających do wyodrębnienia osobnego adresu zamieszkania, to nie mogą zostać przyznane na ten sam adres zamieszkania dwa lub więcej dodatków węglowych. S. W. skorzystał z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżąc zażądał uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza G., ewentualnie orzeczenia co do istoty poprzez przyznanie dodatku węglowego, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu skargi, odwołując się poglądów wyrażanych w wyrokach sądów administracyjnych, skarżący podniósł, że ustawodawca nie warunkuje przyznania dodatku węglowego koniecznością podejmowania jakiś formalnych kroków do nadania odrębnego adresu dla zamieszkiwanego odrębnego lokalu. Niezależnie od tego skarżący podkreślił, że w aktach sprawy znajduje się jego oświadczenie wskazujące, iż podejmował on starania w celu wyodrębnienia swojego lokalu. Nie było to możliwe z uwagi na brak zgody współwłaścicieli. Skarżący uznaje, że spełnia warunki do otrzymania dodatku węglowego. Dodatek węglowy przysługuje osobie także gdy główne źródło ogrzewania nie zostało zgłoszone do CEEB do dnia 11 sierpnia 2022 roku, ale w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego stwierdzono, iż głównym źródłem ogrzewania jest węgiel. Skoro dodatek węglowy może otrzymać osoba, która w ogóle nie dokonała zgłoszenia źródła ogrzewania do CEEB, a kontrola wykazała, że opala mieszkanie węglem, to tym bardziej taki dodatek jest należny, jeśli dokonano korekty omyłkowo wypełnionej deklaracji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022, poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 - dalej P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 P.p.s.a. Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego nie jest i nie może być, wyręczanie organów administracji publicznej w załatwianiu spraw administracyjnych (R. Hauser, J. Drachal, E. Mzyk "Dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne - omówienie podstawowych zasad i instytucji procesowych" Warszawa - Zielona Góra 2003, str. 22). Sąd administracyjny nie ma kompetencji do tego, aby wyrokiem rozstrzygać o przyznaniu dodatku węglowego. Sprawa zgodnie z wnioskiem organu oraz przy braku sprzeciwu skarżącego została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Skarga okazała się uzasadniona. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 roku o dodatku węglowym (t.j. Dz. U. 2023, poz. 141 ze zm.). Dodatek węglowy dla gospodarstwa domowego wynosi 3000 złotych (art. 2 ust. 8 ustawy o dodatku węglowym). Przyznanie dodatku węglowego, co do zasady, nie wymaga wydania decyzji administracyjnej (art. 2 ust. 16 zdanie pierwsze ustawy o dodatku węglowym). Informację o przyznaniu dodatku węglowego przesyła się na wskazany adres poczty elektronicznej. W sytuacji, gdy wnioskodawca nie wskazał adresu poczty elektronicznej we wniosku o wypłatę dodatku węglowego, to organ odbierając ten wniosek od wnioskodawcy ma obowiązek poinformować o możliwości osobistego odebrania informacji o przyznaniu dodatku węglowego (art. 2 ust. 17 ustawy o dodatku węglowym). Nieodebranie informacji o przyznaniu dodatku węglowego nie wstrzymuje wypłaty tego dodatku (art. 2 ust. 17 ustawy o dodatku węglowym). Zgodnie z przepisami wskazanej ustawy, w brzmieniu ustalonym na mocy przepisów art. 26 ustawy z dnia 27 października 2022 roku o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. poz. 2236 z późn. zm.), w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 roku nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła (art. 2 ust. 3c ustawy o dodatku węglowym). W sytuacji, o której mowa w ust. 3c, gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową (art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym). W przypadku gdy w lokalu, o którym mowa w ust. 3d, zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących w tym lokalu (art. 2 ust. 3e ustawy o dodatku węglowym). Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o dodatku węglowym w sprawach nieuregulowanych wskazaną ustawą stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 i 2185; dalej w skrócie K.p.a.). Przepisy art. 2 ust. 3c i ust. 3d ustawy o dodatku węglowym regulują dwie kwestie. Pierwsza dotyczy prawnej formy działania organu administracji publicznej i koniecznych czynności dowodowych. Ustawodawca określił, że załatwienie sprawy następuje poprzez wydanie decyzji administracyjnej po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, a nie poprzez informację o przyznaniu dodatku węglowego. Kwestia druga to materialnoprawne warunki przyznania dodatku węglowego kilku gospodarstwom domowym zamieszkującym pod tym samym adresem. Analiza uzasadnienia wydanych decyzji potwierdza stanowisko, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko szeroko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że przepisy ustawy o dodatku węglowym