I OSK 1921/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 17 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 44/22 w sprawie ze skargi E. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 17 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 44/22 oddalił skargę E. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Skargę kasacyjną od wyroku wywiodła E. Ś. podnosząc zarzut naruszenia art. 3 § 2 pkt 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 17 ustęp 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazano, że zarzut naruszenia art. 3 § 2 pkt 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit a. p.p.s.a. polega na niezastosowaniu w stanie faktycznym sprawy, co w konsekwencji skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego, polegającym a stwierdzeniu, iż skarżąca nie sprawuje stałej i długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym synem, nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między sprawowaną przez skarżącą opieką, a brakiem podjęcia przez nią pracy, co skutkowało naruszeniem prawa materialnego w postaci: art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w postaci jego błędnej wykładni polegającej na przyjęciu iż stała i długotrwała opieka oznacza opiekę 24 godziny na dobę, podczas gdy z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że opieka ma być stała, w sensie trwałości, ciągła w sensie rozciągłości w czasie. Podniesiono również zarzut naruszenia art. 3 § 2 pkt 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit a w związku z art. 17 ustęp 5 pkt 1 litera a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez literalne odczytanie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., nakazujące wyeliminowanie z kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego osób, które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie oraz zasądzenie na rzecz radcy prawnego Ł. L. kosztów pomocy prawnej świadczonej postępowaniu kasacyjnym na rzecz skarżącej z urzędu, nieopłaconych w całości ani w części. Ponadto, pełnomocnik skarżącej kasacyjnie oświadczył w imieniu i na rzecz skarżącej, że zrzeka się rozprawy i wnosi o rozpoznanie sprawy bez przeprowadzenia rozprawy na posiedzeniu niejawnym Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji. Na wstępie wskazać należy, że skoro w niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie - na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne. Przedstawienie motywów wydanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia wymaga zastrzeżenia, że skarga kasacyjna formułując zarzuty naruszenia przez Sąd Wojewódzki przepisów "p.p.s.a." oraz "ustawy o świadczeniach rodzinnych" jednocześnie nie definiuje tych skrótów. Analiza treści skargi kasacyjnej doprowadziła Sąd do wniosku, że zarzuty te dotyczą odpowiednio: ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019, poz. 2325) oraz ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020, poz. 111 – dalej jako: u.ś.r.") i w tak wytyczonym zakresie Sąd skargę kasacyjną rozpoznał. Analiza podniesionych zarzutów wskazuje, że zostały one błędnie sformułowane, jako dotyczące naruszenia przepisu prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), podczas gdy w istocie skarżąca kasacyjnie usiłuje sferę ustaleń faktycznych zwalczać poprzez zarzuty naruszenia prawa materialnego. Tymczasem, zasadność naruszenia prawa materialnego nie może zostać skutecznie podważona na podstawie stanu faktycznego, który sama strona skarżąca uznaje za prawidłowy. Złożona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna nie stawia zarzutów naruszenia przepisów postępowania, co oznacza, że ustalenia faktyczne przyjęte przez organy i zaakceptowane przez Sąd Wojewódzki nie zostały skutecznie podważone. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczą art. 17 ust. 1 u.ś.r oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. - z uwagi na błędną wykładnię tych przepisów. Odnosząc się do pierwszego z zarzutów zauważyć trzeba, że na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i ograniczoną współudziału edukacji. Wbrew wywodom skargi kasacyjnej Sąd Wojewódzki nie przyjął, że za stałą i długotrwałą opiekę uznać można wyłącznie opiekę sprawowaną "24 godziny na dobę". Sąd Wojewódzki oceniając materiał dowodowy podzielił wnioski Kolegium, że okoliczności badanej sprawy wskazują, że pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą kasacyjnie, a wymiarem i charakterem sprawowanej przez nią nad synem opieki nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy. Niekwestionowane w sprawie pozostaje zaakceptowane przez Sąd Wojewódzki ustalenie, że syn skarżącej kasacyjnie jest uczestnikiem warsztatów terapii zajęciowej, gdzie przebywa w dni powszednie od godziny 07:00 do 14:00. Ponadto syn skarżącej kasacyjnie korzysta z pomocy w formie usług opiekuńczych w wymiarze 3 godzin we wszystkie dni robocze. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśniono, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, jednak podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Zgodzić trzeba się z Sądem Wojewódzkim, że chodzi o sprawowanie opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W świetle powyższego, trafnie przyjęto, że w niniejszej sprawie poczynione ustalenia faktyczne przeczą istnieniu takiego związku pomiędzy brakiem podjęcia zatrudnienia przez skarżącą kasacyjnie, a opieką sprawowaną przez nią nad synem. Sąd Wojewódzki wskazał, że sama skarżąca kasacyjnie ma przyznane prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Pomimo, częściowo błędnego stanowiska zaskarżonego wyroku, w kwestii możliwości, podjęcia zatrudnienia przez skarżącą kasacyjnie (możliwość taka formalnie istnieje i potwierdza ją orzeczenie o stopniu niepełnosprawności), prawidłowo Sąd Wojewódzki wskazał, że nie ma możliwości jednoczesnego pobierania renty oraz świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wskazać trzeba, że przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. Skarga kasacyjna nie kwestionuje ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd Wojewódzki co do tego, że skarżąca kasacyjnie pobiera rentę, była informowana o możliwości zawieszenia wypłaty renty, jednak jej intencją jest otrzymanie wypłaty świadczenia w wysokości różnicy pomiędzy kwotą otrzymywanej renty, a kwotą świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd Wojewódzki nie kwestionując prawa skarżącej do dokonania wyboru świadczenia korzystniejszego, wskazał, że nawet gdyby przyjąć, że zostały spełnione przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, to nie ma możliwości jednoczesnego otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego i renty. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną. Nie sposób przyjętej przez Sąd Wojewódzki interpretacji wskazanego przepisu zarzucić wadliwości. Należy zauważyć, że wbrew wywodom skargi kasacyjnej organy nie odmówiły skarżącej kasacyjnie świadczenia pielęgnacyjnego a priori. Skarżąca kasacyjnie nie kwestionuje natomiast ani faktu, ani prawidłowości pouczenia o prawie wyboru - jednego - świadczenia, ani tego, że ona sama tego wyboru nie dokonała. W tym stanie rzeczy, uznając zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Orzeczenie nie obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej na rzecz radcy prawnego ustanowionego z urzędu należnych od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 p.p.s.a.