nie wprowadzają "obowiązku podjęcia przez stronę sformalizowanych działań" mających na celu ustalenie odrębnego adresu porządkowego dla zajmowanego odrębnego lokalu. Przesłanka braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych, o której stanowi art. 2 ust. 3c ustawy o dodatku węglowym, zostaje spełniona gdy wnioskodawca złoży oświadczenie, że do dnia 30 listopada 2022 roku nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania, a pod danym adresem zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe w odrębnych lokalach. Takie oświadczenie aktualizuje obowiązki organu administracji publicznej określone w przepisie art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym. Przypomnieć zatem należy, że zgodnie z art. 2 ust. 3c ustawy o dodatku węglowym w opisanej powyżej sytuacji nie stosuje się ust. 3a i 3b ustawy o dodatku węglowym do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. Konsekwencją prawną powyżej opisanego oświadczenia wnioskodawcy jest to, iż kolejny wniosek o dodatek węglowy z tego samego adresu zamieszkania, ale z odrębnego lokalu, nie może być pozostawiony bez rozpoznania, a wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej. W okolicznościach kontrolowanej sprawy organy administracji publicznej miały zatem obowiązek przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, co do okoliczności wyznaczonych prawem materialnym, tj. dokonać ustaleń faktycznych w zakresie wyznaczonym przepisami art. 2 ust. 3d ustawy o dodatku węglowym oraz stosownie do poczynionych ustaleń ocenić czy spełnione zostały prawnomaterialne przesłanki przyznania więcej niż jednego dodatku węglowego dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego zamieszkującego pod tym samym adresem. O prawie do dodatku węglowego na gruncie przepisów art. 2 ust. 3c-3d powołanej ustawy przesądza istnienie pod tym samym adresem odrębnych lokali mieszkalnych, w których zamieszkują odrębnie prowadzone gospodarstwa domowe, a nie jakiś bliżej nieokreślony oraz formułowany bez wyraźnej podstawy prawnej wymóg "podjęcia kroków formalnych prowadzących do wydzielenia odrębnego adresu". Sąd podziela stanowisko skarżącego, że korekta wpisu w centralnej ewidencji emisyjności budynków nie pozbawia prawa do dodatku węglowego. Dostrzegać należy, że zgodnie z art. 2 ust. 15f i ust. 15g ustawy o dodatku węglowym w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 roku o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Przyjmować zatem należy, że dodatek węglowy może zostać przyznany osobie, która zgłosiła źródło ogrzewania do ewidencji, a następnie dokonała korekty co do rodzaju stosowanego paliwa w zgłoszonym już uprzednio źródle ogrzewania, nawet w sytuacji, gdy dokonała tego po dniu 11 sierpnia 2022 roku, o ile w toku postępowania potwierdzono, że spełnia warunki przyznania dodatku węglowego określone w ustawie (porównaj wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 9.11.2023 r., II SA/Go 509/23, LEX nr 3630213; wyrok WSA w Krakowie z 17.10.2023 r., III SA/Kr 733/23, LEX nr 3621791; wyrok WSA w Szczecinie z 19.10.2023 r., II SA/Sz 491/23, LEX nr 3621965). Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji, a także uzasadnienia rozstrzygnięcia wydanego przez Burmistrza G., doprowadziła Sąd do jednoznacznych ustaleń, że żaden z organów nie wypowiedział się i nie rozstrzygnął kontrolowanej sprawy w oparciu o ustawowe przesłanki kreujące prawo do dodatku węglowego. Ocena zasadności żądania wniosku dokonana przez Burmistrza G. oparta została na podstawie okolicznościach indyferentnych z punktu widzenia materialnoprawnych przesłanek rozstrzygających o istnieniu prawa do dodatku węglowego. Na etapie postępowania odwoławczego zostały częściowo powielone wadliwości rozstrzygnięcia organu I instancji. W tym stanie rzeczy uznać należało, że obie kwestionowane skargą decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w związku z art. 2 ust. 3c-3d ustawy o dodatku węglowym, co na gruncie art. 135 P.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. uzasadnia usunięcie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, a także poprzedzającej ją decyzji Burmistrza G.. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy obowiązane są uwzględnić, że okolicznością przesądzającą o odmowie przyznania dodatku węglowego na gruncie art. 2 ust. 3c-3d ustawy o dodatku węglowym nie może być jedynie to, że na adres zamieszkania wskazany we wniosku przyznano już dodatek węglowy, a wniosek skarżącego jest drugim/kolejnym i późniejszym dla tego sam adresu, czy to, że skarżący dokonał korekty wpisu w CEEB. Brak jest podstaw prawnych dla stawiania wymogu udokumentowania "podjęcia kroków formalnych prowadzących do wydzielenia odrębnego adresu". Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 P.p.s.a., Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.